विद्यादानविधिवर्णनम् युधिष्ठिर उवाच बहुप्रदानं गोदानं त्वत्तो विद्वञ्छ्रुतं मया
चैत्य, देवांच्या सभागृहात किंवा उत्तम वास्तूत, जे अग्नीष्टिका भरपूर लाकडासह देतात—
सांप्रतं यदुशार्दूल विद्यादानस्य यो विधिः
विद्यादानाची पद्धत कशी असावी याचे वर्णन.
यथा देयं फलं यच्च दत्तेन कुरुनंदन
युधिष्ठिर म्हणाले: ज्ञानी, तुझ्याकडून मी अनेक दानांची आणि गोधनाची माहिती ऐकली आहे.
शुभेऽह्नि विप्रकथिते गोमयेन सुशोभनम्
आता, हे यदुकुळातील श्रेष्ठ, विद्यादानाची पद्धत काय आहे ते सांग.
पुष्पप्रकरसंछन्नं स्वस्तिकादि विभूषितम्
फुलांनी सुंदरपणे सजवलेले आणि स्वस्तिकासारख्या शुभ चिन्हांनी अलंकृत असे,
सौवर्णीं लेखनी कार्या रौप्यं च मषिभाजनम्
सोन्याची लेखणी घ्यावी आणि शाईचे भांडे चांदीचे असावे.
विनीतश्चाप्रमत्तश्च ततः प्रभृति लेखकः
तेव्हापासून लेखणारा नम्र आणि सावध असावा.
समानि समशीर्षाणि वर्तुलानि धनानि च
रेषा सरळ, अक्षरांची टोके समांतर आणि वळणदार, नीटस असावीत.
निष्पादयित्वा तच्छास्त्रं शैवं वाप्यथ वैष्णवम्
ते शास्त्र, शैव असो वा वैष्णव, पूर्ण केल्यावर,
संपूजयित्वा तच्छास्त्रं देयं गुणवते तदा 4.174.
त्या शास्त्राची योग्य रीतीने पूजा करून, ते गुणी व्यक्तीस द्यावे.
वस्त्रयुग्मेन संवीतं पुस्तकं प्रतिपादयेत्
पुस्तक दोन वस्त्रांनी गुंडाळून द्यावे.
अनेन विधिना दत्त्वा यत्फलं प्राप्नुयान्नरः
या पद्धतीने दिल्यास मनुष्याला कोणते फळ मिळते?
यत्पुण्यं तीर्थयात्रायां यत्पुण्यं यज्वनां तथा
तीर्थयात्रेचे पुण्य आणि यज्ञ करणाऱ्यांचे पुण्य,
कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तेन यत्फलम्
कपिला गायींचे हजार दान केल्याने जे फळ मिळते,
पुराणं भारतं वापि रामायणमथापि वा
पुराण, भारत किंवा अगदी रामायण असो,
प्रातरुत्थाय यः शिष्यानध्यापयति यत्नतः
जो माणूस सकाळी लवकर उठून मन लावून शिष्यांना शिकवतो,
उपाध्यायस्य यो वृत्तिं दत्त्वाऽध्यापयते जनः
जो उपाध्यायाला निर्वाह देऊन शिक्षण घडवतो,
छात्राणां भोजनाभ्यंगं वस्त्रं भिक्षामथापि वा
विद्यार्थ्यांना भोजन, उटणे, वस्त्र किंवा भिक्षा देतो,
विवेको जीवितं दीर्घं धर्मकामार्थसंपदः
विवेक, दीर्घायुष्य आणि धर्म, काम, अर्थ यांची संपत्ती,
शास्त्रं शस्त्रकलाशिल्पं यो यदिच्छेदुपार्जितुम् 4.174.
जो कोणी शास्त्र, शस्त्रविद्या, कला किंवा हस्तकला मिळवू इच्छितो,
वाजपेयसहस्रस्य सम्यगिष्टस्य यत्फलम्
योग्य रीतीने हजार वाजपेय यज्ञ केले असता जे फळ मिळते,
शिवालये विष्णुगृहे सूर्यस्य भवनेऽथ वा
शिवाच्या मंदिरात, विष्णूच्या गृही किंवा सूर्याच्या निवासात असो,
गोभूहिरण्यवासांसि शयनान्यासनानि च
गायी, जमीन, सोन्याचे वस्त्र, पलंग आणि आसने.
धर्माधर्मं न जानाति विद्यया रहितः पुमान्
विद्या नसलेल्या माणसाला धर्म आणि अधर्म यातला फरक कळत नाही.
त्रैलोक्यं चतुरो वर्णाश्चत्वारश्चाश्रमाः पृथक्
तीन लोक, चार वर्ण आणि चार वेगवेगळ्या आश्रमांचा विचार केला जातो.
चतुर्युगानि राजेंद्र एकसप्ततिसंख्यया
राजा, एकोणसत्तर वेळा चार युगे येतात.
क्षितिं वोपेत्य कालांते राजा भवति धार्मिकः
काळाच्या शेवटी पृथ्वी मिळवून राजा धर्मशील होतो.
रूपसौभाग्यसंपन्नो दीर्घायुर्नीरुजो भवेत्
तो सुंदर, भाग्यवान, दीर्घायुषी आणि निरोगी होतो.
दानं विशेषफलदं जगतीह नान्याद्विद्यां विहाय वदनाब्जकृताधिवासाम्
दान या जगात विशेष फळ देणारे आहे; विद्या वगळता दुसरे काहीच तसे नाही, कारण ती मुखकमलात वास करते.
तुलापुरुषदानविधिवर्णनम् पालयामास वसुधां प्रजापतिरिवापरः
त्याने पृथ्वीचे राज्य प्रजापतीसारखे केले.