स च तिथ्यात्मको मासश्चान्द्रः श्रवणभास्करः
तिथीवर आधारलेला जो चंद्रमास आहे, त्याला श्रवणभास्कर असे म्हणतात.
गौणोऽप्यसौ युगाद्यादेरनुरोधेन वर्धनात्
हा देखील गौण मानला जातो, कारण युगाच्या सुरुवातीप्रमाणे तो वाढतो.
चैत्राद्याश्चान्द्रमासा ये द्वादशापि तु योगतः
चैत्रपासून सुरू होणारे जे बारा चंद्रमास आहेत, ते त्यांच्या योगानुसार ठरवले जातात.
विशाखयाद्येषु या वा तथा भाद्रपदेन वा
विशाखा किंवा भाद्रपदापासून सुरू होणाऱ्यांमध्येही तसेच होते.
योऽसौ यद्यपि चैत्रादौ नैष्ठिकोऽपि प्रलभ्यते 2.2.6.
कधी कधी चैत्राच्या सुरुवातीला न मिळाला तरी, तो नैष्ठिक म्हणून मिळू शकतो.
तथा च माससामान्ये योगेनायं भवेत्क्वचित्
सामान्य महिन्यांमध्येही, योगामुळे हे कधी कधी घडते.
संयुक्ता लभ्यते यत्र भवेद्राज्यविनाशनम्
जिथे योग होतो, तिथे राज्याचा नाश होतो.
दण्डद्वये भुक्तशेषे न भुञ्जीत कदाचन
जेव्हा दोन दंड उरतात, तेव्हा पुन्हा कधीच भोजन करू नये.
यत्र विंशत्तिथिस्तस्मात्सञ्चितैका भवेदिति
जिथे वीस तिथी असतात, तिथून एकच साचलेली तिथी धरावी.
स चाधिको यतो मासस्ततः स्यादधिमासकः
आणि तो महिना जास्त असल्यामुळे, त्याला अधिकमास म्हणतात.
गशे राश्यंतरे सूर्यो यावद्गच्छति भानुमान्
सूर्य जेव्हा दोन राशींमध्ये जातो, तोपर्यंत तो तिथेच राहतो.
वर्धते तिथयो यावत्तुलां याति दिवा करः
सूर्य दिवसा तुला राशीत पोहोचेपर्यंत तिथी वाढत जातात.
स्वभावात्समगत्या तु यतः संक्रमते रविः निशास्वपि तु सौरे ता एकस्मिंस्तिस्र इत्यपि
स्वतःच्या स्वभावाने आणि सम चालाने, सूर्य संक्रांत करतो तेव्हा, रात्रीसुद्धा त्या सौर तिथी एकाच वेळी तीन होऊ शकतात.
संपूर्णत्रिंशत्तिथिभिर्मास्येकस्मिन्यदा भवेत्
जेव्हा एका महिन्यात तीस पूर्ण तिथी असतात.
भुक्तोच्छिष्टा तु तन्मासादसंस्पृष्टदिवाकरः 2.2.6.
त्या महिन्यातील उरलेले अन्न सूर्याने स्पर्श केलेले नसते.
सार्धवर्षद्वये पूर्णे पतत्येवं निशाकरः तिथयस्ते नियोक्तव्या नरो न स्यात्स पूरणः
दोन वर्षे आणि अर्धा वर्ष पूर्ण झाल्यावर, चंद्र खाली पडतो; त्या तिथी ठरवाव्यात, आणि मनुष्याने पूर्णत्वाचा अधिकारी होऊ नये.
नैर्ऋत्यांतं हितार्थाय जलकेतुर्निगच्छति
हितासाठी जलध्वज दक्षिण-पश्चिम टोकाकडे जातो.
अतः प्रेतक्रियाः सर्वाः कार्या मलिम्लुचेऽपि च
म्हणून सर्व प्रेतकर्मे, मलिन अवस्थेत असली तरी, करावीत.
तदिदानीं प्रवक्ष्यामि कथितं च प्रसंगतः मलमासेऽपि तत्कार्यं विशि नष्टि सपिंडनम्
आता मी सांगतो, जसं याआधी सांगितलं आहे, की अशुद्ध महिन्यातसुद्धा तो विधी करावा, विशेषतः सपिंडीकरण हे अवश्य करावं.
यदा तु द्वादशो मासो दैवान्मलिम्लुचो भवेत्। तत्रैव यत्नात्कर्तव्या क्रिया प्रेतस्य वार्षिकी
पण जेव्हा बारावा महिना दैवाने अशुद्ध होतो, तेव्हा त्या महिन्यातच मृत व्यक्तीसाठी वार्षिक विधी पूर्ण प्रयत्नाने करावा.
मासांतरे तु पतिते तस्मिन्नेव मलिम्लुचे
मध्यंतरीच्या महिन्यांमध्ये जर अशुद्ध महिना आला,
वर्ज्यं मासिकया श्राद्धमेकं तस्मिंस्त्रयोदशे
तर त्या तेराव्या अशुद्ध महिन्यात मासिक श्राद्ध एकदा वर्ज्य करावं.
कुर्यात्पत्याब्दिकं कर्म प्रयत्नेन मलिम्लुचे
अशुद्ध महिन्यात पतीसाठीचा वार्षिक विधी पूर्ण प्रयत्नाने करावा.
तीर्थस्नानमलभ्यं तत्तदाद्यं देवदर्शनम्
तीर्थस्नान, देवदर्शन आणि अशा प्रकारची पहिली पूजा या गोष्टी करायच्या नाहीत.
आर्तवर्जं पुंसवनं पुत्रादिमुखदर्शनम् 2.2.6.
कष्टामुळे कराव्या लागणाऱ्या गोष्टी वगळता, पुंसवन, मुलाचे पहिले दर्शन आणि इतर विधी टाळावेत.
मलमासेपि कुर्वीत नृपाणामभिषेचनम्
अशुद्ध महिन्यातसुद्धा राजांचा अभिषेक करावा.
मंत्रोपासां रहस्यं च महादानं सुमङ्गलम्
मंत्रांची उपासना, गुप्त विधी, मोठे दान आणि शुभकार्ये करता येतात.
उपग्रहं गवादीनामाश्रमांतरसंक्रमम्
गायींच्या अंगावर खूण करणे आणि इतर अशा गोष्टी, तसेच आश्रम बदलणे हे करता येतात.
वर्षवृद्धिवृषोत्सर्गकन्या द्विर्नयनादि च
दरवर्षी वाढ, वृषभांना सोडणे, कन्येला दोनदा देणे आणि अशा इतर गोष्टी करता येतात.
एवमस्तं गते शुक्रे वृद्धबाल्ये च संत्यजेत्
शुक्र अस्त झाला की, तसेच वृद्धापकाळात किंवा बालपणी, या गोष्टी सोडून द्याव्यात.