पश्चदीशेति मन्त्रेण गन्धाद्यैः परिपूजयेत्
नंतर 'ईश' या मंत्राने सुवासिक वस्तूंनी आणि इतर सामग्रीने पूजन करावे.
मन्त्रश्चास्य ऋषिश्चास्य पञ्चायत नमीरितम्
हा मंत्र आणि त्याचा ऋषी हे पंचायतन म्हणून सांगितले आहेत.
श्यामवर्णां दितिं ध्यायेद्द्विभुजां पीतविग्रहाम्
श्यामवर्णाची, दोन हातांची आणि पिवळ्या रंगाच्या देहाची दिती ध्यानात घ्यावी.
सुपर्णोऽसीति मन्त्रेण पूजयेत्पीतचन्दनैः
'सुपर्ण' या मंत्राने पिवळ्या चंदनाने पूजन करावे.
ऋषिर्नारायणश्छन्दो जगती परिकीर्त्यते
या मंत्राचा ऋषी नारायण असून छंद जगती आहे, असे सांगितले आहे.
रक्ताभामदितिं ध्यायेत्सर्वालंकारभूषिताम्
सर्व अलंकारांनी सजलेली, लाल तेज असलेली अदिती ध्यानात घ्यावी.
पयसा शुक्ल इति मन्त्रेण पूजयेत्कमलादिना
'शुक्ल' या मंत्राने दूध, कमळ आणि अशा वस्तूंनी पूजन करावे.
नारायण ऋषिश्चास्य पंक्तिश्छन्दः प्रकीर्त्यते
या मंत्राचा ऋषी नारायण असून छंद पंक्ति आहे, असे सांगितले आहे.
जयं ध्यायेत्पीतवर्णं द्विभुजं वरहस्तकम्
पिवळ्या रंगाचा, दोन हातांचा आणि वरद हस्त असलेला जय ध्यानात घ्यावा.
दृष्ट्वा परिश्रुत इति मन्त्रेणानेन पूजयेत्
दिसल्यावर 'परिश्रुत' या मंत्राने याने पूजन करावे.
रुद्रं ध्यायेद्रक्तवर्णं शीतांशुकृतशेखरम्
रक्तवर्णाचा, शीतल चंद्रकिरणांचा मुकुट असलेला रुद्र ध्यानात घ्यावा.
दिवो मूर्धन्निति मन्त्रेण ऋषयः समुदाहृताः
'दिवो मूर्धन्' या मंत्राने ऋषींचा आवाहन करावा.
स्वयं देवो विनियोगः स्तुतौ च विनियोजयेत्
स्वतः देवता हेच विनियोग असून, त्याचा स्तुतीसाठी उपयोग करावा.
अस्य किरीट इति मन्त्रेण रक्तस्रक्चन्दनादिभिः त्रिष्टु्प्छन्दो देवता स्याद्ध्रदोपि परिकीर्तितः
'किरीट' या मंत्राने लाल हार, चंदन वगैरे वस्तूंनी पूजन करावे. छंद त्रिष्टुप आहे, देवता 'ह्रद' म्हणून सांगितली आहे.
सवितारं तथा ध्यायेत्पद्मस्थं द्विभुजप्रभुम् 2.2.11.
कमळावर बसलेला, दोन हातांचा, तेजस्वी सविता ध्यानात घ्यावा.
यद्देवा इति मन्त्रेण गन्धाद्यैः परिपूजयेत्
'यद्देवा' या मंत्राने सुवासिक वस्तूंनी आणि इतर सामग्रीने पूजन करावे.
ध्यायेद्रक्तं विवस्वन्तं द्विभुजं पद्मविग्रहम्
लाल रंगाचा, दोन हातांचा, कमळाच्या आकाराचा विवस्वंत ध्यानात घ्यावा.
ऋषिर्गन्धः समाख्यातस्त्रिष्टुप्छन्दश्च ईरितम्
या मंत्राचा ऋषी गंध नावाचा आहे आणि छंद त्रिष्टुप असे सांगितले आहे.
विबुधाधिपं ततो ध्यायेत्पीतं वृषभवाहनम् त्रिनेत्रं रक्तवस्त्रं च मुकुटाद्यैरलंकृतम्
यानंतर देवांचा अधिपती, पिवळ्या रंगाचा, वृषभावर बसलेला, तीन डोळ्यांचा, लाल वस्त्र घातलेला आणि मुकुट व इतर दागिन्यांनी सजलेला आहे, अशी ध्यानधारणा करावी.
ऋषिर्हारीत इत्युक्तो जगतीच्छन्द ईरितम्
या मंत्राचा ऋषी हारित नावाचा आहे आणि छंद जगती आहे, असे सांगितले आहे.
मित्रं ध्यायेच्छुक्लवर्णं वराभयकरं परम्
मित्र हा शुभ्र वर्णाचा, वरदान देणारा आणि निर्भयता देणारा, असा परमेश्वर आहे, याचे ध्यान करावे.
ऋषिरौतथ्य इत्युक्तो जगती छन्द ईरितम्
या मंत्राचा ऋषी औतथ्य नावाचा आहे आणि छंद जगती आहे, असे सांगितले आहे.
पीतास्यं राजयक्ष्याणं करालं च विचिंतयेत्
पिवळ्या तोंडाचे, राजसी आणि भयंकर रूप असलेले यक्ष, यांचे चिंतन करावे.
दध्यङ्ङाथर्वण ऋषिर्गायत्री छन्द ईरितम् 2.2.11.१ १
या मंत्राचा ऋषी दध्यंग आथर्वण आहे आणि छंद गायत्री आहे, असे सांगितले आहे.
शुक्लांबरधरं ध्यायेद्द्विभुजं शिखिवाहनम्
शुभ्र वस्त्र परिधान केलेला, दोन हातांचा आणि मोरावर बसलेला, याचे ध्यान करावे.
ऋषिः स्यान्नारदः प्रोक्तश्छन्दोनुष्टुप्प्रकीर्तितम्
या मंत्राचा ऋषी नारद आहे आणि छंद अनुष्टुप आहे, असे सांगितले आहे.
एवं ध्यात्वा विवस्वंतं महाकायं महोदरम्
अशा प्रकारे महाकाय आणि मोठ्या पोटाचा विवस्वान याचे ध्यान करावे.
काश्यपोस्य ऋषिश्छन्दस्त्रिष्टुब्देवः शचीपतिः
या मंत्राचा ऋषी कश्यप आहे, छंद त्रिष्टुप आहे आणि देवता शचीपती आहे.
बहिरीशानकोणेषु देवादीन्परिपूजयेत्
बाहेरील ईशान्य कोपऱ्यात देव आणि इतरांची पूजा करावी.
वामदेव ऋषिश्चास्य गन्धाद्यैरभिपूजयेत् । देवः शुक्रः समाख्यातः स्तुतौ च विनियोजयेत् । । ८७ ईशानादिकोणगतान्पूजयेत्सुसमाहितः । आपं ध्यायेच्छुक्लवर्णं कुण्डलाद्यैर्विभूषितम् । । ८८ इदं विष्णुरिति मन्त्रेण त्रिगन्धेन समर्चयेत् । । ८९ ऋषिः स्यात्कर्दमश्छन्दो विराडित्यभिधीयते । । 2.2.11.९० देवः सोमः समाख्यातः प्रीतये विनियोजयेत्
या मंत्राचा ऋषी वामदेव आहे; सुवासिक वस्तूंनी पूजन करावे. देवता शुक्र आहे, त्याचे स्तुतीसाठी उपयोग करावा. ईशानादी कोपऱ्यातील देवतांचे एकाग्रतेने पूजन करावे. पांढऱ्या रंगाचे, कुंडल वगैरे अलंकारांनी सजलेले पाणी ध्यानात घ्यावे. 'हे विष्णु' या मंत्राने तीन प्रकारच्या सुवासिक द्रव्यांनी पूजन करावे. या मंत्राचा ऋषी कर्दम आहे, छंद विराट आहे, असे सांगितले आहे. देवता सोम आहे, त्याचा उपयोग प्रीतीसाठी करावा.