रक्तवर्णाः सुवर्णाभाः प्रवालमणिसंनिभाः
जे लाल रंगाचे, सोन्यासारखे किंवा प्रवाळ आणि मौल्यवान रत्नांसारखे दिसतात —
नानाविचित्रराजीभिरतसीवर्णसन्निभाः 1.36.
जे वेगवेगळ्या आणि सुंदर पट्ट्यांनी माखलेले आहेत, अतसीच्या रंगासारखे आहेत —
काकोदरनिभाः केचिद्ये च अंजनसन्निभाः
काही सर्प कावळ्याच्या पोटासारखे दिसतात, काही काळ्या सुरम्याप्रमाणे काळे असतात.
यस्य सर्पेण दष्टस्य दंशमंगुष्ठमंतरम्
ज्याला सर्प चावला आणि दातांच्या खुणांमध्ये अंगठ्याएवढं अंतर आहे —
यस्य सर्पेण दष्टस्य दंशं द्व्यंगुलमंतरम्
ज्याला सर्प चावला आणि दातांच्या खुणांमध्ये दोन बोटांचं अंतर आहे —
यस्य सर्पेण दष्टस्य सार्धं द्व्यंगुलमzतरम्
ज्याला सर्प चावला आणि दातांच्या खुणांमध्ये दोन बोटांपेक्षा जास्त अंतर आहे —
अनंतः प्रेक्षते पूर्वं वामपार्श्वे तु वासुकिः
अनंत पूर्वेकडे पाहतो, आणि वासुकी डाव्या बाजूला असतो.
चलते भ्रमते पद्मो महापद्मो निमज्जति
पद्म हलतो आणि इकडेतिकडे फिरतो, तर महापद्म खाली बुडतो.
सर्वेषां कुरुते रूपं कुलिकः पन्नगोत्तमः
सर्वांच्या रूपात कुलिक नावाचा श्रेष्ठ सर्प दिसतो.
दक्षिणा तक्षकस्योक्ता कर्कोटस्य तु नैर्ऋती उत्तरा शंखपालस्य ऐशानी कंबलस्य तु
दक्षिण दिशा तक्षकाची आहे, नैऋत्य कर्कोटकाची; उत्तरेला शंखपालाचा आणि ईशान्येला कंबळाचा अधिकार आहे.
अनंतस्य भवेत्पद्मं वासुकेः स्यात्तथोत्पलम्
अनंताचा फूल कमळाचे, आणि वासुकीचे फूल उत्तलाचे आहे.
पद्मस्य तु भवेत्पद्मं शूलं पद्मेतरस्य तु 1.36.
पद्माचा कमळ त्याच्याजवळ असतो, आणि पद्माशिवाय दुसऱ्याजवळ शूळ असतो.
अनंतकपिलौ विप्रौ क्षत्रियौ शंखवासुकी पद्मकर्कोटकौ शूद्रौ सदा ज्ञेयौ मनीषिभिः
अनंत आणि कपिल हे ब्राह्मण आहेत, शंख आणि वासुकी हे क्षत्रिय आहेत; पद्म आणि कर्कोटक हे शूद्र आहेत, हे ज्ञानी लोकांनी नेहमी लक्षात ठेवावे.
अनंतकुलिकौ वर्णतो ब्रह्मसंभवौ
अनंत आणि कुलिक हे जातीने ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले आहेत.
तक्षकश्च महापद्म ईषत्पीतौ बभूवतुः
तक्षक आणि महापद्म हे दोघे किंचित पिवळसर झाले.
हयं यानं वृषं छत्रं राजानमथ पावकम्
घोडा, वाहन, बैल, छत्र, राजा आणि अग्नी.
पूर्णकुम्भः पताका च कांचनं मणयस्तथा एतेषां दर्शनं श्रेष्ठं कन्या चैकप्रसूयिका
पूर्ण कलश, पताका, सोनं आणि रत्ने; यांचे दर्शन श्रेष्ठ मानले जाते, आणि एकाच आईपासून जन्मलेली कन्या.
चतुःषष्टिः समाख्याता भोगिनो ये तु पन्नगाः । अदृश्यास्तेषु षट्त्रिंशद्दृश्यास्त्रिंशन्महीचराः
चौसष्ट सर्प भोग घेणारे म्हणून ओळखले जातात; त्यापैकी छत्तीस अदृश्य आहेत, आणि तीस जमिनीवर फिरतात.
विंशच्च स्रग्विणः प्रोक्ताः सप्त मंडलिनस्तथा । राजीवन्तो दश प्रोक्ता दर्व्यः षोडश पंच च
वीस सर्प हार घातलेले आहेत, सात गोलाकार आहेत, दहा कमळासारखे आहेत, आणि सोळा व पाच मिळून दरव्य नावाने ओळखले जातात.
दुंदुभो डुंडुभश्चैव चेटभश्चेंद्रवाहनः एवमेव तु सर्पाणां शतद्विनवति स्मृतम्
दुंदुभ, दुंदुभ, चेटभ आणि इंद्रवाहन; अशा प्रकारे सर्पांमध्ये एकशे नव्वद नाव स्मरणात आहेत.
वराहकर्णीं गजपिप्पलीं च गांधारिकां पिप्पलदेवदारु
वराहकर्णी, गजपिप्पळी, गांधारिका, पिप्पळ आणि देवदारू.
लक्षणं सर्वैनागानां रूपवर्णौ विषं तथा ॥ 1.36.
सर्व नागांचे चिन्ह, रूप, रंग आणि विष.
तस्मात्संपूजयेन्नागान्सदा भक्त्या समन्वितः
म्हणून नेहमी भक्तीभावाने नागांची पूजा करावी.
श्रावणे मासि पंचम्यां शुक्लपक्षे नरा धिप । द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः
श्रावण महिन्यात, शुक्ल पक्षातील पंचमीला, पुरुषांनी दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना गोमयाने भयंकर सर्पांचे चित्र काढावे.
पूजयेद्विधिवद्द्वारं दधिदूर्वाक्षतैः कुशैः । गंधपुष्पोपहारैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः
दाराच्या ठिकाणी दही, दुर्वा, अक्षता, कुशा, सुगंधी द्रव्ये, फुले, नैवेद्य आणि ब्राह्मणांना तृप्त करून योग्य रीतीने पूजा करावी.
ये त्वस्यां पूजंतीह नागान्भक्तिपुरःसराः।। न तेषां सर्वपतो वीर भयं भवति कर्हिचित्
जे भक्तीपूर्वक येथे नागांची पूजा करतात, त्यांना कधीही कोणत्याही बाजूने भीती वाटत नाही.
अथालेख्य नरो नागान्कृष्णवर्णादिवर्णकैः
आता पुरुषाने काळ्या आणि इतर रंगांनी नागांची चित्रे काढावीत.
पूजयेद्गंधपुष्पैश्च सर्पिः पायसगुग्गुलैः
त्यांची पूजा सुगंधी द्रव्ये, फुले, तुप, गोड दूधभात आणि गुग्गुळ यांच्या अर्पणाने करावी.
आसप्तमात्कुलात्तस्य न भयं नागतो भवेत्
त्याच्या सात पिढ्यांमध्ये नागांकडून कधीच भीती राहणार नाही.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतर्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि पंचमीकल्पे भाद्रपदिकनागपञ्चमीव्रतवर्णनं नाम सप्तत्रिंशोध्यायः
या प्रकारे श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्वातील पंचमीकल्पात भाद्रपद महिन्यातील नागपंचमी व्रताचे वर्णन असलेला सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.