इत्येभिर्नामभिस्त्वन्ये दानवानां जिघांसया
या नावांनी इतर लोकही दानवांचा नाश करण्याच्या इच्छेने ओळखले जातात.
सरूपाश्चान्यरूपाश्च विरूपाः कामरूपिणः
काहींची रूपे सारखी आहेत, काही वेगळी, तर काही विकृत असून इच्छेनुसार रूप धारण करतात.
धातुर्दिविति वै प्रोक्तो क्रीडायां स तु उच्यते
'दिव' हा मूळ शब्द खेळाच्या अर्थाने वापरला जातो.
ऋचो यजूंषि सामानि यान्युक्तानीह वै मया
ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातील जे मंत्र मी येथे सांगितले आहेत.
ते श्रुत्वाराध्य देवेशं संसिद्धा दिवि संस्थिताः ।। 1.124.
ते ऐकून आणि देवेशाची पूजा करून, ते सिद्धी प्राप्त करून स्वर्गात स्थिर झाले.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे ब्रह्मर्षिसंवादे प्रवरवर्णनं नाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्व, सप्तमी कल्प, ब्रह्मर्षी संवादात 'श्रेष्ठ लोकांचे वर्णन' नावाचा एकशे चोवीसवा अध्याय संपला.
पातालवर्णनम् ॐ नमः कमलदलनयनाभिरामाय स्वच्छं चंद्रावदातं कविकरमकरक्षोभसंजातफेनं बक्षोद्भूतिप्रसूक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः
ॐ कमलाच्या पाकळ्यांसारख्या सुंदर डोळ्यांना वंदन असो; जो चंद्रासारखा स्वच्छ आणि उजळ आहे, कवींनी केलेल्या स्तुतींमुळे त्याच्यात निर्माण झालेली फेस, व्रत आणि नियम पाळणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी अर्पण केलेली सेवा त्याला मिळते.
१ जयति भुवनदीपो भास्करो लोककर्ता जयति च शितिदेहः शार्ङ्गधन्वा मुरारिः
संपूर्ण जगाचा दीपक असलेला सूर्य, सर्वांचा कर्ता, याला विजय असो; आणि शुभ्र देह असलेला, शार्ङ्ग धनुष्यधारी, मुराचा शत्रू, त्यालाही विजय असो.
नमस्कृत्याप्रमेयाय देवाय ब्रह्मरूपिणे
अमाप्य अशक्य अशक्य देव, ब्रह्मरूप असलेल्या त्या देवाला वंदन करून,
पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रौमहर्षणिम्
त्यांनी पवित्र पुराणसंग्रहाबद्दल रोमहर्षण यांना विचारले.
मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । सूत उवाच नमस्कृत्य जगद्योनिं ब्रह्मरूपधरं हरिम्
मुनींचे शब्द ऐकून, पुराण कथाकार सुत म्हणाले — जगाचा उगम असलेल्या, ब्रह्मरूप धारण करणाऱ्या हरिला वंदन करून,
यच्छ्रुत्वा पापकर्माणि स गच्छेत्परमां गतिम्
हे जे ऐकतो, तो पापी असला तरी, तोही श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.
भविष्यपुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः
हे संपूर्ण भविष्यपुराण गदाधराने सांगितले आहे.
धर्मप्रशंसनं चात्र ब्राह्मणादिप्रशंसनम्
इथे धर्माची आणि ब्राह्मणादींची स्तुती सांगितली आहे.
प्रतिमाकरणं चैव स्थापनाचित्रलक्षणम् 2.1.1.
मूर्ती बनवणे, तिची स्थापना आणि चित्रकलेची वैशिष्ट्येही येथे सांगितली आहेत.
पुराणलक्षणं चैव भूगोलस्य च निर्णयम्
पुराणाची लक्षणे आणि पृथ्वीच्या गोलाचा निर्णय येथे दिला आहे.
मुमूर्षोरपि यत्कर्म दानमाहात्म्यमेव च
मरणासन्न व्यक्तीने करावयाची कर्मे आणि दानाचे महत्त्व येथे सांगितले आहे.
उच्चावचावधानं च प्रायश्चित्तादिकं च यत्
उच्च-नीच भेद आणि प्रायश्चित्तादी विषय येथे सांगितले आहेत.
पंचतंत्रसमायुक्तं प्रतितंत्रे च विंशतिः
हे पंचतंत्रांनी युक्त आहे आणि प्रत्येक तंत्रात वीस विभाग आहेत.
त्रयाणामाश्रमाणां च गृहस्थो योनिरुच्यते
तीन आश्रमांमध्ये गृहस्थाश्रम हा मूळ मानला जातो.
एकाश्रमं गृहस्थस्य त्रयाणां मूर्तिदर्शनम्
गृहस्थासाठी एक आश्रम म्हणजे तीन रूपांचे दर्शन होय.
परित्यजेदर्थकामौ यौ स्यातां धर्मवर्जितौ
धर्म नसलेला अर्थ आणि काम हे सोडून द्यावेत.
तडागस्य च सान्निध्ये तडागं परिवर्जयेत्
तळ्याजवळ असतानाही तळे टाळावे.
धर्मात्संजायते ह्यर्थो धर्मात्कामोऽभिजायते
धर्मापासूनच संपत्ती मिळते आणि धर्मापासूनच कामही उत्पन्न होते.
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गस्त्रिगुणो मतः 2.1.1.
धर्म, अर्थ आणि काम हे त्रिवर्ग मानले जातात आणि त्यांना तीन गुण असतात.
ऊर्ध्वं गच्छंति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठंति राजसाः
सत्त्वगुणी लोक वर जातात, तर राजसिक मध्यम अवस्थेत राहतात.
यस्मिन्धर्मः समायुक्तो ह्यर्थकामौ व्यवस्थितौ
ज्या ठिकाणी धर्म आहे, तिथेच धन आणि इच्छा ह्या दोन्हीही योग्य प्रकारे स्थिर असतात.
तस्मादर्थं च कामं च युक्त्वा धर्मं समाश्रयेत्
म्हणून धन आणि इच्छा ह्या दोन्ही धर्माशी जोडून, नेहमी धर्माचा आधार घ्यावा.
एवं धर्मस्य मध्येऽयं चतुर्वर्गः प्रदर्शितः माहात्म्यं वानुतिष्ठेच्च स चानंत्याय कल्पते
अशा प्रकारे धर्माच्या मध्यभागी हा चारही पुरुषार्थांचा मार्ग दाखवला आहे. जो त्याच्या महात्म्याचे पालन करतो, तो अनंत पदाला पोहोचतो.
तस्मादर्थं च कामं च मुक्त्वा धर्मं समाचरेत्
म्हणून धन आणि इच्छा बाजूला ठेवून, माणसाने नेहमी धर्माचाच आचरण करावा.