पूर्वाह्णे चरते विप्रो मध्याह्ने क्षत्रियश्चरेत्
ब्राह्मणाने सकाळी जावं, क्षत्रियाने दुपारी जावं.
आहारो वायुपुष्पाणि ब्राह्मणानां विदुर्बुधाः वैश्या मंडूकभक्षाश्च शूद्राः सर्वाशिनस्तथा ।।1.36.
ज्ञानी लोक म्हणतात, ब्राह्मण वाऱ्याचं आणि फुलांचं सेवन करतात; वैश्य बेडूक खातात आणि शूद्र सगळंच खातात.
अग्रतो दशते विप्रः क्षत्रियो दक्षिणेन तु
ब्राह्मण समोरच्या बाजूने चावतो, क्षत्रिय उजव्या बाजूने चावतो.
मदकाले तु संप्राप्ते पीड्यमाना महाविषाः
मद्याचा काळ आला की, मोठे विषारी सर्प त्रासले जातात.
पुष्पगंधाः स्मृता विप्राः क्षत्रियाश्चंदनावहाः
ब्राह्मणांना फुलांचा सुगंध असतो, क्षत्रियांना चंदनाचा दरवळ असतो.
वासं तेषां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः वसंति ब्राह्मणाः सर्पा ग्रामद्वारे चतुष्पथे
त्यांची वस्ती मी योग्य क्रमाने सांगतो: ब्राह्मण सर्प गावाच्या वेशीवर आणि चौकात राहतात.
आरामेषु पवित्रेषु शुचिष्वायतनेषु च
बागेत, पवित्र जागी आणि स्वच्छ देवळातही ते राहतात.
श्मशाने भस्मशालासु पलालेषु तटेषु च
श्मशानात, राखेच्या ढिगाऱ्यात, काड्यांत आणि नदीच्या काठीही ते असतात.
अविविक्तेषु स्थानेषु निर्जनेषु वनेषु च
एकांत जागी, ओसाड ठिकाणी आणि जंगलातही ते राहतात.
श्वेताश्च कपिलाश्चैव ये सर्पास्त्वनलप्रभाः
जे सर्प पांढरे, तपकिरी किंवा अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहेत —
रक्तवर्णाः सुवर्णाभाः प्रवालमणिसंनिभाः
जे लाल रंगाचे, सोन्यासारखे किंवा प्रवाळ आणि मौल्यवान रत्नांसारखे दिसतात —
नानाविचित्रराजीभिरतसीवर्णसन्निभाः 1.36.
जे वेगवेगळ्या आणि सुंदर पट्ट्यांनी माखलेले आहेत, अतसीच्या रंगासारखे आहेत —
काकोदरनिभाः केचिद्ये च अंजनसन्निभाः
काही सर्प कावळ्याच्या पोटासारखे दिसतात, काही काळ्या सुरम्याप्रमाणे काळे असतात.
यस्य सर्पेण दष्टस्य दंशमंगुष्ठमंतरम्
ज्याला सर्प चावला आणि दातांच्या खुणांमध्ये अंगठ्याएवढं अंतर आहे —
यस्य सर्पेण दष्टस्य दंशं द्व्यंगुलमंतरम्
ज्याला सर्प चावला आणि दातांच्या खुणांमध्ये दोन बोटांचं अंतर आहे —
यस्य सर्पेण दष्टस्य सार्धं द्व्यंगुलमzतरम्
ज्याला सर्प चावला आणि दातांच्या खुणांमध्ये दोन बोटांपेक्षा जास्त अंतर आहे —
अनंतः प्रेक्षते पूर्वं वामपार्श्वे तु वासुकिः
अनंत पूर्वेकडे पाहतो, आणि वासुकी डाव्या बाजूला असतो.
चलते भ्रमते पद्मो महापद्मो निमज्जति
पद्म हलतो आणि इकडेतिकडे फिरतो, तर महापद्म खाली बुडतो.
सर्वेषां कुरुते रूपं कुलिकः पन्नगोत्तमः
सर्वांच्या रूपात कुलिक नावाचा श्रेष्ठ सर्प दिसतो.
दक्षिणा तक्षकस्योक्ता कर्कोटस्य तु नैर्ऋती उत्तरा शंखपालस्य ऐशानी कंबलस्य तु
दक्षिण दिशा तक्षकाची आहे, नैऋत्य कर्कोटकाची; उत्तरेला शंखपालाचा आणि ईशान्येला कंबळाचा अधिकार आहे.
अनंतस्य भवेत्पद्मं वासुकेः स्यात्तथोत्पलम्
अनंताचा फूल कमळाचे, आणि वासुकीचे फूल उत्तलाचे आहे.
पद्मस्य तु भवेत्पद्मं शूलं पद्मेतरस्य तु 1.36.
पद्माचा कमळ त्याच्याजवळ असतो, आणि पद्माशिवाय दुसऱ्याजवळ शूळ असतो.
अनंतकपिलौ विप्रौ क्षत्रियौ शंखवासुकी पद्मकर्कोटकौ शूद्रौ सदा ज्ञेयौ मनीषिभिः
अनंत आणि कपिल हे ब्राह्मण आहेत, शंख आणि वासुकी हे क्षत्रिय आहेत; पद्म आणि कर्कोटक हे शूद्र आहेत, हे ज्ञानी लोकांनी नेहमी लक्षात ठेवावे.
अनंतकुलिकौ वर्णतो ब्रह्मसंभवौ
अनंत आणि कुलिक हे जातीने ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले आहेत.
तक्षकश्च महापद्म ईषत्पीतौ बभूवतुः
तक्षक आणि महापद्म हे दोघे किंचित पिवळसर झाले.
हयं यानं वृषं छत्रं राजानमथ पावकम्
घोडा, वाहन, बैल, छत्र, राजा आणि अग्नी.
पूर्णकुम्भः पताका च कांचनं मणयस्तथा एतेषां दर्शनं श्रेष्ठं कन्या चैकप्रसूयिका
पूर्ण कलश, पताका, सोनं आणि रत्ने; यांचे दर्शन श्रेष्ठ मानले जाते, आणि एकाच आईपासून जन्मलेली कन्या.
चतुःषष्टिः समाख्याता भोगिनो ये तु पन्नगाः । अदृश्यास्तेषु षट्त्रिंशद्दृश्यास्त्रिंशन्महीचराः
चौसष्ट सर्प भोग घेणारे म्हणून ओळखले जातात; त्यापैकी छत्तीस अदृश्य आहेत, आणि तीस जमिनीवर फिरतात.
विंशच्च स्रग्विणः प्रोक्ताः सप्त मंडलिनस्तथा । राजीवन्तो दश प्रोक्ता दर्व्यः षोडश पंच च
वीस सर्प हार घातलेले आहेत, सात गोलाकार आहेत, दहा कमळासारखे आहेत, आणि सोळा व पाच मिळून दरव्य नावाने ओळखले जातात.
दुंदुभो डुंडुभश्चैव चेटभश्चेंद्रवाहनः एवमेव तु सर्पाणां शतद्विनवति स्मृतम्
दुंदुभ, दुंदुभ, चेटभ आणि इंद्रवाहन; अशा प्रकारे सर्पांमध्ये एकशे नव्वद नाव स्मरणात आहेत.