ग्रसते जायते लोकान्क्रीडार्थं तु महेश्वरः
महेश्वर आपल्या क्रीडेसाठी लोकांचा संहार आणि निर्माण करतो.
पृथिवीं चांतरिक्षं च दिशश्च विदिशस्तथा
पृथ्वी, आकाश, दिशा आणि त्याचप्रमाणे उपदिशा.
समुद्राणां च विस्तारं प्रमाणं च ततः शृणु
आता समुद्रांचे विस्तार आणि त्यांचे माप कसे आहे, ते ऐक.
चतुष्पदानां द्विपदां तथा धर्मैकभाषिणाम् 2.1.2.
चार पाय असणाऱ्या प्राण्यांबद्दल, दोन पाय असणाऱ्यांबद्दल आणि केवळ धर्माचीच वाणी बोलणाऱ्यांबद्दलही ऐक.
सहस्रगुणशीलाश्च इत्याह भगवान्मुनिः
भगवंत ऋषी म्हणतात, त्यांचे गुण हजारपट आहेत.
तस्या ब्रह्मा प्रकृत्यास्तु उत्पन्नः सह विष्णुना
तिच्या प्रकृतीतून ब्रह्मा आणि विष्णू दोघेही उत्पन्न झाले.
तस्मात्स्वयंभुवो ब्रह्मा ब्राह्मणान्समकल्पयत्
त्याच्यापासून स्वयंभू ब्रह्मा यांनी ब्राह्मणांची निर्मिती केली.
चतुर्थ पादहीनांश्च आचारेषु बहिष्कृतान्
ज्यांच्याकडे चौथा पाय नाही, त्यांना आचारधर्मातून वगळण्यात आले.
लोकालोकस्य संस्था च द्वीपानामुदधेस्तथा
लोकालोकाची रचना, तसेच द्वीपांची आणि समुद्राची मांडणी.
मेघस्तनितनिर्घोषरोहितेंद्रधनूंषि च
मेघांचा गडगडाट, आकाशातील इंद्रधनुष्य यांचे वर्णनही आहे.
उत्पन्नं तस्य देहेषु भूयः कालेन पीडयेत्
त्यांच्या शरीरात जे निर्माण होते, ते काळानुसार पुन्हा त्रास देते.
पातालवर्णनम् कल्पाभिकरणे तत्र संस्थिता द्विजपुङ्गवाः
पाताळाचे वर्णन: कल्पाच्या वेळी तिथे श्रेष्ठ द्विज स्थिर असतात.
जनलोको महर्लोकात्तथा कोटिद्वयात्मकः
महर्लोकाच्या पलीकडे जनलोक आहे, तो दोन कोटींचा आहे.
जनलोकात्तपोलोकः कोटित्रयसमन्वितः
जनलोकाच्या पुढे तपोलोक आहे, तो तीन कोटींनी युक्त आहे.
प्राजापत्यात्तु भूर्लोकः कोटिषट्केन संयुतः
प्राजापत्य लोकातून भूर्लोक निर्माण होतो, तो सहा कोटींनी युक्त आहे.
तत्र लोके गुरुर्ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः
त्या लोकात गुरु ब्रह्मा आहेत, जे विश्वाचे आत्मा आणि सर्वदिशांनी युक्त आहेत.
गायंति यतयो गाथा ह्यास्तिका ब्रह्मवादिनः
तिथे यती गाथा गातात, जे अस्तित्व मानतात आणि ब्रह्माची वाणी बोलतात.
द्वारं तु योगिनामेकं गच्छतां परमं पदम्
योगींना परमपदाकडे जाण्यासाठी एकच द्वार आहे.
सूर्यकोटिप्रतीकाशं पुरं तस्य दुरासदम्
तेथे सूर्याच्या कोटींना उजळणारे, जवळ जाण्यास कठीण असे एक नगर आहे.
तत्र नारायणस्यापि भवनं ब्रह्मणः पुरे
त्या नगरात ब्रह्माच्या नगरीत नारायणाचेही निवासस्थान आहे.
स विष्णुर्लोककथितः पुनरावृत्तिवर्जितः 2.1.3.
तो विष्णू, ज्याचा लोकांत उल्लेख केला जातो, पुन्हा जन्म घेण्यापासून मुक्त आहे.
ऊर्ध्वं ब्रह्मासनात्पूर्वं परं ज्योतिर्मयं शुभम्
ब्रह्माच्या आसनाच्या वरती, तेजस्वी आणि शुभ असे परम स्थान आहे.
देव्या सह महादेवश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः
देवीसोबत महादेव ज्ञानी लोकांच्या ध्यानात असतो.
तत्र ते यांति नियता द्विजा वै ब्रह्मवादिनः
तेथे निश्चितपणे द्विज आणि ब्रह्मज्ञान सांगणारे लोक जातात.
निर्ममा निरहंकाराः कामक्रोधविवर्जिताः
जे लोक कोणत्याही वस्तूचा मोह ठेवत नाहीत, अहंकार नाही, इच्छा आणि राग यांपासून मुक्त आहेत.
एते सप्त महर्लोकाः पृथिव्यां परिकीर्तिताः
हे सात महान लोक पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहेत.
महातलं हैमतलं सर्ववर्णोपशोभितम्
महातल आणि हेमतल सर्व वर्णांनी शोभून उठले आहेत.
अनंतेन समायुक्तं मुचुकुन्देन धीमता
ते अनंत आणि बुद्धिमान मुचकुंद यांच्या सोबत आहेत.
शैलं रसातलं विप्राः शांकरं हि रसातलम्
ब्राह्मणहो, रसायनाचे स्थान म्हणजे पर्वत आहे आणि शंकरच खरा रसायन आहे.
सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम्
वितल पांढरे आहे असे सांगितले जाते आणि दुसरेही एक पांढरे स्थान आहे.