हिरण्यगर्भेति मंत्रस्य भरद्वाजऋषिः स्मृतः
‘हिरण्यगर्भ’ या मंत्राचे ऋषी म्हणून भरद्वाज यांचा उल्लेख केला जातो.
वरुणस्योत्तंभनेति मंत्रस्य जलकुंभं निवेदयेत् विराट्छन्दश्च ईशानो देवता समुदाहृता
‘वरुणस्योत्तंभन’ या मंत्रासाठी पाण्याचा कलश अर्पण करावा; त्याचा छंद विराट आहे आणि ईशान ही देवता सांगितली आहे.
मोचयेन्मीनयुग्मं च मेषयुग्मं तथैव च
त्याने दोन मासे आणि तसेच दोन मेंढ्या सोडाव्यात.
मोचयेन्नागयुग्मं च आयुवृद्धेश्च हेतवे
आयुष्य वाढावे म्हणून दोन सापही सोडावेत.
निर्मितं माषभक्तेन रक्तपुष्पैरलंकृतम् सबिंदुकेन हंतेन दिक्षु मध्ये यथा क्रमात्
माशाच्या भातासह तयार केलेले, लाल फुलांनी सजवलेले, तीळ आणि तुपासह, दिशांना व मध्यभागी ठरलेल्या क्रमाने अर्पण करावे.
ये भवा भाविनो भूता ये च तेषु मयासिनः
जे आहेत, जे होणार आहेत, जे झाले आहेत आणि त्यातले जे माझ्याशी वैर ठेवतात—
इत्युक्त्वा च बलिं दद्यान्नमस्कुर्यादनंतरम्
असे म्हणून, त्याने बलि अर्पण करावा आणि नंतर वंदन करावे.
अन्येषां हि हिरण्यं च गां च दद्याद्द्विजन्मने 2.2.12.
इतरांसाठी, त्याने सुवर्ण आणि गाय द्विजाला द्यावी.
प्राजापत्यं स्विष्टकृच्च जुहुयात्तदनंतरम्
यानंतर प्राजापत्य आणि स्विष्टकृत होम करावा.
पद्मोत्पलैर्मातुलिंगैः पनसैर्मातुलुंगकैः
कमळ, नीलकमळ, बीभितक, फणस आणि बीभितक फळांसह—
अभिषेकं ततः कुर्यात्सुवास्त्विति च वै जपन्
यानंतर, ‘सुवास्तु’ म्हणत अभिषेक करावा.
पञ्चदोषं पुरस्कृत्य ब्राह्मणानुमतेन च
पाच दोष लक्षात घेऊन आणि ब्राह्मणाच्या संमतीने—
दीनांधकृपणे चैव दद्याद्वित्तानुसारतः
गरीब, आंधळे आणि दीन यांना आपल्या ऐपतीनुसार दान द्यावे.
न क्षीरं च कषायं च भर्जितं शाकमेव च
दूध, काढा किंवा तळलेली भाजी द्यायची नाही.
शाल्यन्नं मूलकं चैव पनसाम्रफलानि च
शाली तांदळाचा भात, मूळा आणि फणस, आंब्याची फळे द्यावीत.
बदरं धातकिफलं कुन्द पुष्पं तथा तिलम्
बोर, धातकी फळ, कुंद फुलं आणि तीळ द्यावेत.
त्रिरात्रमथ सप्ताहं परित्यज्य खले ततः
तीन रात्र किंवा सात दिवस संयम पाळून, त्यानंतर—
प्रथमा चार्कहस्तेन द्वितीया दशहस्तिका 2.2.12.
पहिली अर्पण एक हातभर अंतरावरून, दुसरी दहा हात अंतरावरून करावी.
शतार्धं ततः पश्चात्षष्टिहस्तमनंतरम्
यानंतर शंभर पन्नास आणि साठ हात अंतरावर,
अग्निहोत्रविधानवर्णनम् न परोक्तं विधानेन भयदं कीर्तिध्वंसनम्
अग्निहोत्र विधीचे वर्णन: इतरांनी सांगितलेल्या पद्धतीने, जी भीती निर्माण करते आणि कीर्ती नष्ट करते, असे करू नये.
पुत्रा एव च कन्याश्च जनिष्याश्चापरे सुताः
मुलगे आणि मुली, तसेच इतर संतती जन्माला येतील.
तेषां संस्कारयागेषु शान्तिकर्मक्रियासु च
त्यांच्या संस्कार, यज्ञ आणि शांततेसाठीच्या कर्मांमध्ये,
त्रिकुशं परिगृह्णाति ततश्च कुरुते दृढम्
तो तीन कुशांची पात्ये घेतो आणि त्यांना घट्ट करतो.
कश्यपस्तृप्यतामिति भूरसीति च शोधनम् देवता च भवेत्सूर्यः पृथिवीशोधने न्यसेत्
'कश्यप तृप्त होवो' आणि 'भू: रसा' असे शुद्धीकरणासाठी म्हणावे; देवता सूर्य आहे; पृथ्वी शुद्ध करण्यासाठी ते ठेवावे.
ऐशान्यादिक्रमेणैव प्रादक्षिण्येन यत्नतः
ईशान्य दिशेपासून काळजीपूर्वक दक्षिणावर्त फिरावे.
कुशगर्भत्रयेणापि भ्रामयेद्वलयाकृति
तीन कुशांच्या पात्यांनी एकत्र गोलाकार फिरवावे.
ईशानादेश्च संस्कारं कुर्यात्परिसमूहनम्
ईशान्य दिशेपासून संस्कार, म्हणजेच परिसमूहन करावे.
परिसमूहनमैन्द्रस्य पर्वतोऽस्य ऋषिः स्मृतः
परिसमूहन हे इंद्रासाठी आहे; पर्वत ऋषी म्हणून ओळखले जातात.
गोमयं च त्रिगंधं च पंचमूर्तिकयापि च 2.2.13.
गोमय, तीन प्रकारचा सुगंध आणि पंचमूर्ती पदार्थांनीही,
मानस्तोकेनेति ऋचा विश्वेदेवश्च पूज्यताम्
'मानस्तोकेन' या ऋचेसह सर्व देवांची पूजा करावी.