हीने हीनतरं कुर्याद्धस्तमानेन ह्रासयेत् मानस्तथा षोडशहस्तसम्मितो रत्नात्सगण्डीयुगकामयोजितैः
अपूर्ण असेल तर आणखी कमी करावे, हस्तमानाने घटवावे; तसेच, माप सोळा हस्तांचे धरावे, रत्न आणि गंडीयुगाच्या जोड्यांसह.
आनाहभग्ने च भवेच्च तस्य विंशां गुलो द्विगुणो मध्यगश्च
अपूर्ण किंवा तुटलेले असेल तर, मधल्या भागासाठी त्याची किंमत दुप्पट धरावी.
एवंविधश्चैव तडागयूपो मध्ये तथा षोडशहस्तसंमितः
अशा प्रकारे, तळ्याच्या मध्ये सोळा हात लांबीचा यूप बसवावा.
आरामयोगेऽप्यथ मण्डपे च कार्यश्चतुर्हस्तमितोऽथ यूपः हस्तद्वयं प्रापितव्यं तडागे हस्तः सार्धः पुष्करिण्यां प्ररोपः
बागेत किंवा मंडपात चार हात लांबीचा यूप करावा; तळ्यात दोन हात, आणि कमळाच्या तळ्यात दीड हात खोलवर रोवावा.
प्रादेशं वै हस्तमानं कूपयूपस्य रोपतः
विहिरीसाठी यूप पाण्याच्या कडेला एक पेड एवढ्या लांबीने रोवावा.
तडागे चापि आरामे स्थापयेच्च जलोपरि वाप्यां गर्ते पुष्करिण्यां प्रकुर्याज्जलसंमितम्
तळ्यात किंवा बागेत यूप पाण्याच्या वर ठेवावा; तर वाफ्यात, खड्ड्यात किंवा कमळाच्या तळ्यात पाण्याच्या पातळीप्रमाणे करावा.
यावत्प्रतोलीगतरेणुसंगसंख्यागणो नो जरतामुपैति
मुख्य रस्त्यावरच्या वाळूच्या कणांची संख्या जशी टिकते, तशीच ती नाश पावत नाही.
किं वा वाच्यः पुष्करिण्या प्रभावः कर्ता यः स्याद्वारुणो ब्रह्मलोकात्
कमळाच्या तळ्याचे महत्त्व काय सांगावे, जर त्याचा कर्ता वरुणासारखा किंवा ब्रह्मलोकातून आलेला असेल?
लक्षैकमाराममयोत्तमः स्यान्मध्यं तदर्धं च कनिष्ठमानम् विनार्जुनैर्बदरैः शैलुकैश्च हीनं कुर्याच्छानलैः पातिलैश्च ।। 2.1.9.
एक लक्ष झाडांची बाग उत्तम समजली जाते; त्याच्या निम्म्या झाडांची बाग मध्यम, आणि त्याच्या अर्ध्या झाडांची बाग कनिष्ठ. अर्जुन, बोर, शैलुक, शानाळ आणि पाटील ही झाडे नसतील तर ती अपूर्ण मानली जाते.
पूर्तनिर्णयवर्णनम् दशहस्तेन दण्डेन पञ्चहस्तेन वा पुनः
दहा हात किंवा पाच हात लांबीच्या काठीने भूमीचे मोजमाप करावे.
वाहयेत्सदा वृषभैस्तडागार्थेऽपि भूमिकाम्
तळ्यासाठीची जमीन नेहमी बैलांनी नांगरावी.
या भूमिर्ग्रहयागार्थे तन्न वाहैरपि स्पृशेत्
पण यज्ञशाळेसाठीची जमीन नांगरू नये.
वाहयेत्त्रिदिनं विप्राः पञ्चव्रीहींश्च वापयेत्
ब्राह्मणांनी ती जमीन तीन दिवस नांगरावी आणि पाच प्रकारच्या तांदळाची पेरणी करावी.
मुद्गमाषौ धान्य तिलाः श्यामाकश्चेति पञ्चमः
मुग, उडीद, धान्य, तीळ आणि श्यामाक हे पाच प्रकार आहेत.
सर्षपश्च कलायश्च मुद्गो माषश्चतुर्थकः
मोहरी, हरभरा, मुग आणि उडीद हे चौथे प्रकार आहेत.
सुवर्णमृत्तिका ग्राह्या वर्णानामनुपूर्वशः
सोन्याची माती रंगानुसार योग्य क्रमाने घ्यावी.
अरत्निमात्रं विज्ञेयं प्रशस्तं यष्टिहस्तकम्
एक गोट एवढ्या लांबीची काठी मोजणीसाठी योग्य समजली जाते.
क्षीरदारुगर्तयुतं द्वादशांगुलमेव च ।। ज्वालयेत्तिलतैलेन तथा केशरजेन वा
दूधाच्या झाडाच्या लाकडाने आणि बारा बोट खोल खड्डा करावा; तो तीळ तेलाने किंवा केसांच्या भुकटीने पेटवावा.
पूर्वदिक्प्रणवे सिद्धिः पश्चिमाशागतिः शुभा 2.1.10.
पूर्व दिशेला प्रणव उच्चारल्याने सिद्धी मिळते; पश्चिम दिशेला प्रस्थान करणे शुभ असते.
कल्पे विपत्करं विद्यात्तथा चैव च दिग्गते
विधीत कोणती गोष्ट अपशकुनकारक आहे आणि कोणती दिशा कशासाठी योग्य आहे हे जाणावे.
मासे घटे तथा मासं कुर्याद्भूमिपरिग्रहम्
मासाच्या योग्य वेळी भूमी मिळवण्याचा संकल्प करावा.
ततो वास्तुबलिं दद्यात्खनित्रं परिपूजयेत्
त्यानंतर वास्तूबलि द्यावा आणि फावड्याची योग्य प्रकारे पूजा करावी.
आज्येन मधुयुक्तेन गात्रमेकं प्रलेपयेत्
तूप आणि मध एकत्र करून त्याने एक अंगाला लेप लावावा.
ईशानाभिमुखेनैव कूपपक्षे विदुर्बुधाः
ज्ञानी लोक सांगतात की, ईशान्य दिशेला तोंड करून विहिरीच्या बाजूला विधी करावा.
तस्य वैवस्वतो राजा धर्मस्यार्धं निकृन्तति
तेथे वैवस्वत राजा धर्माचा अर्धा भाग कापतो.
गृहारंभे च विप्रेंद्रा दद्याद्वास्तु बलिं ततः ।। शालैश्च खादिरैश्चैव पलाशैः केशरस्य च
गृहनिर्माण सुरू करताना, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, शाल, खदिर, पलाश आणि केशर यांच्या लाकडांनी वास्तूबलि द्यावा.
बिल्वस्य बकुलस्यैव कलौ यूपः प्रशस्यते
कलियुगात बिल्व किंवा बकुळ यांच्या लाकडाचा यूप श्रेष्ठ मानला जातो.
सर्पाकारस्तडागे च कूपे कुम्भाकृतिर्भवेत्
तळ्यात सर्पाच्या आकाराचा आणि विहिरीत कुंभाच्या आकाराचा असावा.
कुर्याच्छुनाकृतिं सेतौ विष्णुगेहे गदाकृतिम् 2.1.10.
सेतूवर कुत्र्याच्या आकाराचा आणि विष्णूच्या मंदिरात गदेसारखा करावा.
गोयागे च वृषाकारं गृहयागे ध्वजाकृतिम्
गोपूजनासाठी वृषभाच्या आणि गृहयज्ञासाठी ध्वजाच्या आकाराचा असावा.