सप्ताङ्गं कलशे ज्ञेयं पञ्चाङ्गमथ वा पुनः
कलशाला सात भाग असतात असे समजावे, किंवा पर्यायाने पाच भाग असतात.
अथ वाक्षतपुष्पेषु देवमावाह्य पूजयेत्
मग अक्षता आणि फुलांनी देवतेला आमंत्रित करून पूजा करावी.
वटस्याश्वत्थवृक्षस्य धातकीबिल्वकस्य च
वड, पिंपळ, धातकी आणि बेल या झाडांचे—
सौवर्णा राजता वापि ताम्राद्या मृन्मयास्तथा
सोन्याचे, चांदीचे, तांब्याचे किंवा मातीचेही बनवलेले—
अभेद्याः सुषमाः प्लक्षाः सर्वे आद्याः सुपूरिताः
सर्वात उत्तम पिंपळाची झाडं तुटणार नाहीत अशी मजबूत, सुंदर आणि पूर्ण वाढलेली असतात.
एक त्रिंशाङ्गुलं कुर्यात्कालाहे द्विगुणं शतम्
एकतीस बोटांची मापाची एकक बनवावी; वेळ मोजण्यासाठी हे दोनशे बोटांचं असावं.
तैजसैः कारयेन्मानं मृन्मये मानमुच्यते
माप सोन्याचं बनवावं; मातीचं मापही योग्य मानलं जातं.
कलशस्थापनं वक्ष्ये यत्र सन्निहिताः सुराः
जिथे देवता उपस्थित आहेत, तिथे कलश ठेवायचं कसं ते मी सांगतो.
यज्ञे साधारणं वक्ष्ये यद्विधानं यथामतम् 2.2.5.
यज्ञात सर्वसाधारण पद्धत परंपरेप्रमाणे कशी आहे, ते मी सांगतो.
चतुरस्रोत्तरं भित्त्वा चोर्ध्वाधोमानतः समम्
चार कोपरे भेदून वरचा आणि खालचा भाग सारखा करावा.
मार्जयेत्स्वस्तिकाकारं तुर्यमात्रं यथा भवेत्
जमिनीत स्वस्तिकाच्या आकारात शुद्धी करावी, जेणेकरून ती चौथ्या मापाएवढी होईल.
स्योना पृथिवीति मंत्रेण कुर्याद्भूभिपरिग्रहम् ऋषिर्नारायणोऽस्य स्याद्गायत्री देवता रविः
'स्योना पृथिवी' या मंत्राने भूमीचा स्वीकार करावा; या मंत्राचे ऋषी नारायण, छंद गायत्री आणि देवता सूर्य आहेत.
विनियोगः स्थापने च तथा भूमिपरिग्रहः
कलश ठेवताना आणि भूमीचा स्वीकार करताना या मंत्राचा उपयोग करावा.
अस्य मन्त्रस्य च ऋषिर्गौतमः परिकीर्तितः
या मंत्राचे ऋषी गौतम असे सांगितले आहे.
आजिघ्रं कलशं मह्यां स्थापयेत्कलशं ततः
कलशाचा सुगंध घेतल्यानंतर तो पृथ्वीवर ठेवावा.
विन्यासश्चैव कर्तव्यस्त्र्यंगुले ब्रह्ममुद्रया पंक्तिश्छन्दश्च उद्दिष्टो देवता विष्णुरव्ययः
तीन बोटांनी ब्रह्ममुद्रेने व्यवस्था करावी; छंद पंक्ती असून, अविनाशी विष्णू ही देवता आहे.
कलशस्थापने चैव सोमयागे च योजयेत्
कलश ठेवताना आणि सोमयागात हे वापरावं.
देवता परमा त्रिष्टुब्देवता सोमभावितः
परम देवता त्रिष्टुप आहे; देवता सोमाने प्रेरित आहे.
याः फलिनीति मंत्रेण प्रदद्यात्सफलाक्षतम् त्रिष्टुप्छन्दो गणपतिर्देवता परिकीर्तिता ।। 2.2.5.
'या फलिनी' या मंत्राने फळे आणि अखंड अक्षता अर्पण कराव्यात; छंद त्रिष्टुप असून, देवता गणपती आहे.
बदरं नागरं चैव धात्री च पिचुमर्दकम्
बोर, लिंबू, आवळा आणि पिचुमर्द या फळांचा वापर करावा.
हिरण्यगर्भेति ऋचा पञ्चरत्नानि निक्षिपेत् सविता देवता चास्य रत्नन्यासेति योज येत्
'हिरण्यगर्भ' या ऋचाने पाच रत्ने ठेवावीत; देवता सविता असून, ही रत्ने ठेवताना हा मंत्र वापरावा.
अमृतीकरणं कुर्याद्दैवशुल्बनमेव च
अमृत तयार करावं आणि दैवी माप घेण्याची क्रिया करावी.
श्रीश्च ते इति मन्त्रेण दद्यात्पुष्पं सचन्दनम्
‘श्रीश्च ते’ या मंत्राने फुलं आणि चंदन अर्पण करावं.
काण्डादिति च मन्त्रेण दद्याद्दूर्वाक्षतं पुनः
‘कांडादिति’ या मंत्राने पुन्हा दूर्वा आणि अक्षता अर्पण कराव्यात.
तिलाश्च माषा मुद्गाश्च श्यामाकाः शालयः स्मृताः
तीळ, माश, मूग, श्यामाक आणि तांदूळ हे सांगितले आहेत.
मासवर्णनम् क्रियते तद्विधं संख्ये भवेन्मास श्चतुर्विधः
मासाचे वर्णन: गणनेनुसार मास चार प्रकारचे असतात.
चान्द्रः सौरः सावनश्च नाक्षत्रश्च तथापरः
चंद्रमास, सौरमास, सावनमास आणि नक्षत्रमास असे ते चार प्रकार आहेत.
एकराशौ रविर्यावत्स मासः सौर उच्यते
सूर्य एका राशीत जितका काळ राहतो, तो काळ सौरमास म्हणतात.
नाक्षत्रमासोऽश्विन्यादिरेवत्यन्तो हि विश्रुतः
नक्षत्रमास अश्विनीपासून सुरू होऊन रेवतीपर्यंत ओळखला जातो.
तंत्रेणैकतिथेर्भागकालो दिवस ऐन्दवः
गणनेनुसार, एका तिथीचा कालावधी ‘ऐंदव’ दिवस म्हणतात.