वर्णाश्रमाचारधर्मः कस्मान्नात्र प्रदर्शितः
वर्ण आणि आश्रम यांचे आचरण व कर्तव्य येथे का दाखवले गेले नाहीत?
विशेषतश्च शक्नोति वक्तुं यदि सरस्वती
विशेषतः, जर सरस्वतीला शक्य असेल तर ती पुढे सांगू शकते.
सर्वस्तरति दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यति
प्रत्येकजण संकटे पार करतो; प्रत्येकजण शुभ गोष्टी पाहतो.
कथितोऽयं व्रतत्वोहो देवानुद्दिश्य यो मया 4.205.
हे व्रत, जे मी तुझ्यासाठी सांगितले, ते देवतांसाठी आहे.
यो ब्रह्मा स हरिः प्रोक्तो यो हरिः स महेश्वरः
जो ब्रह्मा आहे तोच हरि म्हणतात; जो हरि आहे तोच महेश्वर आहे.
पावकः कार्तिकेयोसौ कार्तिकेयो विनायकः
पावक हा कार्तिकेय आहे; कार्तिकेय हा विनायक आहे.
देवं देवीं समुद्दिश्य यः करोति व्रतं नरः
जो मनुष्य देव किंवा देवीसाठी व्रत करतो.
बहुप्रकारा वसुधा भेदाः साग्न्यनिलांभसाम्
ही पृथ्वी अनेक प्रकारांची आहे आणि अग्नी, वारा, पाणी यांच्या विविध रूपांनी विभागलेली आहे.
कञ्चिद्देवं समाश्रित्य करोति किमपि व्रतम्
कोणी एखाद्या देवावर विश्वास ठेवून काही व्रत करतो.
यश्चैव ते मया ख्यातो व्रतदानविधिः परः
आणि जो व्रत व दानाचा श्रेष्ठ मार्ग मी तुला सांगितला आहे.
आचारहीनं न पुनंति वेदा यद्यप्यधीताः सह षड्भिरङ्गैः
योग्य वर्तन नसलेल्या माणसाला, सहा अंगांसह वेद शिकले तरी, वेद शुद्ध करत नाहीत.
कपालस्थं यथा तोयं श्वदृतौ वा यथा पयः
जसे कवटीतले पाणी किंवा कुत्र्याच्या तोंडातील दूध.
वृत्तं यत्नेन संरक्षेद्वित्तमेति प्रयाति च
आपले वर्तन जपावे; संपत्ती येते आणि जाते.
एवमाचारधर्मस्य मूलं राजन्कुलस्य च 4.205.
राजा, आचारधर्म हेच कुळाचे मूळ आहे.
किं कुलेनोपदिष्टेन् विपुलेन दुरात्मनाम्
वाईट लोकांनी शिकवलेल्या मोठ्या कुळाचा उपयोग काय?
हीनजातिप्रसूतोपि शौचाचारसमन्वितः
जरी कोणी नीच जातीत जन्मला तरी, जर त्याच्यात शुद्धता व चांगले वर्तन असेल,
न कुलं कुलमित्याहुराचारः कुलमुच्यते
फक्त कुळ असणं म्हणजे कुळ नाही; चांगला आचार हाच खरा कुळ मानला जातो.
सर्वं धर्ममयः कोऽत्र सदाचारः प्रकीर्तितः
सगळं धर्मानं व्यापलेलं आहे; इथे चांगला आचार म्हणजे नेमकं काय हे सांगितलं आहे.
साधूनां च यथा वृत्तं स सदाचार उच्यते
सज्जन लोक जसं वागतात, तसंच वर्तन म्हणजे चांगला आचार होय.
तस्मात्कुर्यादिहाचारं य इच्छेद्गतिमात्मनः
म्हणून ज्याला आपल्या आत्म्याचं कल्याण हवं आहे, त्यानं इथे चांगला आचार पाळावा.
अदृष्टमश्रुतं वेदं पुरुषं धर्मचारिणम्
जो माणूस धर्माचं पालन करतो, तो जरी कुणाला दिसत नसलं किंवा ऐकू येत नसलं, तरी तो वेद जाणतो.
ये नास्तिका नैष्ठिकाश्च गुरुशास्त्रातिलंघिनः
जे नास्तिक आहेत, जे ठामपणे नास्तिक आहेत आणि जे गुरु व शास्त्र यांच्या शिकवणीचं उल्लंघन करतात—
ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थावनुचिन्तयेत् 4.205.
ब्रह्ममुहूर्ताला उठावं आणि धर्म व अर्थ याचा विचार करावा.
उदङ्मुखो दिवारात्रावुत्सर्गं दक्षिणामुखः
दिवस-रात्री उत्तर दिशेला तोंड करून शौच करावं; दक्षिणेकडे तोंड करून मलविसर्जन करावं.
एवमेवोत्तरां संध्यां समुपासीत वाग्यतः
त्याचप्रमाणे, संध्याकाळची संध्या शांतपणे, मौन पाळून करावी.
ऋषयो दीर्घतपसा दीर्घमायुरवाप्नुयुः
ऋषी लोक दीर्घ तप करून दीर्घायुष्य मिळवतात.
सर्वांस्तान्धार्मिको राजा शूद्रकर्मणि योजयेत्
धार्मिक राजा अशा सर्व लोकांना शूद्राच्या कामात लावावा.
शिरसा प्रावृतेनैव समास्तीर्य तृणैर्महीम्
डोकं झाकून, गवत पसरून त्यावर बसावं.
न मूत्रमधितिष्ठेत न कृष्टे न च गोव्रजे
नांगरलेली जमीन किंवा गोठ्यात उभं राहून लघवी करू नये.
कृतशौचावशिष्टाश्च वर्जयेत्पञ्च वै मृदः
शौच केल्यावर उरलेली पाच प्रकारची माती टाळावी.