मोक्षचिन्तामतिक्रम्य योऽन्यचिन्तापरिश्रमः 2.1.5.
जो मोक्षाची चिंता सोडून दुसऱ्या गोष्टींमध्ये मेहनत करतो—
प्रयागे विद्यमानेऽपि योऽन्यत्र स्नानमाचरेत्
प्रयागजवळ असूनही, जो दुसरीकडे स्नान करतो—
आयुषस्तु क्षयार्थाय शास्त्रेयमृषिसंमतः
हे आयुष्य कमी होण्यासाठी आहे, असं शास्त्र आणि ऋषी सांगतात.
बहूनि पुस्तकानीह शास्त्राणि विविधानि च
इथे अनेक पुस्तके आणि विविध शास्त्रे आहेत.
बलेन च्छलछद्मेन उपायेन प्रबंधनम्
बलाने, फसवणुकीने, उपायाने आणि योजनेने.
मधुरान्नं प्रतिष्ठाप्य दैवे पित्र्ये च कर्मणि
गोड अन्न देवकार्य आणि पितरांच्या कर्मात अर्पण केले जाते—
कृपणः स तु विज्ञेयो न स्वर्गी न च मोक्षभाक्
तो कंजूष म्हणून ओळखावा; त्याला ना स्वर्ग मिळतो ना मोक्ष.
स एव कृपणः ख्यातः सर्वधर्मबहिष्कृतः
तोच कंजूष प्रसिद्ध आहे, सर्व धर्मांपासून दूर ठेवलेला आहे.
पितृमातृगुरुत्यागी शौचाचारविवर्जितः
जो वडील, आई आणि गुरु यांचा त्याग करतो, तसेच शुद्धता आणि चांगल्या वागणुकीपासून दूर असतो.
जीवत्पितृपरित्यक्तं सुतं सेवन्न वा क्वचित्
ज्याचे आईवडील जिवंत असताना तो आपल्या मुलाची कधीच काळजी घेत नाही, त्याची सेवा करत नाही किंवा दुर्लक्ष करतो.
साध्वाचारं च प्रच्छाय सेवनं चापि दर्शयेत् 2.1.5.
माणसाने नेहमी चांगली वागणूक दाखवावी आणि योग्य रीतीने आदरपूर्वक सेवा करावी.
जीवेद्देवलवृत्तिर्यः भार्याविपणजीवकः
जो देवळातील सेवा करून किंवा बायकोला विकून आपला उदरनिर्वाह करतो.
षडेव नष्टाः शास्त्रे च न स्वर्गमोक्षभागिनः
शास्त्रानुसार हे सहा जण नष्ट झालेले मानले जातात आणि त्यांना स्वर्ग किंवा मुक्ती मिळत नाही.
भ्रुकुटीकुटिलः क्रुद्धो रुष्टः पंचविधोदितः
जो सतत भुवया वाकवतो, वाकड्या मनाचा आहे, रागीट आहे आणि पाच प्रकारच्या रागाने भरलेला आहे.
निद्रालुर्व्यसनासक्तो मद्यपः स्र्त्रीनिषेवकः
जो झोपेमध्ये गुंतलेला असतो, वाईट सवयींमध्ये आसक्त असतो, दारू पितो आणि स्त्रियांच्या संगतीत असतो.
एकाकी मिष्टमश्नाति वंचकः साधुनिंदकः
जो गोड पदार्थ एकट्याने खातो, फसवणूक करतो आणि सज्जनांची निंदा करतो.
निगमागमतंत्राणि नाध्यापयति यो द्विजः
जो द्विज वेद, आगम आणि तंत्र शिकवत नाही.
श्रुतिः स्मृतिश्च विप्राणां नयने द्वे विनिर्मिते
वेद आणि स्मृती हे ब्राह्मणांसाठी दोन डोळे आहेत.
विवादः सोदरैः सार्द्धं पित्रोरप्रियकृद्वदेत्
जो भावांसोबत वाद घालतो आणि आईवडिलांना न आवडणारी वागणूक दाखवतो.
पिशुनो राजगामी च शूद्रसेवक एव च
जो दुसऱ्यांची चुगली करतो, राजाकडे जातो किंवा शूद्राची सेवा करतो.
पक्वान्नं शूद्रगेहे च यो भुंक्ते सकृदेव वा ।। 2.1.5.
जो शूद्राच्या घरी शिजलेले अन्न एकदाही खातो.
अष्टकुष्ठान्वितः कुष्ठी त्रिकुष्ठी शास्त्रनिन्दितः
जो आठ प्रकारच्या कुष्ठरोगाने ग्रस्त आहे, कुष्ठरोगी आहे, तीन प्रकारच्या कुष्ठरोगाने पीडित आहे आणि शास्त्राने निषिद्ध मानला आहे.
कीटवद्भ्रमणं यस्य कुव्यापारी कुपंडितः
ज्याचे वागणे किड्यासारखे आहे, जो चुकीचा व्यापार करतो आणि खोटा पंडित आहे.
अविमुक्तं परित्यज्य योऽन्यदेशे वसेच्चिरम्
जो अविमुक्त क्षेत्र सोडून दुसऱ्या देशात दीर्घकाळ राहतो.
कपोलेन हि संयुक्तो भ्रुकुटीकुटिलाननः
ज्याचा गाल फुगलेला आहे आणि चेहरा सतत भुवया वाकवून वाकडा दिसतो.
ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा नृपदेव स्वमेव च
जो ब्राह्मण, राजा, देव किंवा स्वतःचे धन चोरतो.
संतर्पयति योऽश्नाति यः प्रयच्छति वा क्वचित्
जो कुणालाही कधीही अन्न देतो किंवा खातो, तो इतरांना तृप्त करतो.
अक्षराभ्यासनिरतः पठत्येव न बुध्यते
जो फक्त अक्षरांचा जप करतो, तो फक्त वाचतो पण समजत नाही.
वदत्यन्यत्करोत्यन्यद्गुरुदेवाग्रतो यतः
जो गुरू आणि देव यांच्या उपस्थितीत एक बोलतो आणि दुसरे करतो.
षड्गुणालंकृतेः साधोर्दोषान्मृगयते खलः
सद्गुणांनी सजलेल्यातही दुर्जन दोषच शोधतो.