स विष्णुर्लोककथितः पुनरावृत्तिवर्जितः 2.1.3.
तो विष्णू, ज्याचा लोकांत उल्लेख केला जातो, पुन्हा जन्म घेण्यापासून मुक्त आहे.
ऊर्ध्वं ब्रह्मासनात्पूर्वं परं ज्योतिर्मयं शुभम्
ब्रह्माच्या आसनाच्या वरती, तेजस्वी आणि शुभ असे परम स्थान आहे.
देव्या सह महादेवश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः
देवीसोबत महादेव ज्ञानी लोकांच्या ध्यानात असतो.
तत्र ते यांति नियता द्विजा वै ब्रह्मवादिनः
तेथे निश्चितपणे द्विज आणि ब्रह्मज्ञान सांगणारे लोक जातात.
निर्ममा निरहंकाराः कामक्रोधविवर्जिताः
जे लोक कोणत्याही वस्तूचा मोह ठेवत नाहीत, अहंकार नाही, इच्छा आणि राग यांपासून मुक्त आहेत.
एते सप्त महर्लोकाः पृथिव्यां परिकीर्तिताः
हे सात महान लोक पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेत.
महातलं हैमतलं सर्ववर्णोपशोभितम्
महातल आणि हेमतल सर्व वर्णांनी शोभून उठले आहेत.
अनंतेन समायुक्तं मुचुकुन्देन धीमता
ते अनंत आणि बुद्धिमान मुचकुंद यांच्या सोबत आहेत.
शैलं रसातलं विप्राः शांकरं हि रसातलम्
ब्राह्मणहो, रसायनाचे स्थान म्हणजे पर्वत आहे आणि शंकरच खरा रसायन आहे.
सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम्
वितल पांढरे आहे असे सांगितले जाते आणि दुसरेही एक पांढरे स्थान आहे.
रसातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम् 2.1.3.
रसायन असे नाव असलेले, सर्व प्रकारच्या शोभेने युक्त आहे.
शंकुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकम्
शंकुकर्णाने फोडलेले आणि नमुचि याने आधी प्राप्त केलेले.
तेषामधस्तान्नरका रौरवाद्याश्च कोटयः
त्यांच्या खाली रौरव वगैरे असंख्य नरक आहेत.
पाताला नामधश्चांते शेषाख्या वैष्णवी तनुः
सर्वात खाली पाताळ नावाची स्थाने आहेत आणि शेष नावाची विष्णूची देह आहे.
योऽनंतः पठ्यते देवो नागरूपी जनार्दनः
जो अनंत म्हणून ओळखला जातो, तो नागरूपातील जनार्दन देव आहे.
तमाविश्य महायोगी कालस्तद्वदनानलः
त्यात प्रवेश करून, महायोगी काळ आणि तसेच वाणीचा अग्नी असतो.
तामसी शांभवी मूर्तिः कालात्मा परमेश्वरः
ती तामसी शांभवी मूर्ती, काळाचा आत्मा, तोच परमेश्वर आहे.
ज्योतिश्चक्रवर्णनम् अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्य विनिर्णयम्
प्रकाशाच्या चक्राचे वर्णन. आता मी भूर्लोकाचा निर्णय सांगतो.
तद्द्वीपप्रधानो जंबूः प्लक्षः शाल्मल एव च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये जांबू द्वीप श्रेष्ठ आहे, तसेच प्लक्ष आणि शाल्मल हेसुद्धा आहेत.
एते सप्त महाद्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः
हे सात मोठे द्वीप सात समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
क्षीरोदेक्षुरसोदोऽथ क्षारोदश्च घृतोदकः
ते समुद्र दूधाचे, ऊसाच्या रसाचे, मिठाचे आणि तुपाचे आहेत.
पंचाशत्कोटिविस्तीर्णा समुद्रवलया स्मृता
प्रत्येक समुद्राचा पट्टा पन्नास कोटी विस्ताराचा सांगितला आहे.
जंबूद्वीपः समस्तानां द्वीपानां मध्यतः शुभः
सर्व द्वीपांच्या मध्यभागी शुभ असा जांबू द्वीप आहे.
चतुराशीतिसाहस्रयोजनैरस्य चोच्छ्रयः
त्याची उंची चौर्याऐंशी हजार योजन आहे.
मूले षोडशसाहस्रं विस्तारस्तस्य सर्वतः
त्याच्या पायथ्याशी सर्व बाजूंनी सोळा हजार विस्तार आहे.
हिमवान्हिमकूटश्च निषधस्त स्य दक्षिणे
हिमवान, हिमकूट आणि निषध हे त्याच्या दक्षिणेकडे आहेत.
लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास्तथापरे ।।2.1.4.
त्यातील दोन पर्वत प्रत्येकी एक लाख मापाचे आहेत, आणि उरलेले दहा कमी आहेत.
भारतं दक्षिणं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम्
दक्षिणेकडील प्रदेशाला भारत म्हणतात, त्यानंतर किम्पुरुष स्मरणात आहे.
चंपकं चोत्तरं वर्षं तथैवाश्वहिरण्मयम्
चंपक हे उत्तरेकडील प्रदेश आहे, तसेच अश्वहिरण्मय सुद्धा.
नवसाहस्रमेकैकमेतेषां द्विजसत्तमाः
हे प्रत्येक, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, नऊ हजार विस्ताराचे आहेत.