मासमेकं खरे काके स्थानत्यागान्न कुत्रचित्
गाढव किंवा कावळ्यासाठी एक महिना, पण जागा बदलल्यामुळे कधीच नाही.
त्रिरात्रमपि मार्जारे नकुले मूषके खरे
मांजर, मुंगूस, उंदीर किंवा गाढव यांना तीन रात्रीही सांगितल्या आहेत.
अध्यापयेद्गुरोः पुत्रं ज्ञानिनं धार्मिकं शुचिम्
गुरूंनी आपल्या मुलाला, ज्ञानी, धर्मशील आणि शुद्ध अशा व्यक्तीस शिकवावे.
अध्यात्माध्यापयेदेभ्यः शठं पापहरं द्विषम् 2.1.8.
अशा लोकांना आत्मज्ञान शिकवावे, पण कपटी, पापी किंवा द्वेष करणाऱ्यांना शिकवू नये.
निरर्थकं मंथरं च विशुश्रूषुमयाजकम्
निकामी, आळशी, न ऐकणारा किंवा यज्ञ न करणाऱ्यांना शिकवू नये.
निंदकं चाविधिज्ञं च दूरतः परिवर्जयेत्
निंदा करणारा किंवा योग्य आचार न जाणणाऱ्यांपासून दूर राहावे.
विद्यया सह मर्तव्यं न दद्याच्च पृथग्जने
विद्येसोबतच जगावे, आणि ती परक्याला देऊ नये.
मा दद्याद्भक्तिहीनाय दुर्जनाय दुरात्मने
भक्ती नसलेल्या, वाईट किंवा दुष्ट मनाच्या व्यक्तीस ज्ञान देऊ नये.
सार्थकाय विधिज्ञाय साधवे देहि सत्तम
जे योग्य, नियम जाणणारे आणि सच्चे आहेत, अशांना हे ज्ञान द्यावे, हे श्रेष्ठा.
तयोरेकतरो गच्छेदचिरेण यमक्षयम्
त्यांपैकी एक लवकरच यमाच्या ठिकाणी जाईल.
स याति नरकं घोरं विद्यावर्ज्यः स उच्यते
ज्याच्याकडे विद्या नाही, तो भयंकर नरकात जातो; त्याला अज्ञानी म्हणतात.
मानमादौ प्रणम्याथ ततोऽधीयीत सुव्रतः
आदराने सुरुवातीला वाकून, मग सदाचारी विद्यार्थी अभ्यास करावा.
चूतभोगसमभ्यासाद्दरिद्रश्चाभिजायते
आंब्याचा भोग घेण्याचा सराव केल्याने माणूस गरीब होतो.
निधिभागसमभ्यासाज्जायते नारके कुले 2.1.8.
धनाचे वाटप करण्याचा सराव केल्याने नरकात जन्म मिळतो.
म्लेच्छोक्तानि महिम्नानि नाभ्यसेद्दूरतस्त्यजेत्
परकीयांनी सांगितलेल्या गोष्टी किंवा त्यांच्या मोठेपणाकडे जाऊ नये, त्यापासून दूरच राहावे.
प्रवर्तयित्वा स गुरुर्भवेज्जानप्रदः पिता
जो गुरु योग्य मार्ग दाखवतो, तो ज्ञान देणारा आणि वडिलांसारखा असतो.
निगमानां ज्योतिषाणां वेदानां नाटकस्य च
वेद, ज्योतिषशास्त्र, धर्मग्रंथ आणि नाटक यांचे
वेदानां धर्भशास्त्राणां पुराणानां तथैव च
वेद, कुशशास्त्र आणि पुराणे यांचे
भागावसाने कथितः पुराणाध्याय एव च
भागाच्या शेवटी आणि पुराणाच्या अध्यायात हे सांगितले आहे.
व्यवहारश्चार्थशास्त्रमश्वशास्त्रस्य चैव हि
व्यवहार, अर्थशास्त्र आणि घोड्यांचे शास्त्र
तत्संग्रहेपि कविना नियोक्तव्यः स एव हि
या सर्वांचा संग्रह करताना, कवीने त्याच व्यक्तीची नेमणूक करावी.
तत्तदक्षरसख्यानां ब्रह्मलोकान्न तच्च्युतिः
त्या त्या अक्षरांची नावे म्हणल्याने ब्रह्मलोकातून पतन होत नाही.
मोहात्कृत्वा होमधेनुं दत्त्वा शुद्धिर्भविष्यति
मोहामुळे जर होमासाठी गाय दिली आणि दान केले, तर शुद्धी मिळते.
कलौ यः संग्रहं कुर्यात्प्रसुप्ते चैव केशवे ।। 2.1.8.
कलियुगात जो कोणी केशव झोपले असताना संग्रह करतो,
यावत्प्रवर्तते लोकस्तावत्स्वर्गे महीयते
जग चालू आहे तोपर्यंत, तो स्वर्गात सन्मान मिळवतो.
प्रातःकाले न कुर्वीत् तथा मध्यंदिने द्विजाः
सकाळी किंवा दुपारी हे करू नये, हे द्विजांनो.
मलमासे विशेषेण सन्ध्ययोश्च विवर्जने
विशेषतः मलमासात आणि संध्याकाळच्या वेळी वर्ज्य असताना,
पूतं स्यात्तत्क्षणाद्विप्राश्चतुः पंचाक्षरेण वा
त्या क्षणीच, चार किंवा पाच अक्षरांनीही, ते शुद्ध होते, हे ब्राह्मणांनो.
मायाविभवविन्यस्ते महापापकलेवरे
माया आणि पाप यांच्या प्रभावाने जेव्हा शरीर मोठ्या पापात बुडालेले असते,
स्त्रियो वा निंदितो वापि म्लेच्छो याति परां गतिम् स गर्दभीं खरीं योनिं प्रविशेन्नात्र संशयः
स्त्री असो, निंदा झालेला असो किंवा परका असो, तो उच्च अवस्था प्राप्त करतो; पण तो गाढव किंवा खारीच्या गर्भात जन्म घेतो, याबद्दल शंका नाही.