अप्सरोगणसंकीर्णे विमाने सूर्यवर्चसे
अप्सरांचा समूह असलेल्या तेजस्वी विमानात—
पुण्यक्षयादिहाभ्येत्य राजा भवति धार्मिकः
पुण्य संपल्यावर तो इथे येतो आणि धर्मशील राजा होतो.
गजेनैकेन निर्दिष्टः कश्चिद्गजरथो नृप
एखाद्या राजाचा एक हत्ती असलेला रथ सांगितला आहे.
दानमंत्रास्त एवोक्ताः फलं तत्र निगद्यते
दानासाठीचे मंत्र सांगितले गेले; आता त्याचे फळ सांगतो.
यच्छंति ये रथवरं सुधुराक्षचक्रं विक्रांतवारणयुतं तुरगान्वितं वा
जे लोक मजबूत धुरा आणि चाक असलेला, बलवान हत्ती किंवा घोडे जोडलेला सुंदर रथ दान करतात—
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे गजरथा श्वरथदानविधिवर्णनं नामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणाच्या उत्तरपर्वातील श्रीकृष्ण आणि युधिष्ठिर यांच्या संवादात 'गजरथ व अश्वरथ दानविधीचे वर्णन' हा एक्याऐंशीवा अध्याय येथे संपला.
कालपुरुषदानविधिवर्णनम् युधिष्ठिर उवाच दानान्यन्यानि मे कृष्ण कथयस्व यदूत्तम
कालपुरुष दानविधीचे वर्णन
संसारसागरोत्तारहेतुभूतोऽसि माधव
युधिष्ठिर म्हणाला— हे कृष्ण, यदुकुळातील श्रेष्ठ, मला इतर दानांची माहिती सांग.
पुनरेव प्रवक्ष्यामि यद्यस्ति तव कौतुकम्
माधव, तू संसाररूपी समुद्रातून तारण्यासाठी कारणीभूत आहेस.
कथितानि मया तुभ्यं कथयिष्यामि यानि च
माझ्यात अजून काही जिज्ञासा असेल तर मी पुन्हा सांगीन.
काम्यो दानविधिः पार्थ क्रियमाणः प्रयत्नतः
मी तुला जे सांगितले आणि जे सांगणार आहे, ते सर्व मी सांगतो.
ज्ञेयं निष्कशतं सर्वदानेषु विधिरुत्तमः
हे पार्था, इच्छित दानाची पद्धत जेव्हा मनापासून केली जाते— ती सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ समजावी.
एवं वृक्षरथेंद्राणां धेनोः कृष्णाजिनस्य च
झाडांच्या रथांसाठी, गायींसाठी आणि कृष्णमृगाच्या कातडीसाठी अशीच पद्धत आहे.
अतोऽन्यूनेन यो दद्यान्महादानं नराधिप
जो राजा यापेक्षा कमी न करता मोठे दान देतो—
आदौ तावत्प्रवक्ष्यामि कालाख्यं पुरुषं तव
सुरुवातीला मी तुला काळ नावाच्या पुरुषाची माहिती सांगतो.
अर्ध्यप्रदानमंत्रोक्त मात्मप्रतिकृतिस्तथा 4.181.
मंत्र सांगितल्याप्रमाणे अर्घ्य द्यावे आणि स्वतःची प्रतिमा ठेवावी.
सर्वदानोत्तमं राजन्कृष्णाजिनमथाष्टमम्
राजा, सर्व दानांमध्ये आठवे म्हणजे कृष्णमृगचर्म हे श्रेष्ठ आहे.
एतत्ते दानदशकं वेद्मि पार्थिवसत्तम
हेच दहा प्रकारचे दान मी जाणतो, राजांमध्ये श्रेष्ठ.
दानादृते नोपकारो विद्यते धनिनोऽपरः
दानाशिवाय श्रीमंतांना दुसऱ्या कुठल्याही प्रकारे उपकार करता येत नाही.
कूप उल्लिख्यमानोऽपि भवत्येव बहूदकः
कूपातून पाणी काढले तरी तो नेहमी पाण्याने भरलेला असतो.
चतुर्थ्यां वा चतुर्दश्यां विष्ट्यां वा पांडुनंदन
पांडुपुत्रा, चतुर्थी, चतुर्दशी किंवा अमावस्येला,
खड्गोद्यतकरो दीर्णो जपा कुसुमकुंडलः
हातात तलवार उचललेला, भयंकर, जपाकुसुमाच्या कुंडल्या घातलेल्या,
तीक्ष्णासिपत्रधनुषा विस्फारितकटीतटः
तीक्ष्ण तलवार, धनुष्य आणि बाण घेतलेला, कमरेला कडं घट्ट बांधलेला,
गृहीतमांसपिंडश्च वामे करतले तथा
डाव्या हातात मांसाचा गोळा धरलेला,
संपूज्य गंधकुसुमैर्नैवेद्यं विनिवेद्य च
त्याची सुगंधी फुलांनी पूजा करावी आणि नैवेद्य दाखवावा.
स्वगृह्योक्तविधानेन शतमष्टोत्तरं यजेत् 4.181.
आपल्या घरातील विधीप्रमाणे एकशेआठ यज्ञ करावेत.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां त्वमसाध्योऽसि सुव्रत
सुव्रता, ब्रह्मा, विष्णु, शिव यांनाही तू सहज मिळत नाहीस.
पूजितस्त्वं मया भक्त्या प्रार्थितश्च तथा सुखम्
मी तुला भक्तीने पूजा केली आणि सुखासाठी प्रार्थना केली.
एवं संपूजयित्वा तं ब्राह्मणाय निवेदयेत्
अशी पूजा करून ती ब्राह्मणाला अर्पण करावी.
दक्षिणां शक्तितो दद्यात्प्रणिपत्य विसर्जयेत्
आपल्या शक्तीनुसार दक्षिणा द्यावी, नमस्कार करून ब्राह्मणाला निरोप द्यावा.