प्राप्यते सद्गतिः पुंभिः स्त्रीभिश्च मुनिसत्तम
हे श्रेष्ठ ऋषी, पुरुषांना आणि स्त्रियांनाही उत्तम अवस्था मिळते.
इच्छामः श्रोतुमेतत्ते राजा चायं यतव्रतः पुलस्त्य उवाच शृणुध्वं मुनयः सर्वे रहस्यं पापनारानम्
आम्हाला हे तुझ्याकडून ऐकायचं आहे; हा राजा व्रताला निष्ठावान आहे. पुलस्त्य म्हणाले: सर्व ऋषींनो, पाप दूर करणारे हे गुपित ऐका.
उत्तमं सर्व दानानां समवायं वदामि वः
मी तुम्हाला सर्व दानांपैकी श्रेष्ठ आणि संपूर्ण दान सांगतो.
कृतघ्नः कूटसाक्षी च मुच्यते पातकान्नरः
जो माणूस उपकार विसरतो किंवा खोटी साक्ष देतो, तो पापातून मुक्त होतो.
कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च तुलापुरुषसंज्ञितैः
कृच्छ्र, चांद्रायण आणि तुलापुरुष म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कृत्यांनी.
कृच्छ्रचांद्रायणादीनि व्रतानि मुनिसत्तमाः
हे श्रेष्ठ ऋषींनो, कृच्छ्र, चांद्रायण आणि इतर व्रते.
कायक्लेशेन सिध्यंति गृहस्थेषु न तानि वै
ही व्रते शरीराला त्रास देऊन पूर्ण होतात; ती गृहस्थांसाठी नाहीत.
न तेषां कृच्छ्रसाध्योऽपि क्वचिद्धर्मः प्रशस्यते
जरी कृच्छ्र साध्य असले तरी, गृहस्थांसाठी असा धर्म कधीच प्रशंसनीय नाही.
तस्माद्बहिश्चरैः प्राणैरात्मा योज्यः सदा बुधैः
म्हणून ज्ञानी लोकांनी नेहमी बाहेर फिरणाऱ्या प्राणांशी आत्म्याचं एकरूप करावं.
अपत्यं सुरमुख्यस्य ज्येष्ठं चैवं विभावसोः
सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या देवाचं अपत्य आणि विभावसुचा ज्येष्ठ पुत्र.
विधूय सर्वपापानि सद्यो दिव्यतनुर्भवेत्
सर्व पापं दूर केल्यावर, लगेच दिव्य देह प्राप्त होतो.
समाख्यातं नृपश्रेष्ठ तेभ्यश्च तन्मया श्रुतम् युधिष्ठिर उवाच तुलापुरुषदानस्य विधानं परमेश्वर
हे श्रेष्ठ राजा, मी तुला आणि त्यांना जे ऐकवलं ते समजावलं आहे. युधिष्ठिर म्हणाले: परमेश्वरा, तुलापुरुष दानाची पद्धत मला सांग.
कथयस्व महाभाग मम भक्तानुकंपया श्रीकृष्ण उवाच शृणुष्वावहितो राजन्विधानं गदतो मम
माझ्या भक्तांवर दया म्हणून मला सांग, हे महाभागा. श्रीकृष्ण म्हणाले: राजन, मी सांगतोय ती पद्धत लक्ष देऊन ऐक.
तुलापुरुषसंज्ञस्य दानस्येह नृपोत्तम
हे श्रेष्ठ राजा, इथे तुलापुरुष नावाचं दान आहे.
चन्द्रसूर्यग्रहे यद्वा माघ्यां वा नृपसत्तम
चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी, किंवा माघ महिन्यात, हे श्रेष्ठ राजा, हे दान द्यावं.
यदा वा जायते वित्तं तदा देयमिदं भवेत्
किंवा जेव्हा संपत्ती मिळते, तेव्हा हे दान द्यावं.
केशेषु च गृहीतः सन्मृत्युना धर्ममाचरेत्
मृत्यूने केस धरले असता, धर्माचं आचरण करावं.
तदैव दानकालः स्यात्कारणं हि यतो मम मण्डपं कारयेद्विद्वांश्चतुर्भद्राननं बुधः
त्यावेळीच दान द्यावं; हेच माझं कारण आहे. ज्ञानी माणसाने चार शुभ दिशांना तोंड असलेला मंडप बांधावा.
आर्द्रशाखान्वितं दिव्यं प्रागुदक्प्रवणं दृढम्
ताज्या फांद्या लावलेल्या, पूर्व आणि उत्तर दिशेला थोडं झुकणारं, आणि मजबूत असं एक दिव्य व्यासपीठ तयार करा.
तन्मध्ये कारयेद्वेदिं हस्तमात्रोच्छ्रितां शुभाम्
त्या व्यासपीठाच्या मध्यभागी, हाताएवढ्या उंचीची आणि शुभ अशी वेदी बांधा.
तस्या मध्ये तुलां दिव्यां स्थाप येद्विधिपूर्वकम्
त्या वेदीच्या मध्यभागी, नियमाप्रमाणे एक दिव्य तुला नीटपणे स्थापित करा.
स्तंभद्वयं महाराज स्थापयेत्सुदृढं नवम्
राजन, दोन मजबूत खांब आणि त्यासोबत नववा खांबही नीट उभा करा.
तिंदुको देवदारुश्च श्रीपर्णश्चाष्टमः स्मृतः
टिंडूक, देवदारू आणि श्रीपर्ण हे आठव्या प्रकारचे लाकूड म्हणून ओळखले जातात.
इत्यष्टौ वृक्षजातीयाः स्तंभास्ते परिकीर्तिताः
अशा प्रकारे, हे आठ झाडांचे प्रकार खांबांसाठी योग्य मानले गेले आहेत.
सुनिश्चलं ततः कृत्वा तिर्यक्काष्ठमथोपरि
मग ते सर्व नीट स्थिर करून, वर आडवं लाकूड ठेवा.
समानजातिं तु तुलां तन्मध्ये योजयेद्दृढम्
त्या आडव्या लाकडाच्या मध्यभागी, त्याच झाडाच्या लाकडाची तुला घट्ट बसवा.
कृष्णलोहमयौ तस्यां कर्णौ चापि प्रकल्पयेत्
त्या तुलेला काळ्या लोखंडाच्या दोन कानांनी सजवा.
एवंविधां तुलां कृत्वा नानारत्नैर्विभूषिताम्
अशा प्रकारे तयार केलेली तुला, विविध रत्नांनी सुशोभित करा.
स्तंभौ च वस्त्रसंयुक्तौ पुष्पमालाव लंबिनौ
आणि खांबांना वस्त्रं आणि फुलांच्या माळांनी सजवा, त्या माळा खाली लोंबत्या असाव्यात.
कुण्डानि चात्र चत्वारि योनियुक्तानि कारयेत्
इथे चार खड्डे, प्रत्येकाच्या तळाशी योनिरूप असं बनवा.