भक्तस्थानं तदूर्ध्वं च देवो हि भगवान्रविः राशिचक्रे च भ्रमति मेरोरुपरि सत्तमाः
त्याच्या वर भक्तांचे स्थान आहे, आणि तिथेच भगवंत सूर्य, मेरूच्या वरती, राशिचक्रात फिरतो, हे उत्तमजनांनो.
. बिंबषट्केद्रिनाभौ च रथचक्रं दिवानिशम्
सहा आऱ्यांच्या चक्राच्या नाभीत, रथाचे चाक रात्रंदिवस फिरते.
दिक्पालाद्या ग्रहास्तत्र दक्षिणादुत्तरायणम्
तिथे दिशांचे रक्षक आणि ग्रह आहेत, दक्षिणेकडून उत्तरेकडे जाणाऱ्या मार्गावर.
रविणा लंघितो मासश्चांद्रः ख्यातो मलिम्लुचः
रविने मागे टाकलेला, आणि चंद्रमास म्हणून ओळखला जाणारा, तो मालीम्लुच नावाचा महिना आहे.
कृत्वा त्रिषु त्वहोरात्रं तारामयगतं विभुम्
तीन दिवस-रात्र पूर्ण करून, सर्वव्यापी तारा मार्गाने जातो.
दिवा चरति यः सूर्यो रात्रौ चरति चन्द्रमाः
दिवसा सूर्य फिरतो, आणि रात्री चंद्र फिरतो.
देशान्नं चावगमनं यत्र तस्मादिवाभवत् 2.1.4.
जिथे प्रदेश आणि अन्न येणे-जाणे होते, तिथून दिवस सुरू होतो.
रात्रिंदिवं विजानीयाज्ज्योतिश्चक्रे प्रतिष्ठितम्
दिवस आणि रात्र हे प्रकाशाच्या वर्तुळात स्थिर आहेत, असे समजावे.
यन्नक्षत्रे च यो देशः स तेषामुदयः स्मृतः
ज्या प्रदेशात कोणते नक्षत्र असते, तोच त्याचा उदयस्थान मानला जातो.
तदा काले नियोक्तव्या भार्गवास्तादिकी क्रिया
त्या वेळी, भृगु वगैरेची विधी योग्य दिशेनुसार करावी.
दक्षिणायनमास्थाय यदा चरति रश्मिमान्
जेव्हा तेजस्वी सूर्य दक्षिणायन मार्गाने चालतो,
विस्तीर्णमंडलं कृत्वा तस्योर्ध्वे चरते शशी
मोठे वर्तुळ तयार करून, त्याच्या वर चंद्र फिरतो.
नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः
नक्षत्रांच्या वर बुध आहे, आणि बुधाच्या वर भृगु म्हणजे शुक्र आहे.
तस्माच्छनैश्चरादूर्ध्वं ततः सप्तर्षिमंडलम्
त्याच्या वर शनिचा मार्ग, आणि त्याच्या पुढे सप्तर्षींचे मंडळ आहे.
कालचक्रमये चक्रे सूर्यो भवति सर्वदा
कालचक्रामध्ये सूर्य नेहमीच असतो.
स्तंभते चरते शीघ्रं ह्रासे चापि दिनक्षयः
तो कधी स्थिर राहतो, कधी वेगाने चालतो, आणि दिवस संपता संपता त्याचा प्रकाश कमी होतो.
पादास्ते पक्षमात्रं स्यान्महास्ते याममात्रकम् 2.1.4.
त्याचे पाय अर्ध्या पक्षाच्या मापाचे आहेत, तर त्याचे मोठे हात एका यामाच्या मापाचे आहेत.
न गण्यते देशभेदे नक्षत्रेण च गण्यते
देशानुसार त्याची मोजणी होत नाही, ती नक्षत्रानुसार केली जाते.
बाल्यवार्द्ध्ये क्षत्रियस्य न गण्येते सदा बुधैः
क्षत्रियाच्या बालपणात आणि वृद्धपणात, विद्वान त्याची मोजणी करत नाहीत.
शेषार्धं भार्गवास्तस्य शूद्राणामथ गर्हितम्
शेषाचा अर्धा भाग भार्गवांना मिळतो; शूद्रांसाठी तो निंदनीय आहे.
वर्जयेद्वासरान्सप्त इति चाथर्वणी श्रुतिः
सात दिवस टाळावेत, असे अथर्वण श्रुती सांगते.
कर्मानुसारव्यक्तिनिर्धारणवर्णनम् संसृष्टा ब्राह्मणाः पूर्वं तपस्तप्त्वा द्विजोत्तमाः
पूर्वी ब्राह्मण एकत्र आले होते आणि त्यांनी तपश्चर्या केली होती, हे द्विजश्रेष्ठ.
हव्यानामिह कव्यानां सर्वस्यापि च गुप्तये
येथे देवांसाठीच्या आणि पितरांसाठीच्या सर्व हव्यांच्या रक्षणासाठी हे केले जाते.
कव्यानि चैव पितरः किं भूतमधिकं ततः
पितर हेच काव्य आहेत; मग त्याहून मोठे काय असू शकते?
स्वकीयं ब्राह्मणो भुंक्ते विदधाति द्विजोत्तमाः
ब्राह्मण स्वतःचे भोगतो आणि देतो, हे द्विजश्रेष्ठ.
भवेद्विप्रो न संदेहस्तुष्टो भावाय वै भवेत्
ब्राह्मण संतुष्ट झाला तर तो नक्कीच कल्याण घडवतो, यात शंका नाही.
गर्भाधानादयश्चेह संस्कारा यस्य सत्तमाः स याति ब्रह्मणः स्थानं ब्राह्मणत्वेन संयुतः
ज्याचे गर्भाधानापासूनचे उत्तम संस्कार येथे झाले आहेत, तो ब्राह्मणत्वाने युक्त होऊन ब्रह्मस्थान प्राप्त करतो.
संस्कारपूतः प्रथमो वेदपूतो द्वितीयकः
पहिला संस्कारांनी शुद्ध होतो; दुसरा वेदाने शुद्ध होतो.
क्षेत्रपूतं प्रविज्ञाय विपूतं पूजयेद्द्विजाः
क्षेत्राची शुद्धता ओळखून, शुद्ध झालेल्या द्विजांची पूजा करावी.
पूतानां परमः पूतो गुरूणां परमो गुरुः
शुद्धांमध्ये सर्वात शुद्ध, गुरूंमध्ये सर्वश्रेष्ठ गुरु.