अनभिवादिनां विप्रे द्वेषादश्रद्धयापि च । 2.1.5.
जो द्वेषाने किंवा श्रद्धा नसल्याने ब्राह्मणाला नमस्कार करत नाही,
आयुर्वृद्धिर्यशोर्वृद्धिर्वृद्धिर्विद्याधनस्य च
त्याचे आयुष्य, कीर्ती, विद्या आणि धन यांत घट होते.
न विप्रपादोदककर्दमानि न वेदशास्त्रप्रतिगर्जितानि
ब्राह्मणाच्या पायातील पाणी किंवा वेदशास्त्रांचा गडगडाट,
षद्विंशतिदोषमाहुर्नरा नरकभीरवः
नरकाला घाबरणारे लोक मनुष्यात छवीस दोष सांगतात.
ते स्वर्गे पितृलोके च ब्रह्मलोकेष्ववस्थिताः
हे दोष स्वर्ग, पितृलोक आणि ब्रह्मलोकात स्थिर आहेत.
अन्यथा न वसेद्वासस्तस्मात्स्तेयी न पालयेत्
अन्यथा तिथे राहू नये; म्हणून चोराला संरक्षण देऊ नये.
पापिष्ठो नष्टकष्टौ च रुष्टो दुष्टश्च मुक्तकः
अती पापी, नष्ट झालेला, दुःखी, रागीट, वाईट आणि मुक्त,
चण्डः खण्डश्च वक्ता च दत्तस्यापहरस्तथा
क्रूर, तुटलेला, बोलणारा आणि दिलेले परत घेणारा,
मलीमसश्च ते दोषाः षड्विंशतिरमी मताः
आणि अपवित्र—हे छवीस दोष मानले जातात.
शृणुध्वं द्विजशार्दूलाः शास्त्रेस्मिन्ब्रुवतः क्रमात्
द्विजश्रेष्ठांनो, या शास्त्रात मी क्रमाने सांगतो, ऐका.
पशुश्चतुर्विधश्चैव कृपणोपि हि वै द्विधा 2.1.5.
प्राणी चार प्रकारचे असतात, आणि कंजूष दोन प्रकारचे असतात.
कष्टः स्यात्पञ्चधा ज्ञेयो रुष्टोपि स्याद्द्विधा द्द्विजाः ।। दुष्टः स्यात्षड्विधो ज्ञेयः पुष्टश्चैव भवेद्द्विधा
कठोर माणूस पाच प्रकारचा ओळखावा, आणि रागी दोन प्रकारचा असतो, हे द्विजांनो. वाईट माणूस सहा प्रकारचा ओळखावा, आणि पुष्ट माणूस दोन प्रकारचा असतो.
हृष्टश्चाष्टविधः प्रोक्तः कुण्ठश्चैव त्रिधोदितः
आनंदी माणूस आठ प्रकारचा सांगितला आहे, आणि मंद माणूस तीन प्रकारचा आहे.
द्वौ चण्डौ चपलश्चैकावण्डचण्डो द्विगुर्भवेत्
दोन रागी असतात, चंचल एकच असतो; आंधळा-रागी दोन प्रकारचा असतो.
वाचालश्च कदर्यश्च क्रमात्त्रिभिरुदाहृतः
बडबड्या आणि कंजूष हे अनुक्रमे तीन प्रकारचे सांगितले आहेत.
द्वावेकौ चतुरश्चैव स्तेयी चैकविधो भवेत्
दोन एकटे असतात, आणि चार प्रकारचेही असतात; चोर एकच प्रकारचा असतो.
सम्यग्यस्य परिज्ञानं नरो देवत्वमाप्नुयात्
ज्याचं ज्ञान योग्य आहे, तो मनुष्य देवपदाला पोहोचतो.
उच्चासनं गुरोरग्रे तीर्थयात्रां करोति यः
जो गुरूच्या समोर उंच आसनावर बसतो किंवा तीर्थयात्रेला जातो—
निमज्ज्य तीर्थे विधिवद्ग्राम्यधर्मेण वर्तयन्
जो विधीपूर्वक तीर्थात स्नान करून, जगातील नियमांप्रमाणे वागतो—
वाचैव मधुरा श्लक्ष्णा हृदि हालाहलं विषम्
जरी बोलणे गोड आणि मृदू असले, तरी मनात हलाहलसारखे विष असते.
मोक्षचिन्तामतिक्रम्य योऽन्यचिन्तापरिश्रमः 2.1.5.
जो मोक्षाची चिंता सोडून दुसऱ्या गोष्टींमध्ये मेहनत करतो—
प्रयागे विद्यमानेऽपि योऽन्यत्र स्नानमाचरेत्
प्रयागजवळ असूनही, जो दुसरीकडे स्नान करतो—
आयुषस्तु क्षयार्थाय शास्त्रेयमृषिसंमतः
हे आयुष्य कमी होण्यासाठी आहे, असं शास्त्र आणि ऋषी सांगतात.
बहूनि पुस्तकानीह शास्त्राणि विविधानि च
इथे अनेक पुस्तके आणि विविध शास्त्रे आहेत.
बलेन च्छलछद्मेन उपायेन प्रबंधनम्
बलाने, फसवणुकीने, उपायाने आणि योजनेने.
मधुरान्नं प्रतिष्ठाप्य दैवे पित्र्ये च कर्मणि
गोड अन्न देवकार्य आणि पितरांच्या कर्मात अर्पण केले जाते—
कृपणः स तु विज्ञेयो न स्वर्गी न च मोक्षभाक्
तो कंजूष म्हणून ओळखावा; त्याला ना स्वर्ग मिळतो ना मोक्ष.
स एव कृपणः ख्यातः सर्वधर्मबहिष्कृतः
तोच कंजूष प्रसिद्ध आहे, सर्व धर्मांपासून दूर ठेवलेला आहे.
पितृमातृगुरुत्यागी शौचाचारविवर्जितः
जो वडील, आई आणि गुरु यांचा त्याग करतो, तसेच शुद्धता आणि चांगल्या वागणुकीपासून दूर असतो.
जीवत्पितृपरित्यक्तं सुतं सेवन्न वा क्वचित्
ज्याचे आईवडील जिवंत असताना तो आपल्या मुलाची कधीच काळजी घेत नाही, त्याची सेवा करत नाही किंवा दुर्लक्ष करतो.