उत्पन्नं तस्य देहेषु भूयः कालेन पीडयेत्
त्यांच्या शरीरात जे निर्माण होते, ते काळानुसार पुन्हा त्रास देते.
पातालवर्णनम् कल्पाभिकरणे तत्र संस्थिता द्विजपुङ्गवाः
पाताळाचे वर्णन: कल्पाच्या वेळी तिथे श्रेष्ठ द्विज स्थिर असतात.
जनलोको महर्लोकात्तथा कोटिद्वयात्मकः
महर्लोकाच्या पलीकडे जनलोक आहे, तो दोन कोटींचा आहे.
जनलोकात्तपोलोकः कोटित्रयसमन्वितः
जनलोकाच्या पुढे तपोलोक आहे, तो तीन कोटींनी युक्त आहे.
प्राजापत्यात्तु भूर्लोकः कोटिषट्केन संयुतः
प्राजापत्य लोकातून भूर्लोक निर्माण होतो, तो सहा कोटींनी युक्त आहे.
तत्र लोके गुरुर्ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः
त्या लोकात गुरु ब्रह्मा आहेत, जे विश्वाचे आत्मा आणि सर्वदिशांनी युक्त आहेत.
गायंति यतयो गाथा ह्यास्तिका ब्रह्मवादिनः
तिथे यती गाथा गातात, जे अस्तित्व मानतात आणि ब्रह्माची वाणी बोलतात.
द्वारं तु योगिनामेकं गच्छतां परमं पदम्
योगींना परमपदाकडे जाण्यासाठी एकच द्वार आहे.
सूर्यकोटिप्रतीकाशं पुरं तस्य दुरासदम्
तेथे सूर्याच्या कोटींना उजळणारे, जवळ जाण्यास कठीण असे एक नगर आहे.
तत्र नारायणस्यापि भवनं ब्रह्मणः पुरे
त्या नगरात ब्रह्माच्या नगरीत नारायणाचेही निवासस्थान आहे.
स विष्णुर्लोककथितः पुनरावृत्तिवर्जितः 2.1.3.
तो विष्णू, ज्याचा लोकांत उल्लेख केला जातो, पुन्हा जन्म घेण्यापासून मुक्त आहे.
ऊर्ध्वं ब्रह्मासनात्पूर्वं परं ज्योतिर्मयं शुभम्
ब्रह्माच्या आसनाच्या वरती, तेजस्वी आणि शुभ असे परम स्थान आहे.
देव्या सह महादेवश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः
देवीसोबत महादेव ज्ञानी लोकांच्या ध्यानात असतो.
तत्र ते यांति नियता द्विजा वै ब्रह्मवादिनः
तेथे निश्चितपणे द्विज आणि ब्रह्मज्ञान सांगणारे लोक जातात.
निर्ममा निरहंकाराः कामक्रोधविवर्जिताः
जे लोक कोणत्याही वस्तूचा मोह ठेवत नाहीत, अहंकार नाही, इच्छा आणि राग यांपासून मुक्त आहेत.
एते सप्त महर्लोकाः पृथिव्यां परिकीर्तिताः
हे सात महान लोक पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेत.
महातलं हैमतलं सर्ववर्णोपशोभितम्
महातल आणि हेमतल सर्व वर्णांनी शोभून उठले आहेत.
अनंतेन समायुक्तं मुचुकुन्देन धीमता
ते अनंत आणि बुद्धिमान मुचकुंद यांच्या सोबत आहेत.
शैलं रसातलं विप्राः शांकरं हि रसातलम्
ब्राह्मणहो, रसायनाचे स्थान म्हणजे पर्वत आहे आणि शंकरच खरा रसायन आहे.
सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम्
वितल पांढरे आहे असे सांगितले जाते आणि दुसरेही एक पांढरे स्थान आहे.
रसातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम् 2.1.3.
रसायन असे नाव असलेले, सर्व प्रकारच्या शोभेने युक्त आहे.
शंकुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकम्
शंकुकर्णाने फोडलेले आणि नमुचि याने आधी प्राप्त केलेले.
तेषामधस्तान्नरका रौरवाद्याश्च कोटयः
त्यांच्या खाली रौरव वगैरे असंख्य नरक आहेत.
पाताला नामधश्चांते शेषाख्या वैष्णवी तनुः
सर्वात खाली पाताळ नावाची स्थाने आहेत आणि शेष नावाची विष्णूची देह आहे.
योऽनंतः पठ्यते देवो नागरूपी जनार्दनः
जो अनंत म्हणून ओळखला जातो, तो नागरूपातील जनार्दन देव आहे.
तमाविश्य महायोगी कालस्तद्वदनानलः
त्यात प्रवेश करून, महायोगी काळ आणि तसेच वाणीचा अग्नी असतो.
तामसी शांभवी मूर्तिः कालात्मा परमेश्वरः
ती तामसी शांभवी मूर्ती, काळाचा आत्मा, तोच परमेश्वर आहे.
ज्योतिश्चक्रवर्णनम् अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्य विनिर्णयम्
प्रकाशाच्या चक्राचे वर्णन. आता मी भूर्लोकाचा निर्णय सांगतो.
तद्द्वीपप्रधानो जंबूः प्लक्षः शाल्मल एव च
त्या सर्व द्वीपांमध्ये जांबू द्वीप श्रेष्ठ आहे, तसेच प्लक्ष आणि शाल्मल हेसुद्धा आहेत.
एते सप्त महाद्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः
हे सात मोठे द्वीप सात समुद्रांनी वेढलेले आहेत.