अहोरात्रं तु तन्नैवं सौरेऽपि भागमानतः
पण सौर गणनेत दिवस-रात्र असे नसून, ते भागांप्रमाणे मोजले जातात.
सौरे चान्द्रे तूपगणौ त्रिंशद्भागे त्वदर्शनात्
सौर आणि चंद्रमासातही विभाग तीस भागांत मोजले जातात, कारण ते दिसत नाहीत.
अतिभागव्यवस्थायां प्रायश्चित्तक्रियासु च
गणनेत जास्त किंवा कमी झाले, किंवा प्रायश्चित्त करताना,
करस्य ग्रहणे राज्ञो व्यवहारेषु माःसु च
कर वसूल करताना, राजकार्यात आणि मासाशी संबंधित व्यवहारात,
सौरमासो विवाहादौ यदाद्यैः सुप्रगृह्यते 2.2.6.
लग्न आणि इतर शुभ कार्यात सौरमास योग्य मानला जातो.
चान्द्रस्तु पार्वणे ग्राह्यो वार्षिकेष्वष्टकासु च
पण पौर्णिमेच्या यज्ञात आणि अष्टका विधीत चंद्रमास वापरावा.
नाक्षत्रः सोमपादीनामार्यभागविचारणे
सोमयज्ञ वगैरेत नक्षत्रांचा विचार करताना नक्षत्रमास वापरतात.
तद्वच्चैत्रादिमासोक्तं तिथ्युक्तं कर्म दृश्यते
चैत्रपासून सुरू होणारे मास, किंवा तिथीनुसार सांगितलेली कर्मे अशीच पाळली जातात.
राजोक्तौ सावनः प्रोक्ते तिथिसंभागकर्मणि
राजाज्ञेत आणि तिथीच्या विभागणीच्या कर्मात सावनमास सांगितला आहे.
चित्रानक्षत्रयोगेन चैत्री सा पूर्णिमा स्मृता
चित्रा नक्षत्राशी योग आला की चैत्र पौर्णिमा मानली जाते.
स च तिथ्यात्मको मासश्चान्द्रः श्रवणभास्करः
तिथीवर आधारलेला जो चंद्रमास आहे, त्याला श्रवणभास्कर असे म्हणतात.
गौणोऽप्यसौ युगाद्यादेरनुरोधेन वर्धनात्
हा देखील गौण मानला जातो, कारण युगाच्या सुरुवातीप्रमाणे तो वाढतो.
चैत्राद्याश्चान्द्रमासा ये द्वादशापि तु योगतः
चैत्रपासून सुरू होणारे जे बारा चंद्रमास आहेत, ते त्यांच्या योगानुसार ठरवले जातात.
विशाखयाद्येषु या वा तथा भाद्रपदेन वा
विशाखा किंवा भाद्रपदापासून सुरू होणाऱ्यांमध्येही तसेच होते.
योऽसौ यद्यपि चैत्रादौ नैष्ठिकोऽपि प्रलभ्यते 2.2.6.
कधी कधी चैत्राच्या सुरुवातीला न मिळाला तरी, तो नैष्ठिक म्हणून मिळू शकतो.
तथा च माससामान्ये योगेनायं भवेत्क्वचित्
सामान्य महिन्यांमध्येही, योगामुळे हे कधी कधी घडते.
संयुक्ता लभ्यते यत्र भवेद्राज्यविनाशनम्
जिथे योग होतो, तिथे राज्याचा नाश होतो.
दण्डद्वये भुक्तशेषे न भुञ्जीत कदाचन
जेव्हा दोन दंड उरतात, तेव्हा पुन्हा कधीच भोजन करू नये.
यत्र विंशत्तिथिस्तस्मात्सञ्चितैका भवेदिति
जिथे वीस तिथी असतात, तिथून एकच साचलेली तिथी धरावी.
स चाधिको यतो मासस्ततः स्यादधिमासकः
आणि तो महिना जास्त असल्यामुळे, त्याला अधिकमास म्हणतात.
गशे राश्यंतरे सूर्यो यावद्गच्छति भानुमान्
सूर्य जेव्हा दोन राशींमध्ये जातो, तोपर्यंत तो तिथेच राहतो.
वर्धते तिथयो यावत्तुलां याति दिवा करः
सूर्य दिवसा तुला राशीत पोहोचेपर्यंत तिथी वाढत जातात.
स्वभावात्समगत्या तु यतः संक्रमते रविः निशास्वपि तु सौरे ता एकस्मिंस्तिस्र इत्यपि
स्वतःच्या स्वभावाने आणि सम चालाने, सूर्य संक्रांत करतो तेव्हा, रात्रीसुद्धा त्या सौर तिथी एकाच वेळी तीन होऊ शकतात.
संपूर्णत्रिंशत्तिथिभिर्मास्येकस्मिन्यदा भवेत्
जेव्हा एका महिन्यात तीस पूर्ण तिथी असतात.
भुक्तोच्छिष्टा तु तन्मासादसंस्पृष्टदिवाकरः 2.2.6.
त्या महिन्यातील उरलेले अन्न सूर्याने स्पर्श केलेले नसते.
सार्धवर्षद्वये पूर्णे पतत्येवं निशाकरः तिथयस्ते नियोक्तव्या नरो न स्यात्स पूरणः
दोन वर्षे आणि अर्धा वर्ष पूर्ण झाल्यावर, चंद्र खाली पडतो; त्या तिथी ठरवाव्यात, आणि मनुष्याने पूर्णत्वाचा अधिकारी होऊ नये.
नैर्ऋत्यांतं हितार्थाय जलकेतुर्निगच्छति
हितासाठी जलध्वज दक्षिण-पश्चिम टोकाकडे जातो.
अतः प्रेतक्रियाः सर्वाः कार्या मलिम्लुचेऽपि च
म्हणून सर्व प्रेतकर्मे, मलिन अवस्थेत असली तरी, करावीत.
तदिदानीं प्रवक्ष्यामि कथितं च प्रसंगतः मलमासेऽपि तत्कार्यं विशि नष्टि सपिंडनम्
आता मी सांगतो, जसं याआधी सांगितलं आहे, की अशुद्ध महिन्यातसुद्धा तो विधी करावा, विशेषतः सपिंडीकरण हे अवश्य करावं.
यदा तु द्वादशो मासो दैवान्मलिम्लुचो भवेत्। तत्रैव यत्नात्कर्तव्या क्रिया प्रेतस्य वार्षिकी
पण जेव्हा बारावा महिना दैवाने अशुद्ध होतो, तेव्हा त्या महिन्यातच मृत व्यक्तीसाठी वार्षिक विधी पूर्ण प्रयत्नाने करावा.