मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । सूत उवाच नमस्कृत्य जगद्योनिं ब्रह्मरूपधरं हरिम्
मुनींचे शब्द ऐकून, पुराण कथाकार सुत म्हणाले — जगाचा उगम असलेल्या, ब्रह्मरूप धारण करणाऱ्या हरिला वंदन करून,
यच्छ्रुत्वा पापकर्माणि स गच्छेत्परमां गतिम्
हे जे ऐकतो, तो पापी असला तरी, तोही श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.
भविष्यपुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः
हे संपूर्ण भविष्यपुराण गदाधराने सांगितले आहे.
धर्मप्रशंसनं चात्र ब्राह्मणादिप्रशंसनम्
इथे धर्माची आणि ब्राह्मणादींची स्तुती सांगितली आहे.
प्रतिमाकरणं चैव स्थापनाचित्रलक्षणम् 2.1.1.
मूर्ती बनवणे, तिची स्थापना आणि चित्रकलेची वैशिष्ट्येही येथे सांगितली आहेत.
पुराणलक्षणं चैव भूगोलस्य च निर्णयम्
पुराणाची लक्षणे आणि पृथ्वीच्या गोलाचा निर्णय येथे दिला आहे.
मुमूर्षोरपि यत्कर्म दानमाहात्म्यमेव च
मरणासन्न व्यक्तीने करावयाची कर्मे आणि दानाचे महत्त्व येथे सांगितले आहे.
उच्चावचावधानं च प्रायश्चित्तादिकं च यत्
उच्च-नीच भेद आणि प्रायश्चित्तादी विषय येथे सांगितले आहेत.
पंचतंत्रसमायुक्तं प्रतितंत्रे च विंशतिः
हे पंचतंत्रांनी युक्त आहे आणि प्रत्येक तंत्रात वीस विभाग आहेत.
त्रयाणामाश्रमाणां च गृहस्थो योनिरुच्यते
तीन आश्रमांमध्ये गृहस्थाश्रम हा मूळ मानला जातो.
एकाश्रमं गृहस्थस्य त्रयाणां मूर्तिदर्शनम्
गृहस्थासाठी एक आश्रम म्हणजे तीन रूपांचे दर्शन होय.
परित्यजेदर्थकामौ यौ स्यातां धर्मवर्जितौ
धर्म नसलेला अर्थ आणि काम हे सोडून द्यावेत.
तडागस्य च सान्निध्ये तडागं परिवर्जयेत्
तळ्याजवळ असतानाही तळे टाळावे.
धर्मात्संजायते ह्यर्थो धर्मात्कामोऽभिजायते
धर्मापासूनच संपत्ती मिळते आणि धर्मापासूनच कामही उत्पन्न होते.
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गस्त्रिगुणो मतः 2.1.1.
धर्म, अर्थ आणि काम हे त्रिवर्ग मानले जातात आणि त्यांना तीन गुण असतात.
ऊर्ध्वं गच्छंति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठंति राजसाः
सत्त्वगुणी लोक वर जातात, तर राजसिक मध्यम अवस्थेत राहतात.
यस्मिन्धर्मः समायुक्तो ह्यर्थकामौ व्यवस्थितौ
ज्या ठिकाणी धर्म आहे, तिथेच धन आणि इच्छा ह्या दोन्हीही योग्य प्रकारे स्थिर असतात.
तस्मादर्थं च कामं च युक्त्वा धर्मं समाश्रयेत्
म्हणून धन आणि इच्छा ह्या दोन्ही धर्माशी जोडून, नेहमी धर्माचा आधार घ्यावा.
एवं धर्मस्य मध्येऽयं चतुर्वर्गः प्रदर्शितः माहात्म्यं वानुतिष्ठेच्च स चानंत्याय कल्पते
अशा प्रकारे धर्माच्या मध्यभागी हा चारही पुरुषार्थांचा मार्ग दाखवला आहे. जो त्याच्या महात्म्याचे पालन करतो, तो अनंत पदाला पोहोचतो.
तस्मादर्थं च कामं च मुक्त्वा धर्मं समाचरेत्
म्हणून धन आणि इच्छा बाजूला ठेवून, माणसाने नेहमी धर्माचाच आचरण करावा.
धर्मेण धार्यते सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्
धर्मामुळेच हे सर्व जग, स्थावर आणि जंगम, टिकून आहे.
कर्मणा प्राप्यते धर्मो ज्ञानेन च न संशयः
धर्म कर्माने आणि ज्ञानाने मिळतो, याबद्दल काहीही शंका नाही.
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च द्विविधं कर्म वैदिकम्
वेदांमध्ये दोन प्रकारची कर्मे सांगितली आहेत — एक म्हणजे प्रवृत्ती आणि दुसरी म्हणजे निवृत्ती.
निवृत्तिं सेवमानस्तु याति तत्परमं पदम्
जो निवृत्तीचा मार्ग धरतो, तोच त्या परम पदाला पोहोचतो.
शमो दमो दया दानमलोभस्त्याग एव च 2.1.1.
शांतता, मनावर ताबा, दया, दान, लोभाचा अभाव आणि त्याग —
सत्यं संतोष आस्तिक्यं श्रद्धा चेन्द्रियनिग्रहः
सत्य, समाधान, देवावर श्रद्धा, विश्वास आणि इंद्रियांचा निग्रह —
अहिंसा सत्यवादित्वमपैशुन्यं सुकल्पता
अहिंसा, सत्य बोलणे, द्वेष नसणे आणि चांगली भावना ठेवणे —
श्रद्धापूर्वाः स्मृता धर्माः श्रद्धामध्ये तु संस्थिताः
श्रद्धेपूर्वक केलेली कृत्येच धर्म मानली जातात आणि ती श्रद्धेमध्येच स्थिर असतात.
प्राजापत्यं ब्राह्मणानां श्रुतं स्थानं क्रियावताम्
कर्म करणाऱ्या ब्राह्मणांसाठी प्रजापतींचे आणि वेदांचे स्थान सांगितले आहे.
वैश्यानाममृतं स्थानं स्वधर्ममनुवर्तताम्
स्वधर्म पाळणाऱ्या वैश्यांसाठी अमरत्वाचे स्थान सांगितले आहे.