क्षीरोदेक्षुरसोदोऽथ क्षारोदश्च घृतोदकः
ते समुद्र दूधाचे, ऊसाच्या रसाचे, मिठाचे आणि तुपाचे आहेत.
पंचाशत्कोटिविस्तीर्णा समुद्रवलया स्मृता
प्रत्येक समुद्राचा पट्टा पन्नास कोटी विस्ताराचा सांगितला आहे.
जंबूद्वीपः समस्तानां द्वीपानां मध्यतः शुभः
सर्व द्वीपांच्या मध्यभागी शुभ असा जांबू द्वीप आहे.
चतुराशीतिसाहस्रयोजनैरस्य चोच्छ्रयः
त्याची उंची चौर्याऐंशी हजार योजन आहे.
मूले षोडशसाहस्रं विस्तारस्तस्य सर्वतः
त्याच्या पायथ्याशी सर्व बाजूंनी सोळा हजार विस्तार आहे.
हिमवान्हिमकूटश्च निषधस्त स्य दक्षिणे
हिमवान, हिमकूट आणि निषध हे त्याच्या दक्षिणेकडे आहेत.
लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास्तथापरे ।।2.1.4.
त्यातील दोन पर्वत प्रत्येकी एक लाख मापाचे आहेत, आणि उरलेले दहा कमी आहेत.
भारतं दक्षिणं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम्
दक्षिणेकडील प्रदेशाला भारत म्हणतात, त्यानंतर किम्पुरुष स्मरणात आहे.
चंपकं चोत्तरं वर्षं तथैवाश्वहिरण्मयम्
चंपक हे उत्तरेकडील प्रदेश आहे, तसेच अश्वहिरण्मय सुद्धा.
नवसाहस्रमेकैकमेतेषां द्विजसत्तमाः
हे प्रत्येक, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, नऊ हजार विस्ताराचे आहेत.
मेरोश्चतुर्दिशस्तत्र नवसाहस्रविष्कृतम्
मेरूच्या चारही दिशांना प्रत्येकी नऊ हजार विस्तार आहे.
विष्कंभा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः
मेरूच्या आधाररचना दहा हजार योजन उंच केलेल्या आहेत.
विपुलः पश्चिमे भागे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः
पश्चिम भागात विपुल पर्वत आहे, आणि उत्तरेला सुपार्श्व स्थित आहे.
जंबूद्वीपस्य सा जंबूर्नामहेतोर्महर्षयः
महर्षी सांगतात की जांबू वृक्षामुळे या द्वीपाला जांबू द्वीप असे नाव पडले.
पतंति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वशः
त्या द्वीपाच्या पाठीवर पर्वत पडतात आणि सर्व बाजूंनी झिजून जातात.
सरित्तु वर्तते सापि पीयते तत्र वासिभिः उत्पन्नाः स्वच्छमनसो नरास्तत्र भवन्ति वै
तेथे एक नदी वाहते, ती तेथील रहिवासी पितात; आणि तेथे जन्मलेली माणसे स्वच्छ मनाची असतात.
तीरसूत्रं समं प्राप्य वायुना च विशोषितम् 2.1.4.
वाऱ्याने कोरडे पडलेले, सरळ किनाऱ्याजवळ पोहोचले.
भद्राश्वः पार्श्वतो मेरोः केतुमालश्च पश्चिमे
मेरूच्या एका बाजूला भद्राश्व आहे, आणि पश्चिमेला केतुमाळ आहे.
मेरोरुपरि विप्रेंद्रा ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्
मेरूच्या वरती, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, ब्रह्माचा सर्वोच्च स्थान आहे.
तदूर्ध्वं वैष्णवो लोको दुगार्लोकस्तदूर्ध्वतः
त्याच्या वर विष्णूचा लोक आहे, आणि त्याच्या वर दुर्गेचा लोक आहे.
भक्तस्थानं तदूर्ध्वं च देवो हि भगवान्रविः राशिचक्रे च भ्रमति मेरोरुपरि सत्तमाः
त्याच्या वर भक्तांचे स्थान आहे, आणि तिथेच भगवंत सूर्य, मेरूच्या वरती, राशिचक्रात फिरतो, हे उत्तमजनांनो.
. बिंबषट्केद्रिनाभौ च रथचक्रं दिवानिशम्
सहा आऱ्यांच्या चक्राच्या नाभीत, रथाचे चाक रात्रंदिवस फिरते.
दिक्पालाद्या ग्रहास्तत्र दक्षिणादुत्तरायणम्
तिथे दिशांचे रक्षक आणि ग्रह आहेत, दक्षिणेकडून उत्तरेकडे जाणाऱ्या मार्गावर.
रविणा लंघितो मासश्चांद्रः ख्यातो मलिम्लुचः
रविने मागे टाकलेला, आणि चंद्रमास म्हणून ओळखला जाणारा, तो मालीम्लुच नावाचा महिना आहे.
कृत्वा त्रिषु त्वहोरात्रं तारामयगतं विभुम्
तीन दिवस-रात्र पूर्ण करून, सर्वव्यापी तारा मार्गाने जातो.
दिवा चरति यः सूर्यो रात्रौ चरति चन्द्रमाः
दिवसा सूर्य फिरतो, आणि रात्री चंद्र फिरतो.
देशान्नं चावगमनं यत्र तस्मादिवाभवत् 2.1.4.
जिथे प्रदेश आणि अन्न येणे-जाणे होते, तिथून दिवस सुरू होतो.
रात्रिंदिवं विजानीयाज्ज्योतिश्चक्रे प्रतिष्ठितम्
दिवस आणि रात्र हे प्रकाशाच्या वर्तुळात स्थिर आहेत, असे समजावे.
यन्नक्षत्रे च यो देशः स तेषामुदयः स्मृतः
ज्या प्रदेशात कोणते नक्षत्र असते, तोच त्याचा उदयस्थान मानला जातो.
तदा काले नियोक्तव्या भार्गवास्तादिकी क्रिया
त्या वेळी, भृगु वगैरेची विधी योग्य दिशेनुसार करावी.