रसातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम् 2.1.3.
रसायन असे नाव असलेले, सर्व प्रकारच्या शोभेने युक्त आहे.
शंकुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकम्
शंकुकर्णाने फोडलेले आणि नमुचि याने आधी प्राप्त केलेले.
तेषामधस्तान्नरका रौरवाद्याश्च कोटयः
त्यांच्या खाली रौरव वगैरे असंख्य नरक आहेत.
पाताला नामधश्चांते शेषाख्या वैष्णवी तनुः
सर्वात खाली पाताळ नावाची स्थाने आहेत आणि शेष नावाची विष्णूची देह आहे.
योऽनंतः पठ्यते देवो नागरूपी जनार्दनः
जो अनंत म्हणून ओळखला जातो, तो नागरूपातील जनार्दन देव आहे.
तमाविश्य महायोगी कालस्तद्वदनानलः
त्यात प्रवेश करून, महायोगी काळ आणि तसेच वाणीचा अग्नी असतो.
तामसी शांभवी मूर्तिः कालात्मा परमेश्वरः
ती तामसी शांभवी मूर्ती, काळाचा आत्मा, तोच परमेश्वर आहे.
ज्योतिश्चक्रवर्णनम् अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्य विनिर्णयम्
प्रकाशाच्या चक्राचे वर्णन. आता मी भूर्लोकाचा निर्णय सांगतो.
तद्द्वीपप्रधानो जंबूः प्लक्षः शाल्मल एव च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये जांबू द्वीप श्रेष्ठ आहे, तसेच प्लक्ष आणि शाल्मल हेसुद्धा आहेत.
एते सप्त महाद्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः
हे सात मोठे द्वीप सात समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
क्षीरोदेक्षुरसोदोऽथ क्षारोदश्च घृतोदकः
ते समुद्र दूधाचे, ऊसाच्या रसाचे, मिठाचे आणि तुपाचे आहेत.
पंचाशत्कोटिविस्तीर्णा समुद्रवलया स्मृता
प्रत्येक समुद्राचा पट्टा पन्नास कोटी विस्ताराचा सांगितला आहे.
जंबूद्वीपः समस्तानां द्वीपानां मध्यतः शुभः
सर्व द्वीपांच्या मध्यभागी शुभ असा जांबू द्वीप आहे.
चतुराशीतिसाहस्रयोजनैरस्य चोच्छ्रयः
त्याची उंची चौर्याऐंशी हजार योजन आहे.
मूले षोडशसाहस्रं विस्तारस्तस्य सर्वतः
त्याच्या पायथ्याशी सर्व बाजूंनी सोळा हजार विस्तार आहे.
हिमवान्हिमकूटश्च निषधस्त स्य दक्षिणे
हिमवान, हिमकूट आणि निषध हे त्याच्या दक्षिणेकडे आहेत.
लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास्तथापरे ।।2.1.4.
त्यातील दोन पर्वत प्रत्येकी एक लाख मापाचे आहेत, आणि उरलेले दहा कमी आहेत.
भारतं दक्षिणं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम्
दक्षिणेकडील प्रदेशाला भारत म्हणतात, त्यानंतर किम्पुरुष स्मरणात आहे.
चंपकं चोत्तरं वर्षं तथैवाश्वहिरण्मयम्
चंपक हे उत्तरेकडील प्रदेश आहे, तसेच अश्वहिरण्मय सुद्धा.
नवसाहस्रमेकैकमेतेषां द्विजसत्तमाः
हे प्रत्येक, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, नऊ हजार विस्ताराचे आहेत.
मेरोश्चतुर्दिशस्तत्र नवसाहस्रविष्कृतम्
मेरूच्या चारही दिशांना प्रत्येकी नऊ हजार विस्तार आहे.
विष्कंभा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः
मेरूच्या आधाररचना दहा हजार योजन उंच केलेल्या आहेत.
विपुलः पश्चिमे भागे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः
पश्चिम भागात विपुल पर्वत आहे, आणि उत्तरेला सुपार्श्व स्थित आहे.
जंबूद्वीपस्य सा जंबूर्नामहेतोर्महर्षयः
महर्षी सांगतात की जांबू वृक्षामुळे या द्वीपाला जांबू द्वीप असे नाव पडले.
पतंति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वशः
त्या द्वीपाच्या पाठीवर पर्वत पडतात आणि सर्व बाजूंनी झिजून जातात.
सरित्तु वर्तते सापि पीयते तत्र वासिभिः उत्पन्नाः स्वच्छमनसो नरास्तत्र भवन्ति वै
तेथे एक नदी वाहते, ती तेथील रहिवासी पितात; आणि तेथे जन्मलेली माणसे स्वच्छ मनाची असतात.
तीरसूत्रं समं प्राप्य वायुना च विशोषितम् 2.1.4.
वाऱ्याने कोरडे पडलेले, सरळ किनाऱ्याजवळ पोहोचले.
भद्राश्वः पार्श्वतो मेरोः केतुमालश्च पश्चिमे
मेरूच्या एका बाजूला भद्राश्व आहे, आणि पश्चिमेला केतुमाळ आहे.
मेरोरुपरि विप्रेंद्रा ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्
मेरूच्या वरती, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, ब्रह्माचा सर्वोच्च स्थान आहे.
तदूर्ध्वं वैष्णवो लोको दुगार्लोकस्तदूर्ध्वतः
त्याच्या वर विष्णूचा लोक आहे, आणि त्याच्या वर दुर्गेचा लोक आहे.