मेरोश्चतुर्दिशस्तत्र नवसाहस्रविष्कृतम्
मेरूच्या चारही दिशांना प्रत्येकी नऊ हजार विस्तार आहे.
विष्कंभा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः
मेरूच्या आधाररचना दहा हजार योजन उंच केलेल्या आहेत.
विपुलः पश्चिमे भागे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः
पश्चिम भागात विपुल पर्वत आहे, आणि उत्तरेला सुपार्श्व स्थित आहे.
जंबूद्वीपस्य सा जंबूर्नामहेतोर्महर्षयः
महर्षी सांगतात की जांबू वृक्षामुळे या द्वीपाला जांबू द्वीप असे नाव पडले.
पतंति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वशः
त्या द्वीपाच्या पाठीवर पर्वत पडतात आणि सर्व बाजूंनी झिजून जातात.
सरित्तु वर्तते सापि पीयते तत्र वासिभिः उत्पन्नाः स्वच्छमनसो नरास्तत्र भवन्ति वै
तेथे एक नदी वाहते, ती तेथील रहिवासी पितात; आणि तेथे जन्मलेली माणसे स्वच्छ मनाची असतात.
तीरसूत्रं समं प्राप्य वायुना च विशोषितम् 2.1.4.
वाऱ्याने कोरडे पडलेले, सरळ किनाऱ्याजवळ पोहोचले.
भद्राश्वः पार्श्वतो मेरोः केतुमालश्च पश्चिमे
मेरूच्या एका बाजूला भद्राश्व आहे, आणि पश्चिमेला केतुमाळ आहे.
मेरोरुपरि विप्रेंद्रा ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्
मेरूच्या वरती, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, ब्रह्माचा सर्वोच्च स्थान आहे.
तदूर्ध्वं वैष्णवो लोको दुगार्लोकस्तदूर्ध्वतः
त्याच्या वर विष्णूचा लोक आहे, आणि त्याच्या वर दुर्गेचा लोक आहे.
भक्तस्थानं तदूर्ध्वं च देवो हि भगवान्रविः राशिचक्रे च भ्रमति मेरोरुपरि सत्तमाः
त्याच्या वर भक्तांचे स्थान आहे, आणि तिथेच भगवंत सूर्य, मेरूच्या वरती, राशिचक्रात फिरतो, हे उत्तमजनांनो.
. बिंबषट्केद्रिनाभौ च रथचक्रं दिवानिशम्
सहा आऱ्यांच्या चक्राच्या नाभीत, रथाचे चाक रात्रंदिवस फिरते.
दिक्पालाद्या ग्रहास्तत्र दक्षिणादुत्तरायणम्
तिथे दिशांचे रक्षक आणि ग्रह आहेत, दक्षिणेकडून उत्तरेकडे जाणाऱ्या मार्गावर.
रविणा लंघितो मासश्चांद्रः ख्यातो मलिम्लुचः
रविने मागे टाकलेला, आणि चंद्रमास म्हणून ओळखला जाणारा, तो मालीम्लुच नावाचा महिना आहे.
कृत्वा त्रिषु त्वहोरात्रं तारामयगतं विभुम्
तीन दिवस-रात्र पूर्ण करून, सर्वव्यापी तारा मार्गाने जातो.
दिवा चरति यः सूर्यो रात्रौ चरति चन्द्रमाः
दिवसा सूर्य फिरतो, आणि रात्री चंद्र फिरतो.
देशान्नं चावगमनं यत्र तस्मादिवाभवत् 2.1.4.
जिथे प्रदेश आणि अन्न येणे-जाणे होते, तिथून दिवस सुरू होतो.
रात्रिंदिवं विजानीयाज्ज्योतिश्चक्रे प्रतिष्ठितम्
दिवस आणि रात्र हे प्रकाशाच्या वर्तुळात स्थिर आहेत, असे समजावे.
यन्नक्षत्रे च यो देशः स तेषामुदयः स्मृतः
ज्या प्रदेशात कोणते नक्षत्र असते, तोच त्याचा उदयस्थान मानला जातो.
तदा काले नियोक्तव्या भार्गवास्तादिकी क्रिया
त्या वेळी, भृगु वगैरेची विधी योग्य दिशेनुसार करावी.
दक्षिणायनमास्थाय यदा चरति रश्मिमान्
जेव्हा तेजस्वी सूर्य दक्षिणायन मार्गाने चालतो,
विस्तीर्णमंडलं कृत्वा तस्योर्ध्वे चरते शशी
मोठे वर्तुळ तयार करून, त्याच्या वर चंद्र फिरतो.
नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः
नक्षत्रांच्या वर बुध आहे, आणि बुधाच्या वर भृगु म्हणजे शुक्र आहे.
तस्माच्छनैश्चरादूर्ध्वं ततः सप्तर्षिमंडलम्
त्याच्या वर शनिचा मार्ग, आणि त्याच्या पुढे सप्तर्षींचे मंडळ आहे.
कालचक्रमये चक्रे सूर्यो भवति सर्वदा
कालचक्रामध्ये सूर्य नेहमीच असतो.
स्तंभते चरते शीघ्रं ह्रासे चापि दिनक्षयः
तो कधी स्थिर राहतो, कधी वेगाने चालतो, आणि दिवस संपता संपता त्याचा प्रकाश कमी होतो.
पादास्ते पक्षमात्रं स्यान्महास्ते याममात्रकम् 2.1.4.
त्याचे पाय अर्ध्या पक्षाच्या मापाचे आहेत, तर त्याचे मोठे हात एका यामाच्या मापाचे आहेत.
न गण्यते देशभेदे नक्षत्रेण च गण्यते
देशानुसार त्याची मोजणी होत नाही, ती नक्षत्रानुसार केली जाते.
बाल्यवार्द्ध्ये क्षत्रियस्य न गण्येते सदा बुधैः
क्षत्रियाच्या बालपणात आणि वृद्धपणात, विद्वान त्याची मोजणी करत नाहीत.
शेषार्धं भार्गवास्तस्य शूद्राणामथ गर्हितम्
शेषाचा अर्धा भाग भार्गवांना मिळतो; शूद्रांसाठी तो निंदनीय आहे.