दक्षिणायनमास्थाय यदा चरति रश्मिमान्
जेव्हा तेजस्वी सूर्य दक्षिणायन मार्गाने चालतो,
विस्तीर्णमंडलं कृत्वा तस्योर्ध्वे चरते शशी
मोठे वर्तुळ तयार करून, त्याच्या वर चंद्र फिरतो.
नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः
नक्षत्रांच्या वर बुध आहे, आणि बुधाच्या वर भृगु म्हणजे शुक्र आहे.
तस्माच्छनैश्चरादूर्ध्वं ततः सप्तर्षिमंडलम्
त्याच्या वर शनिचा मार्ग, आणि त्याच्या पुढे सप्तर्षींचे मंडळ आहे.
कालचक्रमये चक्रे सूर्यो भवति सर्वदा
कालचक्रामध्ये सूर्य नेहमीच असतो.
स्तंभते चरते शीघ्रं ह्रासे चापि दिनक्षयः
तो कधी स्थिर राहतो, कधी वेगाने चालतो, आणि दिवस संपता संपता त्याचा प्रकाश कमी होतो.
पादास्ते पक्षमात्रं स्यान्महास्ते याममात्रकम् 2.1.4.
त्याचे पाय अर्ध्या पक्षाच्या मापाचे आहेत, तर त्याचे मोठे हात एका यामाच्या मापाचे आहेत.
न गण्यते देशभेदे नक्षत्रेण च गण्यते
देशानुसार त्याची मोजणी होत नाही, ती नक्षत्रानुसार केली जाते.
बाल्यवार्द्ध्ये क्षत्रियस्य न गण्येते सदा बुधैः
क्षत्रियाच्या बालपणात आणि वृद्धपणात, विद्वान त्याची मोजणी करत नाहीत.
शेषार्धं भार्गवास्तस्य शूद्राणामथ गर्हितम्
शेषाचा अर्धा भाग भार्गवांना मिळतो; शूद्रांसाठी तो निंदनीय आहे.
वर्जयेद्वासरान्सप्त इति चाथर्वणी श्रुतिः
सात दिवस टाळावेत, असे अथर्वण श्रुती सांगते.
कर्मानुसारव्यक्तिनिर्धारणवर्णनम् संसृष्टा ब्राह्मणाः पूर्वं तपस्तप्त्वा द्विजोत्तमाः
पूर्वी ब्राह्मण एकत्र आले होते आणि त्यांनी तपश्चर्या केली होती, हे द्विजश्रेष्ठ.
हव्यानामिह कव्यानां सर्वस्यापि च गुप्तये
येथे देवांसाठीच्या आणि पितरांसाठीच्या सर्व हव्यांच्या रक्षणासाठी हे केले जाते.
कव्यानि चैव पितरः किं भूतमधिकं ततः
पितर हेच काव्य आहेत; मग त्याहून मोठे काय असू शकते?
स्वकीयं ब्राह्मणो भुंक्ते विदधाति द्विजोत्तमाः
ब्राह्मण स्वतःचे भोगतो आणि देतो, हे द्विजश्रेष्ठ.
भवेद्विप्रो न संदेहस्तुष्टो भावाय वै भवेत्
ब्राह्मण संतुष्ट झाला तर तो नक्कीच कल्याण घडवतो, यात शंका नाही.
गर्भाधानादयश्चेह संस्कारा यस्य सत्तमाः स याति ब्रह्मणः स्थानं ब्राह्मणत्वेन संयुतः
ज्याचे गर्भाधानापासूनचे उत्तम संस्कार येथे झाले आहेत, तो ब्राह्मणत्वाने युक्त होऊन ब्रह्मस्थान प्राप्त करतो.
संस्कारपूतः प्रथमो वेदपूतो द्वितीयकः
पहिला संस्कारांनी शुद्ध होतो; दुसरा वेदाने शुद्ध होतो.
क्षेत्रपूतं प्रविज्ञाय विपूतं पूजयेद्द्विजाः
क्षेत्राची शुद्धता ओळखून, शुद्ध झालेल्या द्विजांची पूजा करावी.
पूतानां परमः पूतो गुरूणां परमो गुरुः
शुद्धांमध्ये सर्वात शुद्ध, गुरूंमध्ये सर्वश्रेष्ठ गुरु.
पूजयित्वा द्विजान्देवाः स्वर्गं भुञ्जंति चाक्षयम् 2.1.5.
द्विजांची पूजा केल्यावर देव अक्षय स्वर्गाचा अनुभव घेतात.
यस्य विप्राः प्रसीदंति तस्य विष्णुः प्रसीदति
ज्याच्यावर ब्राह्मण प्रसन्न होतात, त्याच्यावर विष्णूही प्रसन्न होतो.
यस्माद्विष्णुमुखाद्विप्रः समुद्भूतः पुरा द्विजाः
पूर्वी विष्णूच्या मुखातून ब्राह्मण उत्पन्न झाले म्हणून,
तस्माद्विप्रमुखे वेदाश्चार्पिताः पुरुषेण हि
म्हणून परमेश्वराने वेद ब्राह्मणांच्या हाती दिले.
पितृयज्ञविवाहेषु वह्निकार्येषु शांतिषु
पितृयज्ञ, विवाह, अग्निकर्म आणि शांतिसंस्कार यांसारख्या विधींमध्ये,
देवा भुञ्जंति हव्यानि बलिं प्रेतादयोऽसुराः
देवता हविर्भाग घेतात आणि भूत, पितर, राक्षस यांना त्यांचा हिस्सा मिळतो.
देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च यो ददयाद्यज्ञकर्मसु
जो कोणी यज्ञकर्मात देव आणि पितरांना अर्पण करतो,
विना विप्रं च यो धर्मः प्रयासफलमात्रकः
ब्राह्मणांशिवाय केलेला धर्मकर्म फक्त श्रमाचे फळ देते.
तस्माद्ब्राह्मणमाहूय तस्य पूजां च कारयेत्
म्हणून ब्राह्मणाला बोलवून त्याची पूजा करावी.
श्रद्धया च द्विजं दृष्ट्वा प्रकुर्यादभिवादनम्
श्रद्धेने द्विजाला पाहिल्यावर त्याला नमस्कार करावा.