तदर्धार्धं मारुतेन दमने बकुलस्य च
त्याच्या अर्ध्याचा अर्धा माप माऱुत किंवा बकुळाच्या वापरासाठी ठरवले आहे.
यामेयामे रौप्यमाषं स्नेहे चैव तु काकिणी
प्रत्येक यामासाठी एक रुप्याचा माष द्यावा, आणि तेलासाठी एक काकिणी द्यावी.
षडंगुलेन दैर्घ्यं च न न्यूनं नाधिकं भवेत्
त्याची लांबी सहा बोटांची असावी—ना कमी ना जास्त.
पञ्चाङ्गुलेन मानेन कर्तव्यः सुसमाहितः 2.2.4.
पाच बोटांच्या मापाने ते काळजीपूर्वक तयार करावे.
त्रिहस्ते चतुर्हस्ते वा उत्तमं मानमीरितम्
तीन किंवा चार हातांची लांबी हे उत्तम माप मानले आहे.
ताम्रे चायुःक्षयकरमायसे दुर्गतिप्रदः
तांब्याच्या भांड्यामुळे आयुष्य कमी होते, आणि लोखंडाच्या भांड्यामुळे दुर्दैव येते.
दीपाधारं कांस्यमयं तथारीतिमयस्य च
दिवा ठेवण्यासाठी कांस्याचे किंवा रांगेच्या धातूचे पात्र वापरावे.
दशाङ्गधूपके मूल्यं विंशके तु पणत्रयम्
दहा वातांच्या धूपासाठी तीन पणांचे मोल आहे; वीस वातांच्या धूपासाठीही तेवढेच.
हस्ते पंचप्रमाणं च वस्त्रैः कुर्याच्च वर्तिकाम्
पाच हातांच्या मापाने कापडाने वात तयार करावी.
कलशनिर्णयवर्णनम् सूत उवाच यस्यार्पिते च मांगल्ये यात्रासिद्धिश्च जायते
कलश ठरवण्याचे वर्णन
सप्ताङ्गं कलशे ज्ञेयं पञ्चाङ्गमथ वा पुनः
कलशाला सात भाग असतात असे समजावे, किंवा पर्यायाने पाच भाग असतात.
अथ वाक्षतपुष्पेषु देवमावाह्य पूजयेत्
मग अक्षता आणि फुलांनी देवतेला आमंत्रित करून पूजा करावी.
वटस्याश्वत्थवृक्षस्य धातकीबिल्वकस्य च
वड, पिंपळ, धातकी आणि बेल या झाडांचे—
सौवर्णा राजता वापि ताम्राद्या मृन्मयास्तथा
सोन्याचे, चांदीचे, तांब्याचे किंवा मातीचेही बनवलेले—
अभेद्याः सुषमाः प्लक्षाः सर्वे आद्याः सुपूरिताः
सर्वात उत्तम पिंपळाची झाडं तुटणार नाहीत अशी मजबूत, सुंदर आणि पूर्ण वाढलेली असतात.
एक त्रिंशाङ्गुलं कुर्यात्कालाहे द्विगुणं शतम्
एकतीस बोटांची मापाची एकक बनवावी; वेळ मोजण्यासाठी हे दोनशे बोटांचं असावं.
तैजसैः कारयेन्मानं मृन्मये मानमुच्यते
माप सोन्याचं बनवावं; मातीचं मापही योग्य मानलं जातं.
कलशस्थापनं वक्ष्ये यत्र सन्निहिताः सुराः
जिथे देवता उपस्थित आहेत, तिथे कलश ठेवायचं कसं ते मी सांगतो.
यज्ञे साधारणं वक्ष्ये यद्विधानं यथामतम् 2.2.5.
यज्ञात सर्वसाधारण पद्धत परंपरेप्रमाणे कशी आहे, ते मी सांगतो.
चतुरस्रोत्तरं भित्त्वा चोर्ध्वाधोमानतः समम्
चार कोपरे भेदून वरचा आणि खालचा भाग सारखा करावा.
मार्जयेत्स्वस्तिकाकारं तुर्यमात्रं यथा भवेत्
जमिनीत स्वस्तिकाच्या आकारात शुद्धी करावी, जेणेकरून ती चौथ्या मापाएवढी होईल.
स्योना पृथिवीति मंत्रेण कुर्याद्भूभिपरिग्रहम् ऋषिर्नारायणोऽस्य स्याद्गायत्री देवता रविः
'स्योना पृथिवी' या मंत्राने भूमीचा स्वीकार करावा; या मंत्राचे ऋषी नारायण, छंद गायत्री आणि देवता सूर्य आहेत.
विनियोगः स्थापने च तथा भूमिपरिग्रहः
कलश ठेवताना आणि भूमीचा स्वीकार करताना या मंत्राचा उपयोग करावा.
अस्य मन्त्रस्य च ऋषिर्गौतमः परिकीर्तितः
या मंत्राचे ऋषी गौतम असे सांगितले आहे.
आजिघ्रं कलशं मह्यां स्थापयेत्कलशं ततः
कलशाचा सुगंध घेतल्यानंतर तो पृथ्वीवर ठेवावा.
विन्यासश्चैव कर्तव्यस्त्र्यंगुले ब्रह्ममुद्रया पंक्तिश्छन्दश्च उद्दिष्टो देवता विष्णुरव्ययः
तीन बोटांनी ब्रह्ममुद्रेने व्यवस्था करावी; छंद पंक्ती असून, अविनाशी विष्णू ही देवता आहे.
कलशस्थापने चैव सोमयागे च योजयेत्
कलश ठेवताना आणि सोमयागात हे वापरावं.
देवता परमा त्रिष्टुब्देवता सोमभावितः
परम देवता त्रिष्टुप आहे; देवता सोमाने प्रेरित आहे.
याः फलिनीति मंत्रेण प्रदद्यात्सफलाक्षतम् त्रिष्टुप्छन्दो गणपतिर्देवता परिकीर्तिता ।। 2.2.5.
'या फलिनी' या मंत्राने फळे आणि अखंड अक्षता अर्पण कराव्यात; छंद त्रिष्टुप असून, देवता गणपती आहे.
बदरं नागरं चैव धात्री च पिचुमर्दकम्
बोर, लिंबू, आवळा आणि पिचुमर्द या फळांचा वापर करावा.