पक्वान्नं शूद्रगेहे च यो भुंक्ते सकृदेव वा ।। 2.1.5.
जो शूद्राच्या घरी शिजलेले अन्न एकदाही खातो.
अष्टकुष्ठान्वितः कुष्ठी त्रिकुष्ठी शास्त्रनिन्दितः
जो आठ प्रकारच्या कुष्ठरोगाने ग्रस्त आहे, कुष्ठरोगी आहे, तीन प्रकारच्या कुष्ठरोगाने पीडित आहे आणि शास्त्राने निषिद्ध मानला आहे.
कीटवद्भ्रमणं यस्य कुव्यापारी कुपंडितः
ज्याचे वागणे किड्यासारखे आहे, जो चुकीचा व्यापार करतो आणि खोटा पंडित आहे.
अविमुक्तं परित्यज्य योऽन्यदेशे वसेच्चिरम्
जो अविमुक्त क्षेत्र सोडून दुसऱ्या देशात दीर्घकाळ राहतो.
कपोलेन हि संयुक्तो भ्रुकुटीकुटिलाननः
ज्याचा गाल फुगलेला आहे आणि चेहरा सतत भुवया वाकवून वाकडा दिसतो.
ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा नृपदेव स्वमेव च
जो ब्राह्मण, राजा, देव किंवा स्वतःचे धन चोरतो.
संतर्पयति योऽश्नाति यः प्रयच्छति वा क्वचित्
जो कुणालाही कधीही अन्न देतो किंवा खातो, तो इतरांना तृप्त करतो.
अक्षराभ्यासनिरतः पठत्येव न बुध्यते
जो फक्त अक्षरांचा जप करतो, तो फक्त वाचतो पण समजत नाही.
वदत्यन्यत्करोत्यन्यद्गुरुदेवाग्रतो यतः
जो गुरू आणि देव यांच्या उपस्थितीत एक बोलतो आणि दुसरे करतो.
षड्गुणालंकृतेः साधोर्दोषान्मृगयते खलः
सद्गुणांनी सजलेल्यातही दुर्जन दोषच शोधतो.
दैवेन च विहीनो यः कुसंभाषां वदेत्तु यः 2.1.5.
जो दैवाने वंचित आहे किंवा कठोर बोलतो—
चांडालैः सह आलापः पक्षिणां पोषणे रतः
जो चांडाळांशी बोलतो किंवा पक्ष्यांना खाऊ घालण्यात रमतो—
तृणच्छेदी लोष्टमदी वृथा मांसाशनश्च यः
जो गवत कापतो, मातीच्या ढिगात आनंद मानतो किंवा व्यर्थ मांस खातो—
नित्यक्रिया अकुर्वाणो नित्यं स च मलीमसः
जो रोजच्या कर्तव्यांकडे दुर्लक्ष करतो, तो नेहमीच अशुद्ध असतो.
अन्यायेन गृहं विंदेदन्यायेन गृहान्धनम्
जो अन्यायाने घर किंवा धन मिळवतो—
देवपुस्तकरत्नानि मणिमुक्ताश्वमेव च
दैवी ग्रंथ, रत्ने, मोती आणि घोडे देखील—
अन्योन्यभावना कार्या स स्तेयी यो न भावयेत्
एकमेकांविषयी सद्भावना ठेवावी; जो ठेवत नाही, तो चोर समजला जातो.
गुरोः प्रसादाज्जयति पित्रोश्चापि प्रसादतः
गुरूंच्या कृपेने आणि वडिलांच्या आशीर्वादाने विजय मिळतो.
न पोषयति दुष्टात्मा स स्तेयी चापरः स्मृतः
जो दुष्ट मनुष्याला पोसत नाही, तोही चोर म्हणून ओळखला जातो.
उपकारिजनं प्राप्य न करोति परिष्क्रियाम्
उपकार करणाऱ्याची भेट झाली तरी जो सेवा करत नाही—
सर्वेषां च सवर्णानां धर्मतो ब्राह्मणः प्रभुः 2.1.5.
धर्माने ब्राह्मण सर्व वर्णांवर प्रभुत्व ठेवतो.
प्रजापतेर्मुखोद्भूतो होरातंत्रे यथोदितम्
प्रजापतीच्या मुखातून जन्मलेला, जसा होरा तंत्रात सांगितले आहे—
गंगाहीनो हतो देशो विप्रहीना यथा क्रिया
गंगा नसलेला देश नष्ट होतो, जसा ब्राह्मणाशिवाय विधी व्यर्थ होतो.
अप्रदीपा यथा रात्रिरनादित्यं यथा नभः
जशी दिवा नसलेली रात्र किंवा सूर्याशिवाय आकाश.
स्थापयेद्धर्मतो विप्रं भावयेत्कर्मवृद्धये
धर्माच्या मार्गाने ब्राह्मणाची नेमणूक करावी आणि चांगल्या कर्मांची वाढ व्हावी म्हणून त्याचा विचार करावा.
प्रत्यक्प्रदर्शनात्पुण्यं त्रिदिनं कल्मषापहम्
प्रत्यक्ष दाखविल्यामुळे पुण्य मिळते आणि तीन दिवस पापे नाहीशी होतात.
न व्रात्यत्वं सूर्यविप्रे पूजयेद्यज्ञसिद्धये
सूर्यवंशी ब्राह्मणाला कधीही बहिष्कृत मानले जात नाही; यज्ञ यशस्वी व्हावा म्हणून त्याची पूजा करावी.
जातिभेदाश्च चत्वारो भोजकः कथकस्तथा
जातीत चार प्रकार आहेत: जे सेवा करतात, जे कथा सांगतात आणि तसेच—
कथको मध्यमस्तेषां सूर्यविप्रस्तथोत्तमः
त्यांच्यात कथावाचक मध्यम दर्जाचा असतो आणि सूर्यवंशी ब्राह्मण सर्वांत श्रेष्ठ असतो.
सूर्यविप्रस्य विप्रस्य वैद्यस्य च नृपस्य च अवध्यः सर्वलोकेषु राजा राज्येन पालयेत्
सूर्यवंशी ब्राह्मण, ब्राह्मण, वैद्य आणि राजा—हे सर्व लोकांत अवध्य असतात; राजा आपल्या राज्याने त्यांचे रक्षण करावे.