वर्णस्य शबलत्वाच्च यमः कल्माष उच्यते
त्याच्या रंगातील डागाळेपणामुळे यमाला 'कल्माष' असे म्हणतात.
स्थितो दक्षिणत तस्य दंडहस्तसमन्वितः
तो दक्षिणेला उभा असतो आणि त्याच्या हातात दंड असतो.
कुबेरो धनदो ज्ञेयो हस्तिरूपो विनायकः कुबेरः कुशरीरत्वात्स नाम्ना धनदः स्मृतः
कुबेर हा धन देणारा म्हणून ओळखला जातो, त्याचे रूप हत्तीप्रमाणे आहे; त्याच्या खरड शरीरामुळे त्याला 'धनद' असे नाव मिळाले आहे.
नायकः सर्वसत्त्वानां तेन नायक उच्यते
तो सर्व जीवांचा नायक आहे, म्हणून त्याला 'नायक' म्हणतात.
रैवतश्चैव दिंडिश्च तौ रवेः पूर्वतः स्थितौ 1.124.
रैवत आणि डिंडी हे दोघेही सूर्याच्या पूर्वेला उभे आहेत.
प्लुतं गच्छत्यसौ यस्मात्सर्वलोकनमस्कृतः
तो वेगाने जातो म्हणून सर्व लोक त्याचा सन्मान करतात.
डीङ्गतावस्य वै धातोर्दिंडिशब्दो निपात्यते
त्याच्या मूळ अवस्थेमुळे 'डिंडी' हे नाव पडले आहे.
इत्येते प्रवराः प्रोक्ता धात्वर्था नैगमैः शुभैः
अशा प्रकारे हे श्रेष्ठ लोक शुभ वेदांमधून सांगितले गेले आहेत.
अश्विनौ तौ ततो ज्ञेयौ दंडनायकपिंगलौ
यानंतर दोन अश्विनी दंडनायक आणि पिंगळ या नावांनी ओळखले जातात.
रेवतश्चैव दिंडिश्च इत्येते प्रवरा मया
रैवत आणि डिंडी हे श्रेष्ठ लोक मी सांगितले आहेत.
इत्येभिर्नामभिस्त्वन्ये दानवानां जिघांसया
या नावांनी इतर लोकही दानवांचा नाश करण्याच्या इच्छेने ओळखले जातात.
सरूपाश्चान्यरूपाश्च विरूपाः कामरूपिणः
काहींची रूपे सारखी आहेत, काही वेगळी, तर काही विकृत असून इच्छेनुसार रूप धारण करतात.
धातुर्दिविति वै प्रोक्तो क्रीडायां स तु उच्यते
'दिव' हा मूळ शब्द खेळाच्या अर्थाने वापरला जातो.
ऋचो यजूंषि सामानि यान्युक्तानीह वै मया
ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातील जे मंत्र मी येथे सांगितले आहेत.
ते श्रुत्वाराध्य देवेशं संसिद्धा दिवि संस्थिताः ।। 1.124.
ते ऐकून आणि देवेशाची पूजा करून, ते सिद्धी प्राप्त करून स्वर्गात स्थिर झाले.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे ब्रह्मर्षिसंवादे प्रवरवर्णनं नाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्व, सप्तमी कल्प, ब्रह्मर्षी संवादात 'श्रेष्ठ लोकांचे वर्णन' नावाचा एकशे चोवीसवा अध्याय संपला.
पातालवर्णनम् ॐ नमः कमलदलनयनाभिरामाय स्वच्छं चंद्रावदातं कविकरमकरक्षोभसंजातफेनं बक्षोद्भूतिप्रसूक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः
ॐ कमलाच्या पाकळ्यांसारख्या सुंदर डोळ्यांना वंदन असो; जो चंद्रासारखा स्वच्छ आणि उजळ आहे, कवींनी केलेल्या स्तुतींमुळे त्याच्यात निर्माण झालेली फेस, व्रत आणि नियम पाळणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी अर्पण केलेली सेवा त्याला मिळते.
१ जयति भुवनदीपो भास्करो लोककर्ता जयति च शितिदेहः शार्ङ्गधन्वा मुरारिः
संपूर्ण जगाचा दीपक असलेला सूर्य, सर्वांचा कर्ता, याला विजय असो; आणि शुभ्र देह असलेला, शार्ङ्ग धनुष्यधारी, मुराचा शत्रू, त्यालाही विजय असो.
नमस्कृत्याप्रमेयाय देवाय ब्रह्मरूपिणे
अमाप्य अशक्य अशक्य देव, ब्रह्मरूप असलेल्या त्या देवाला वंदन करून,
पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रौमहर्षणिम्
त्यांनी पवित्र पुराणसंग्रहाबद्दल रोमहर्षण यांना विचारले.
मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । सूत उवाच नमस्कृत्य जगद्योनिं ब्रह्मरूपधरं हरिम्
मुनींचे शब्द ऐकून, पुराण कथाकार सुत म्हणाले — जगाचा उगम असलेल्या, ब्रह्मरूप धारण करणाऱ्या हरिला वंदन करून,
यच्छ्रुत्वा पापकर्माणि स गच्छेत्परमां गतिम्
हे जे ऐकतो, तो पापी असला तरी, तोही श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.
भविष्यपुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः
हे संपूर्ण भविष्यपुराण गदाधराने सांगितले आहे.
धर्मप्रशंसनं चात्र ब्राह्मणादिप्रशंसनम्
इथे धर्माची आणि ब्राह्मणादींची स्तुती सांगितली आहे.
प्रतिमाकरणं चैव स्थापनाचित्रलक्षणम् 2.1.1.
मूर्ती बनवणे, तिची स्थापना आणि चित्रकलेची वैशिष्ट्येही येथे सांगितली आहेत.
पुराणलक्षणं चैव भूगोलस्य च निर्णयम्
पुराणाची लक्षणे आणि पृथ्वीच्या गोलाचा निर्णय येथे दिला आहे.
मुमूर्षोरपि यत्कर्म दानमाहात्म्यमेव च
मरणासन्न व्यक्तीने करावयाची कर्मे आणि दानाचे महत्त्व येथे सांगितले आहे.
उच्चावचावधानं च प्रायश्चित्तादिकं च यत्
उच्च-नीच भेद आणि प्रायश्चित्तादी विषय येथे सांगितले आहेत.
पंचतंत्रसमायुक्तं प्रतितंत्रे च विंशतिः
हे पंचतंत्रांनी युक्त आहे आणि प्रत्येक तंत्रात वीस विभाग आहेत.
त्रयाणामाश्रमाणां च गृहस्थो योनिरुच्यते
तीन आश्रमांमध्ये गृहस्थाश्रम हा मूळ मानला जातो.