दुर्गोत्थानं तुलायां तु विष्णुर्निद्रां जहात्यसौ
तुला राशी उदयास येते तेव्हा विष्णूची झोप संपते.
तिथिविधानवर्णनम् काले तान्येव कर्माणि फलं यच्छंति कुर्वताम्
योग्य वेळी तीच कर्मे करणाऱ्यांना त्यांचे फळ मिळते.
मुहुर्बाल्ये कर्मफलं त्रिकालेऽपि न विद्यते
बालपणी, तिन्ही काळातही कर्माचे फळ मिळत नाही.
कालस्तु गुणभावेन सर्वकालाश्रिता क्रिया
काळ आपल्या गुणांमुळे सर्व कर्मांना आधार देतो.
अतः कालं प्रवक्ष्यामि निमित्तं कर्मणामिह । काले ह्यमूर्तिर्भगवानेक एव तु यद्यपि
म्हणून मी आता येथे कर्माचे कारण असलेल्या काळाचे वर्णन करतो; जरी भगवंत निराकार आणि एकच असला, तरी काळ तोच आहे.
तिथिनक्षत्रवारादौ रात्रियोगादयोपि ये साधनानि भवन्त्येते स्वातन्त्र्येण न कस्यचित्
तिथी, नक्षत्र, वार, तसेच रात्रीचे योग—ही साधने आहेत, पण ती कोणासाठीही स्वतंत्रपणे कार्य करत नाहीत.
धर्मस्य वाप्यधर्मस्य मुख्यो व्यापार एव सः
धर्म असो किंवा अधर्म, मुख्य कारण म्हणजे कर्मच.
पालयन्स्वर्गमाप्नोति हित्वा प्राप्नोत्यधोगतिम्
ते पाळल्यास स्वर्गप्राप्ती होते; सोडल्यास अधःपात होतो.
कालभागो निःसहायो येऽपि स्युः कर्मसाधनाः
काळाचा भाग नसलेल्या कर्माच्या साधनांनाही काहीच सामर्थ्य राहत नाही.
एकोद्दिष्टं तु मध्याह्नव्यापिन्यां हि समाचरेत्
एकोदिष्ट श्राद्ध मध्यान्हाच्या वेळीच करावे.
न तु पूर्वाह्णमध्याह्नपराह्णेषु यथोचितम् 2.2.7.
पण पूर्वाह्न, मध्यान्ह किंवा अपराह्न या वेळी तसे करु नये.
एको हि कालः प्रातस्तु वृद्धिश्राद्धादिसाधने
वृद्धि श्राद्धासारख्या विधींसाठी सकाळीच एकच योग्य वेळ असते.
देवेभ्यो ब्रह्मणा दत्तः पूर्वाह्णस्तिथिभिः सह
पूर्वाह्न आणि तिथी ब्रह्मदेवाने देवांना दिल्या आहेत.
पूर्वाह्णमात्रसंप्राप्तौ ततो देवान्प्रपूजयेत्
फक्त पूर्वाह्न आला असेल, तेव्हा देवांची पूजा करावी.
खर्वा दर्पा तथा हिंस्रा तिथिश्च त्रिविधा भवेत्
तिथी या तीन प्रकारच्या असतात — खरवा, दर्प आणि हिंस्र.
हिंस्रा तु क्षयजा ज्ञेया कालभेदेन गृह्यते
हिंस्र तिथी ही क्षयामुळे निर्माण होते आणि ती काळाच्या फरकावरून ठरवली जाते.
शुक्लपक्षे परा ग्राह्या कृष्णे पूर्वा प्रशस्यते
शुक्ल पक्षात नंतरची तिथी घ्यावी, तर कृष्ण पक्षात आधीची तिथी श्रेष्ठ मानली जाते.
यथावास्ते रविर्भाति घटिका दश वापि वा
जसा सूर्य राहतो, तसा तो दहा घटिका किंवा त्याहून अधिक काळ प्रकाशतो.
शुक्ले वा यदि वा कृष्णे खर्वा दर्पा तिथिश्च या 2.2.7.
शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष असो, जी तिथी खरवा किंवा दर्प असेल ती घ्यावी.
दिनद्वयेऽपि कुतपे अस्तगां तिथिमाश्रयेत् व्रते च वृद्धिगामिन्यां यत्रोदयो रवेर्भवेत्
दोन दिवसांमध्येही, जी तिथी अस्ताला जाते ती घ्यावी; आणि वाढ करणाऱ्या व्रतात, जिथे सूर्याचा उदय होतो ती तिथी घ्यावी.
अमावास्यपार्वणे च सा तिथिः पितृपूजने
अमावास्या आणि पौर्णिमेला ती तिथी पितरांची पूजा करण्यासाठी असते.
अस्तगामितिथिर्यत्र सा तिथिः पितृमंदिरम्
जिथे तिथी अस्ताला जाते, ती तिथी पितरांच्या निवासासाठी असते.
शुक्लपक्षे च कृष्णे च यो योगः परपूर्वयोः सा पूज्या च स्वकृत्येषु पक्षयोरुभयोरपि
शुक्ल आणि कृष्ण या दोन्ही पक्षांत, नंतरची आणि आधीची तिथी एकत्र आल्यावर ती आपल्या कृत्यांमध्ये दोन्ही पक्षात पूज्य मानावी.
पूज्या हि व्यस्तं संत्यज्य पूर्वं चैकादशीयुगम्
खरंतर, वेगळी तिथी आणि आधीची एकादशी सोडून, पूज्य तिथीच पाळावी.
एता उपोष्यास्तिथयः पुण्याः स्युर्धर्मवेदिभिः
या तिथी उपवासासाठी योग्य असून, धर्म जाणणाऱ्यांसाठी त्या पुण्यदायक आहेत.
बाणेन विद्धा या षष्ठी मुनिविद्धा तथाष्टमी
बाणाने छेदलेली सहावी तिथी आणि ऋषीने छेदलेली आठवी तिथी.
अमावास्या भूतविद्धा नोपोष्या मुनिनापि च
भूतांनी छेदलेली अमावास्या ही ऋषीनेसुद्धा पाळू नये.
विद्धा ये नाभिनिन्द्याः स्युर्युक्तास्तेनाभिनन्दिताः
छेदलेल्या तिथी निंदनीय नाहीत; योग्य वेळी त्या प्रशंसनीय असतात.
तामस्तां तु तिथिं प्राप्य युग्मान्यपूज्यतामियुः 2.2.7.
अशी तिथी मिळाल्यावर, जुळ्या तिथी पूजेसाठी अयोग्य ठरतात.
नक्तादिव्रतयोगे तु दिवासंवर्द्धमर्करान्
रात्रीचे किंवा इतर व्रतांचे योग असताना, दिवसा सूर्याचा प्रभाव वाढतो.