अष्टाशीति सहस्राणां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम्
अठ्ठ्याऐंशी हजार ब्रह्मचारी ऋषींसाठी,
सप्तर्षीणां तु यत्स्थानं श्रुतं तद्वै वनौकसाम्
सप्तर्षींचे जे स्थान आहे, तेच वनात राहणाऱ्यांसाठी सांगितले आहे.
यतीनां यतचित्तानां तदेव वनवासिनाम्
ज्यांचे मन संयमित आहे अशा यतींसाठी, तेच वनवासीयांचे स्थान आहे.
योगिनाममृतं स्थानं व्योमाख्यं परमाकरम्
योग्यांसाठी अमरत्वाचे जे स्थान आहे, ते म्हणजे आकाश नावाचे परम स्थान.
सृष्टिवर्णनम् वक्ष्ये कल्पानुसारेण मन्वतरशतानुगम्
मी आता काळाच्या चक्रानुसार, शंभर मन्वंतरांच्या अनुक्रमाने सृष्टीचे वर्णन करतो.
आसीत्तमोमयं सर्वमप्रज्ञातमलक्षणम्
सर्व काही अंधाराने व्यापलेले होते, अजाण आणि कोणतीही खूण नसलेले.
आत्मना स्वयमात्मानं सञ्चित्य भगवान्विभुः
सर्वव्यापी परमेश्वराने स्वतःच्या शक्तीने स्वतःला एकत्र करून प्रकट केले.
अहंकारात्प्रजानाति महाभूतानि पञ्च च
त्याच्या अहंकारातून जीव आणि पाच महाभूत निर्माण झाले.
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गंधस्तथैव च
ध्वनी, स्पर्श, रूप, चव आणि त्याचप्रमाणे वास.
सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणाः प्रोक्तास्तु ते त्रयः
सत्त्व, रज आणि तम हे तीन गुण सांगितले आहेत.
ब्रह्मविष्णुमोहनार्थं ततः शंभुस्तु तेजसा
ब्रह्मा आणि विष्णू यांना मोहात टाकण्यासाठी शंभूने आपल्या तेजाने कृती केली.
व्यामोहयित्वा तत्सर्वं तेजसाऽमोहयज्जगत्
त्याने आपल्या तेजाने सर्वांना मोहात पाडले आणि जगाला भ्रमित केले.
ब्रह्मा विष्णुश्च द्वावेतावुद्भूतौ भगवत्सुतौ
ब्रह्मा आणि विष्णू हे दोघेही परमेश्वराचे पवित्र पुत्र म्हणून प्रकट झाले.
उपसंहरते चैव नानाभूतानि सर्वशः 2.1.2.
तो सर्व प्रकारच्या जीवांना पूर्णपणे परत घेतो.
चतुर्दश तु तान्येवं कल्प इत्यभिधीयते
ही चौदा (कल्प) अशी ओळखली जातात.
एवं मासश्च वर्षश्च तथा चाष्टशतं द्विजाः
अशा प्रकारे महिने, वर्षे आणि आठशेही, हे द्विजांनो.
ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं निमेषश्च ध्रुवस्य वै
ब्रह्मापासून स्तंभापर्यंत आणि ध्रुवाचा निमिष देखील.
भूर्लोकोऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश्च प्रकीर्तितः
भूर्लोक, मग भुवर्लोक आणि स्वर्लोक असे सांगितले आहे.
पातालं वितलं तद्धि अतलं तलमेव च
पाताळ, वितळ, तसेच अतळ आणि तल.
एतेषु सप्तविख्याता अधःपातालवासिनः
यामध्ये सात पाताळाखालील वासस्थानं म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
ग्रसते जायते लोकान्क्रीडार्थं तु महेश्वरः
महेश्वर आपल्या क्रीडेसाठी लोकांचा संहार आणि निर्माण करतो.
पृथिवीं चांतरिक्षं च दिशश्च विदिशस्तथा
पृथ्वी, आकाश, दिशा आणि त्याचप्रमाणे उपदिशा.
समुद्राणां च विस्तारं प्रमाणं च ततः शृणु
आता समुद्रांचे विस्तार आणि त्यांचे माप कसे आहे, ते ऐक.
चतुष्पदानां द्विपदां तथा धर्मैकभाषिणाम् 2.1.2.
चार पाय असणाऱ्या प्राण्यांबद्दल, दोन पाय असणाऱ्यांबद्दल आणि केवळ धर्माचीच वाणी बोलणाऱ्यांबद्दलही ऐक.
सहस्रगुणशीलाश्च इत्याह भगवान्मुनिः
भगवंत ऋषी म्हणतात, त्यांचे गुण हजारपट आहेत.
तस्या ब्रह्मा प्रकृत्यास्तु उत्पन्नः सह विष्णुना
तिच्या प्रकृतीतून ब्रह्मा आणि विष्णू दोघेही उत्पन्न झाले.
तस्मात्स्वयंभुवो ब्रह्मा ब्राह्मणान्समकल्पयत्
त्याच्यापासून स्वयंभू ब्रह्मा यांनी ब्राह्मणांची निर्मिती केली.
चतुर्थ पादहीनांश्च आचारेषु बहिष्कृतान्
ज्यांच्याकडे चौथा पाय नाही, त्यांना आचारधर्मातून वगळण्यात आले.
लोकालोकस्य संस्था च द्वीपानामुदधेस्तथा
लोकालोकाची रचना, तसेच द्वीपांची आणि समुद्राची मांडणी.
मेघस्तनितनिर्घोषरोहितेंद्रधनूंषि च
मेघांचा गडगडाट, आकाशातील इंद्रधनुष्य यांचे वर्णनही आहे.