बहुरूपातिरूपा च सात्त्विका योगकर्मसु
जी अनेक रूपांची आणि श्रेष्ठ रूपाची आहे, योगकर्मात सात्त्विक आहे,
लोहितास्यात्करालास्यात्कालीभासस्य इत्यपि
लाल तोंडाची, उग्र तोंडाची आणि काळीच्या रूपाचीही — असे सांगितले आहे.
समिद्भेदेषु या जिह्वास्तास्तु तेनैव योजयेत्
वेगवेगळ्या समिधांमध्ये असलेल्या जिभा, त्या त्याप्रमाणे वापराव्यात.
त्रिमध्वक्तैर्यथा होमं कर्णिकायां च होमयेत्
तीन प्रकारच्या मधाने जशी आहुती दिली जाते, तशीच ती मध्यभागी द्यावी.
बहुरूपा पुष्पहोमे कृष्णा चान्नेन पायसैः ।। इक्षुहोमे पद्मरागा सुवर्णा पद्महोमके
फुलांच्या होमात अनेक रूपांची, अन्न आणि पायसाने कृष्णवर्णी; ऊसाच्या होमात पद्मरागवर्णी, कमळाच्या होमात सुवर्णवर्णी.
लोहिता पद्महोमे च श्वेता वै बिल्वपत्रके
कमळाच्या होमात लालवर्णी, आणि बिल्वपत्रांसह श्वेतवर्णी.
लोहितास्या पितृहोमे ततो ज्ञेया मनोजवा
पितृहोमात लाल तोंडाची, त्यानंतर मनाने वेगवान अशी ओळखावी.
समानमाज्यहोमे च निषण्णं शेषवस्तुषु 2.1.15.
तूपाच्या होमात तीच, आणि उरलेल्या पदार्थांमध्ये बसलेली.
कर्णहोमे तु वै व्याधिर्नेत्रे तद्द्वयमीरितम्
कानात अर्घ्य दिल्यास आजार होतो; डोळ्यांत दिल्यास दोन्ही डोळ्यांना त्रास होतो, असं म्हटलं आहे.
पुत्रं विपत्करं चैव तस्मात्तत्र न होमयेत्
मुलाला संकट येतं; म्हणून तिथे अर्घ्य देऊ नये.
प्रवक्ष्यामि विधिं कृत्स्नं यद्विशेषं पुनः शृणु
आता मी संपूर्ण विधी सांगतो, विशेष माहिती पुन्हा ऐक.
वक्रा ख्याता महाहोमे कृष्णाभा सा क्रतौ मता
मोठ्या यज्ञात वाकडी ओळखली जाते; काळसर रंगाची योग्य मानली जाते.
पुष्पपत्रविधौ होमे वह्नेर्जिह्वाः प्रकीर्तिताः
फुलं आणि पानं वापरणाऱ्या होमात अग्नीच्या जिभा सांगितल्या आहेत.
इन्द्रकोष्ठं मस्तकं स्यादीशाग्नेये च मस्तके
इंद्राचा भाग म्हणजे डोकं; ईशान्य आणि अग्नेय दिशेलाही डोकं मानलं जातं.
अविशिष्टं भवेत्पुच्छं मध्ये चोदरसम्भवम्
वेगळं न झालेलं भाग म्हणजे शेपूट; मधल्या भागात पोट असतं.
हुत्वा व्रीहिगणं तत्र कर्णे पुष्पाहुतिं हुनेत्
तिथे तांदळाचे दाणे अर्पण करून, कानाजवळ फुलांची आहुती द्यावी.
श्रवणे चैव नेत्रे च दक्षिणे चेक्षुखंडकम्
कानात, डोळ्यांत आणि उजव्या बाजूला ऊसाचा तुकडा द्यावा.
मारणे पुष्पदेशे तु न चान्यं होमयेत्क्वचित् 2.1.15.
मरणासाठीच्या जागी फक्त फुलांची आहुती द्यावी, दुसरं काहीही कधीच देऊ नये.
चन्दनागरुकर्पूरपाटलायूथिकानिभः
ती चंदन, अगर, कापूर, पाटळ आणि जुईसारखी दिसायला हवी.
प्रदक्षिणस्त्यक्तकल्पा छत्राका शिथिला शिखा
प्रदक्षिणा करताना ठरलेली पद्धत सोडावी; शिखा सैल आणि छत्रासारखी असावी.
छिन्नवृत्ताः शिखाः कुर्यान्मृत्युर्धनपरिक्षयः
शिखा कापली किंवा तुटली तर मृत्यू किंवा संपत्तीची हानी होते.
एवंविधेषु दोषेषु प्रायश्चित्तं समाचरेत्
अशा चुका झाल्यास प्रायश्चित्त करावं.
मूलेनाज्येन जुहुयाज्जुहुयात्पञ्चविंशतिम्
मुळांसह तुपाच्या पंचवीस आहुती द्याव्यात.
यज्ञान्तपूजाविधिवर्णनम् होमावसाने प्रजपेदुपचारांश्च षोडश
होम झाल्यावर सोळा उपचारांची पूजा म्हणावी आणि तशी पूजा करावी.
दद्यात्समीरणं पश्चात्पीठपूजां समाचरत्
नंतर धूप द्यावा आणि आसनाची पूजा करावी.
इष्टं शक्तिस्वस्तिकाभीतिमुच्चैर्दीर्घैर्दोर्भिर्धारयन्तं वरांतम्
इच्छित वस्तू अर्पण करताना, हात उंच करून स्वस्तिक आणि अभय मुद्रा धरावी.
पूर्वादिद्वारदेशेषु कामदेवं शतक्रतुम्
पूर्वेकडील व इतर दिशांमध्ये कामदेव आणि शतक्रतू यांना आमंत्रित करा.
आवाह्य स्थापयेत्पश्चादष्टौ मुद्राः प्रदर्शयेत्
त्यांना आमंत्रित केल्यानंतर, त्यांची स्थापना करा आणि आठ मुद्रा दाखवा.
अतः पूर्वादिपात्रेषु यावता च हुताशनम्
म्हणून पूर्वेकडील व इतर दिशांतील पात्रांमध्ये आणि ज्या अग्नीसाठी अर्पण करायचे आहे, त्यासाठीही,
महोदरं महाजिह्वमाकाशत्वेन पूजयेत्
मोठ्या पोटाचा, मोठ्या जिभेचा जो आहे, त्याची आकाशरूप मानून पूजा करा.