ततः प्रणश्यते दुःखं ततः संपद्यते सुखम्
मग सगळं दुःख नाहीसं होतं आणि सुख मिळतं.
मज्जास्थानं ततो गत्वा मर्मस्थानं प्रधावति 1.35.
मज्जेत गेल्यावर विष मर्मस्थानी धाव घेतं.
निश्चेष्टः पतते भूमौ कर्णाभ्यां बधिरो भवेत्
शरीर हलवता येत नाही, तो माणूस जमिनीवर कोसळतो; कानांमुळे तो बहिरा होतो.
दंडेन हन्यमानस्य दंडराजी न जायते
काठीने मारले तरी शरीरावर काठीचा काहीही ठसा राहत नाही.
केशेषु लुच्यमानेषु नैव केशान्प्रवेदते शिथिलानि भवंतीह स गतासुरिति श्रुतिः
केस ओढले तरी त्याला काहीच जाणवत नाही; केस सैल होतात आणि असे मानले जाते की त्याचा जीव गेला आहे.
एतानि यस्य रूपाणि विपरीतानि गौतम
गौतम, ज्याच्याकडे या उलट लक्षणे दिसतात—
वैद्यास्तस्य न पश्यंति ये भवंति कुशिक्षिताः
ज्यांना औषधोपचाराची चांगली जाण आहे, असे वैद्य त्याच्याकडे लक्ष देत नाहीत.
तस्यागदं प्रवक्ष्यामि स्वयं रुद्रेण भाषितम्
आता मी त्यासाठीचे विषहर औषध सांगतो, जे स्वतः रुद्राने सांगितले आहे.
कुंकुमं तगरं कुष्ठं कासमर्दत्वचं तथा
कुंकू, टगर, कुष्ट आणि कासमर्दाच्या साली—
एतानि समभागानि गोमूत्रेण तु पेषयेत् कालाहिनापि दष्टेन क्षिप्रं भवति निर्विषः
हे सर्व सामान प्रमाणात घेऊन गायीच्या मूत्रात वाटावे; काळ्या सापाने दंश केलेल्या माणसालाही हे लवकर विषमुक्त करते.
क्षिप्रमेव प्रदा तव्यं मृतसंजीवनौषधम्
ही प्राणवर्धक औषधी त्वरित द्यावी.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि पंचमीकल्पे धातुगतविषक्रियावर्णनं नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणात, ब्राह्म पर्वातील पाचव्या कल्पात, 'धातुगत विषाचे परिणाम' या पंचतीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.
कुमारदष्टः कीदृक्स्यात्सूतिकादंशितस्य च
लहान मुलगा किंवा बाळंतीण बाईला साप चावल्यास कोणती लक्षणे दिसतात?
रूपं नपुंसकेनेह व्यंतरेण च कीदृशम्
नपुंसकाला किंवा आतून साप चावल्यास त्याची लक्षणे कशी असतात?
कश्यप उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि नागानां रूपलक्षणम्
कश्यप म्हणाले: आता मी सापांची रूपे आणि लक्षणे सांगतो.
अथ सर्पेण दष्टस्य ऊर्ध्व दृष्टिः प्रजायते
साप चावल्यावर डोळे वर वळतात.
कन्यादष्टस्य वामा स्यादृष्टिर्द्विजवरोत्तम
कन्येला साप चावल्यास तिची नजर डावीकडे वळते, हे द्विजश्रेष्ठ.
गर्भिण्या वाथ दष्टस्य तथा स्वेदश्च जायते नपुंसकेन दष्टस्य अंगमर्दः प्रजायते
गर्भवतीला साप चावल्यास घाम येतो; नपुंसकाला साप चावल्यास अंग दुखते.
पन्नग्यः प्रभवो रात्रौ दिवा सर्पो विषाधिकः
मादी साप रात्री अधिक प्रभावी असते; नर साप दिवसा अधिक विषारी असतो.
अंधकारे तु दष्टो य उदके गहने वने दष्टरूपाण्यजानन्वै कथं वैद्यचिकित्सितम्
अंधारात, पाण्यात किंवा दाट जंगलात साप चावल्यास, दंशाचा प्रकार ओळखता न आल्यास, वैद्याने उपचार कसे करावे?
चतुर्विधा इह प्रोक्ताः पन्नगास्तु महात्मना
या ठिकाणी चार प्रकारचे सर्प महात्म्याने सांगितले आहेत.
दर्वीकरा वातविषा मंडला पैत्तिकाः स्मृताः 1.36.
त्यांना दर्वीकर, वातविष, मंडळ आणि पैत्तिक असे ओळखले जाते.
रक्तं परीक्षयेदेषां सर्पाणां तु पृथक्पृथक्
या सर्पांचे रक्त वेगवेगळे वेगळे तपासावे.
रक्तं घनं च बहुशः शोणितं मंडली कृतम्
त्यांचे रक्त दाट आणि पुष्कळ असते; मंडळ सर्पामुळे रक्तस्राव होतो.
सर्पा ज्ञेयास्तु चत्वारः पंचमो नोपलभ्यते
चार प्रकारचे सर्प ओळखावेत; पाचवा कुठेही सापडत नाही.
ब्राह्मणे मधुरं दद्यात्तिक्तं दद्यात्तथोत्तरे
ब्राह्मणाला गोड पदार्थ द्यावा, पुढील व्यक्तीस कडू द्यावे.
ब्राह्मणेन तु दष्टस्य दाहो गात्रेषु जायते
ब्राह्मणाला सर्पदंश झाल्यास त्याच्या अंगात जळजळ होते.
श्यामवर्णं मुखं च स्यान्मज्जास्तंभश्च जायते
त्याचा चेहरा काळपट होतो आणि मज्जा आखडते.
अश्वगंधाप्यपामार्गः सिंदुवारं सुरामयम् एतेनैवोपचारेण सुखी भवति मानवः
अश्वगंधा, अपामार्ग, सिंदुवर आणि सुरामय याच उपचाराने मनुष्य बरा होतो.
क्षत्रियेण तु दष्टस्य कंपो गात्रेषु जायते
क्षत्रियाला सर्पदंश झाल्यास त्याच्या अंगात कंप होतो.