वराहकर्णीं गजपिप्पलीं च गांधारिकां पिप्पलदेवदारु
वराहकर्णी, गजपिप्पळी, गांधारिका, पिप्पळ आणि देवदारू.
लक्षणं सर्वैनागानां रूपवर्णौ विषं तथा ॥ 1.36.
सर्व नागांचे चिन्ह, रूप, रंग आणि विष.
तस्मात्संपूजयेन्नागान्सदा भक्त्या समन्वितः
म्हणून नेहमी भक्तीभावाने नागांची पूजा करावी.
श्रावणे मासि पंचम्यां शुक्लपक्षे नरा धिप । द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः
श्रावण महिन्यात, शुक्ल पक्षातील पंचमीला, पुरुषांनी दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना गोमयाने भयंकर सर्पांचे चित्र काढावे.
पूजयेद्विधिवद्द्वारं दधिदूर्वाक्षतैः कुशैः । गंधपुष्पोपहारैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः
दाराच्या ठिकाणी दही, दुर्वा, अक्षता, कुशा, सुगंधी द्रव्ये, फुले, नैवेद्य आणि ब्राह्मणांना तृप्त करून योग्य रीतीने पूजा करावी.
ये त्वस्यां पूजंतीह नागान्भक्तिपुरःसराः।। न तेषां सर्वपतो वीर भयं भवति कर्हिचित्
जे भक्तीपूर्वक येथे नागांची पूजा करतात, त्यांना कधीही कोणत्याही बाजूने भीती वाटत नाही.
अथालेख्य नरो नागान्कृष्णवर्णादिवर्णकैः
आता पुरुषाने काळ्या आणि इतर रंगांनी नागांची चित्रे काढावीत.
पूजयेद्गंधपुष्पैश्च सर्पिः पायसगुग्गुलैः
त्यांची पूजा सुगंधी द्रव्ये, फुले, तुप, गोड दूधभात आणि गुग्गुळ यांच्या अर्पणाने करावी.
आसप्तमात्कुलात्तस्य न भयं नागतो भवेत्
त्याच्या सात पिढ्यांमध्ये नागांकडून कधीच भीती राहणार नाही.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतर्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि पंचमीकल्पे भाद्रपदिकनागपञ्चमीव्रतवर्णनं नाम सप्तत्रिंशोध्यायः
या प्रकारे श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्वातील पंचमीकल्पात भाद्रपद महिन्यातील नागपंचमी व्रताचे वर्णन असलेला सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.
सुमंतुरुवाच तथा चाश्वयुजे मासि पञ्चम्यां कुरुनंदन
सुमंतु म्हणाले: अशाच प्रकारे, आश्विन महिन्यातील पंचमीला, हे कुरुनंदना—
घृतोदकाभ्यां पयसा स्नपयित्वा विशांपते
तुप, पाणी आणि दूध यांनी त्यांना स्नान घालावे, हे लोकाधिपती—
यस्त्वस्यां विधिवन्नागाञ्छुचिर्भक्त्या समन्वितः
जो कोणी या दिवशी शुद्ध आणि भक्तीभावाने योग्य पद्धतीने नागांची पूजा करतो—
नागाः प्रीता भवंतीह शांतिमाप्नोति वा विभो
नाग येथे प्रसन्न होतात आणि खरोखरच, हे महाबळा, त्याला शांती प्राप्त होते.
इत्येष कथितो वीर पञ्चमीकल्प उत्तमः । यत्रायमुच्यते मंत्रः सर्वसर्पनिषेधकः
हे वीर, या पंचमीच्या उत्तम विधीचे वर्णन येथे झाले असून, सर्व सर्पांचा नाश करणारा हा मंत्र येथे सांगितला आहे.
ॐ कुरुकुल्ले फट् स्वाहा
ॐ कुरुकुले फट् स्वाहा
ब्रह्मोवाच व्योम्नः परं तिष्ठति यस्तु मग्नः स मुच्यते रुद्र इहापि दिंडी
ब्रह्मा म्हणाले: जो आकाशाच्या पलीकडे उभा आहे—तो जरी पडला असला तरी, हे रुद्र, येथेही, हे डिंडी, त्याची मुक्तता होते.
स्थित्वा पुरा ब्रह्मशिरः किलासौ प्रगृह्य तत्तस्य शिरःकपालम्
पूर्वी त्याने ब्रह्माचा शिर उचलले आणि ते शिरकपाल त्याचेच झाले.
नग्नो यदा दारुवने मुनीनां दृष्ट्वा च तं भैक्ष्यचरं सुरेशम् विहाय दिंडिः स तु तान्सुरर्षींस्ततो रवेर्लोकमथाजगाम
जेव्हा तो दारूवनात नग्न अवस्थेत भिक्षा मागत असताना ऋषींनी पाहिला, तेव्हा तो देवांचा स्वामी डिंडी त्यांना सोडून सूर्यलोकात गेला.
आगच्छमानं प्रमथास्तमूचुर्देवेश नित्यं भ्रमसे किमर्थम्
तो येत असताना प्रमथांनी त्याला विचारले: 'हे देवाधिदेव, तू नेहमी का भटकतोस?'
ते भूय ऊचुः प्रमथास्तमेवमत्रैव तिष्ठस्व रवेः पुरस्तात्
पुन्हा प्रमथांनी त्याला सांगितले: 'इथेच, सूर्याच्या समोर राहा.'
इत्येवमुक्तः प्रमथैस्तु रुद्रस्तत्रैव तस्थौ रवितोषणाय
प्रमथांनी असे सांगितल्यावर रुद्र तिथेच सूर्याला संतुष्ट करण्यासाठी थांबला.
उक्तः स तुष्टेन ततः सवित्रा प्रीतोस्मि देवागमनात्तवाहम्
सवितृ देव आनंदित होऊन म्हणाले, "तू देवांमध्ये आला आहेस याचा मला फार आनंद झाला आहे."
अष्टादशैते प्रमथास्तु भानोश्चतुर्दशान्ये तु रवे रथस्थाः
हे अठरा प्रमथ भानूचे आहेत आणि इतर चौदा रविच्या रथात आहेत.
यक्षौ च सिद्धौ च निशाचरौ चादित्यात्मजावप्सरसां प्रधानौ 1.124.
यक्ष, सिद्ध आणि रात्री हिंडणाऱ्या प्राण्यांमध्ये, आदित्याचे दोन पुत्र आहेत, जे अप्सरांचा प्रमुख आहेत.
इत्यादिदेवप्रवरास्तु सर्वे धात्वर्थशब्दैश्च भवंति सिद्धाः
अशा प्रकारे हे सर्व श्रेष्ठ देव धातूच्या अर्थाने येणाऱ्या शब्दांनी सिद्ध होतात.
यतश्च कौतुकं ब्रह्मन्नस्माकमिह जायते
म्हणून, हे ब्रह्मन्, आमच्यात येथे कुतूहल निर्माण होते.
ब्रह्मोवाच भूयस्तव प्रवक्ष्यामि दंडनायकपिंगलौ
ब्रह्मा म्हणाले, मी तुला दंडनायक आणि पिंगळा यांच्याबद्दल पुन्हा सांगतो.
मया सह समागम्य पुरा देवैर्विचारितम्
पूर्वी मी आणि देवांनी एकत्र येऊन विचार केला होता.
ते तु लब्धवरा भूत्वा अमात्याद्या ह्यभीक्ष्णशः
वर मिळवून, ते मंत्री आणि इतर वारंवार सामर्थ्यवान झाले.