बाहुविंशांतरे रोपेत्सहकारं स धर्मवित्
धर्म जाणणाऱ्याने वीस हात अंतरावर सहकाराचं झाड लावावं.
श्रैपर्णिकं च पुन्नागं श्रीवृक्षं द्विगुणं तरौ
श्रैपर्णिक, पुन्नाग आणि शुभ वृक्ष हे झाडापासून दुप्पट अंतरावर लावावेत.
शैलेष्टकादिरचिते चतुर्हस्ते तु संमिते
दगड, विटा किंवा अशा कुठल्याही वस्तूंपासून बांधलेले आणि चार हात लांबीचे असावे.
श्रीविष्णोर्वृक्षपक्षे च वरुणेष्टं च कूपके
श्रीविष्णूच्या झाडाच्या बाजूला, तसेच वरुणासाठी लहान विहिरीत करावे.
अग्निकार्यं विना कुर्यात्प्रकुर्याच्च सतां गतिम्
अग्निकर्म न करता हे कर्म करावे आणि त्यामुळे सत्पुरुषांचा मार्ग मिळतो.
अन्येषां चैव वृक्षे च तथा च तुलसीवने
इतर झाडांसाठी आणि तुळशीच्या बागेतही असेच करावे.
वृक्षान्वानेन संस्कृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत्
झाडांना अशा प्रकारे संस्कार करून त्यांना वस्त्राने गुंडाळावे.
तुलस्याः सहकारस्य ब्रह्मवृक्षस्य चैव हि 2.1.10.
तुळशी, सहकार आणि ब्रह्मवृक्ष यांच्यासाठीही हेच करावे.
तन्त्रात्मकप्रतिष्ठावर्णनम् सूत उवाच अथ तंत्रविधिं वक्ष्ये पुराणेष्वपि गीयते
तान्त्रिक पद्धतीने प्रतिष्ठेचे वर्णन
शतवृक्षक्षुद्रवृक्षे दशद्वादश वृक्षके
सूतम्हणाले, आता मी तांत्रिक विधी सांगतो, जो पुराणांतही वर्णन केला आहे.
न कूपमुत्सृजेज्जातु वृक्षयागे कथंचन
शंभर झाडांसाठी, लहान झाडांसाठी किंवा दहा-बारा झाडांसाठीही हेच नियम आहेत.
न सेतुं देवयागे तु तडागं न समुत्सृजेत्
झाडांच्या यज्ञात कधीही विहीर सोडू नये.
तंत्रे श्राद्धं पृथङ्नास्ति कर्तुर्भेदे पृथग्भवेत्
देवतांच्या यज्ञात पूल किंवा तळे कधीही सोडू नये.
स्वदेशे वर्जयेत्तं तं स्वतन्त्रेण विधीयते
तान्त्रिक पद्धतीत वेगळे श्राद्ध नसते; करणारा वेगळा असेल तर वेगळे करावे लागते.
तडागे पुष्करिण्या वा आरामेऽपि द्विजोत्तमाः
स्वतःच्या भूमीत ते टाळावे; ते स्वतंत्रपणे सांगितले आहे.
द्विसहस्राधिकं यत्र तत्प्रतिष्ठां समाचरेत्
तळ्यात, पुष्करणीत किंवा बागेतही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, प्रतिष्ठा करावी.
प्रतिष्ठां बिल्ववृक्षे च अन्यथा कर्णवेधनम्
जिथे दोन हजारांपेक्षा जास्त असतील तिथे प्रतिष्ठा करावी.
अनंतरं प्रदातव्या लाजा मूर्ध्न्यक्षतादिकम् ।। 2.1.11.
बिल्ववृक्षावर प्रतिष्ठा केली तर ती खरी; अन्यथा ती केवळ कान टोचल्यासारखीच होते.
प्रतिमालक्षणवर्णनम् प्रतिमां लक्षणैर्हीनां गृहीतां नैव पूजयेत्
प्रतिमेची लक्षणे नसलेली मूर्ती कधीही पूजू नये.
शैलजा दारुजा ताम्री मृद्भवा सर्वकामदा
दगडाची, लाकडाची, तांब्याची किंवा मातीची मूर्ती सर्व इच्छांची पूर्ती करणारी असते.
प्रासादमानमथवा अथवा सर्वलक्षणम्
महाल किंवा दुसरे काही असो, किंवा सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त असो,
देवागारस्य यद्द्वारं तस्मादष्टांगुलेन तु
देवळाच्या दाराचे अंतर त्या ठिकाणाहून आठ बोटे असावे.
अंगुलं वै भवेद्वृद्धिरशीतिश्चतुरुत्तरा
एक बोट वाढवावे, आणि एकूण चौर्याऐंशी बोटे असावीत.
मुखत्रिभागे चिबुकं ललाटं नासिकां तथा
चेहऱ्याचे तीन भाग करून, हनुवटी, कपाळ आणि नाक प्रत्येकी एक भाग घ्यावे.
नयने द्व्यंगुले स्यातां त्रिभागा तारका भवेत्
डोळे दोन बोटे लांबीचे असावेत, आणि डोळ्यांतील काळा भाग तिसऱ्या भागाएवढा असावा.
ललाटमस्तकग्रीवं कुर्यात्तत्सममेव तु
कपाळ, डोक्याचा वरचा भाग आणि मान हे सर्व एकसमान मापाचे असावेत.
तुल्यौ नासिकया ग्रीवा मुखेन हृदयांतरम्
मान नाकाएवढी असावी, आणि चेहरा व हृदय यातील अंतरही तितकेच असावे.
बाहू च बाहुतुल्यौ च ऊरू जंघे च जाघनम् षडंगुलस्तु विस्तारस्तुल्यांगुष्ठोंऽगुलत्रयम् ।। 2.1.12.
दोन्ही हात सारखे असावेत, तसेच दोन्ही मांड्या, पोटऱ्या आणि कंबरही सारख्या असाव्यात; रुंदी सहा बोटे असावी, आणि अंगठा तीन बोटे लांबीचा असावा.
प्रदेशिनी च तत्तुल्या हीना शेषान्नखानखम्
तर्जनीही त्याच मापाची असावी; उरलेले नख बाकीच्या नखांपेक्षा थोडे लहान असावेत.
एवं लक्षणसंयुक्ता सा पूज्या प्रतिमा शुभा
अशा चिन्हांनी युक्त मूर्ती शुभ मानली जाते आणि ती पूजनास योग्य असते.