आदौ मार्गशिरे मासि शोभने दिवसे शुभाम्
हे पार्था, मी तुला अग्नीष्टिकेची पद्धत सांगतो, नीट ऐक. जी सर्व प्राण्यांना सुख देणारी आहे, ती कशी आणि कोणत्या प्रकारे करावी हे सांगतो.
देवांगणे पथे गेहे विस्तीर्णे चत्वरेथ वा
सर्वप्रथम मार्गशीर्ष महिन्यात, शुभ आणि सुंदर दिवशी,
ततः प्रज्वालयेदग्निं हुत्वा व्याहृतिभिः क्रमात्
देवतांच्या अंगणात, रस्त्यावर, घरी किंवा मोठ्या चौकात,
यदि कश्चित्क्षुधार्थी स्याद्भोज्यं तस्मै प्रकल्पयेत्
मग अग्नी प्रज्वलित करावा आणि योग्य क्रमाने वेदमंत्रांनी हवन करावे.
यः करोति कथाः पार्थ न ताः शक्या मयोदितुम्
कोणाला भूक लागली असेल तर त्याच्यासाठी जेवण तयार करावे.
वदेल्लोकः सुखासीनो न केनापि निवार्यते
हे पार्था, जे कथा सांगितल्या जातात, त्या मी सर्व सांगू शकत नाही.
तस्य पुण्यफलं राज न्कथ्यमानं निबोध मे
लोक आरामात बसून हव्या त्या गोष्टी बोलतात; त्यांना कोणीही थांबवत नाही.
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च 4.173.
राजा, या कृत्याचे पुण्य आणि फळ मी सांगतो, ते नीट ऐक.
इह लोकेवतीर्णश्च चतुर्वेदो द्विजो भवेत्
साठ हजार वर्षे आणि आणखी सहा हजार वर्षे,
चैत्ये सुरांगणसभावसथे सुभव्यां येऽग्नीष्टिकां प्रचुरकाष्ठवतीं प्रदद्युः
या जगात तो चारही वेद जाणणारा द्विज म्हणून जन्म घेतो.
विद्यादानविधिवर्णनम् युधिष्ठिर उवाच बहुप्रदानं गोदानं त्वत्तो विद्वञ्छ्रुतं मया
चैत्य, देवांच्या सभागृहात किंवा उत्तम वास्तूत, जे अग्नीष्टिका भरपूर लाकडासह देतात—
सांप्रतं यदुशार्दूल विद्यादानस्य यो विधिः
विद्यादानाची पद्धत कशी असावी याचे वर्णन.
यथा देयं फलं यच्च दत्तेन कुरुनंदन
युधिष्ठिर म्हणाले: ज्ञानी, तुझ्याकडून मी अनेक दानांची आणि गोधनाची माहिती ऐकली आहे.
शुभेऽह्नि विप्रकथिते गोमयेन सुशोभनम्
आता, हे यदुकुळातील श्रेष्ठ, विद्यादानाची पद्धत काय आहे ते सांग.
पुष्पप्रकरसंछन्नं स्वस्तिकादि विभूषितम्
फुलांनी सुंदरपणे सजवलेले आणि स्वस्तिकासारख्या शुभ चिन्हांनी अलंकृत असे,
सौवर्णीं लेखनी कार्या रौप्यं च मषिभाजनम्
सोन्याची लेखणी घ्यावी आणि शाईचे भांडे चांदीचे असावे.
विनीतश्चाप्रमत्तश्च ततः प्रभृति लेखकः
तेव्हापासून लेखणारा नम्र आणि सावध असावा.
समानि समशीर्षाणि वर्तुलानि धनानि च
रेषा सरळ, अक्षरांची टोके समांतर आणि वळणदार, नीटस असावीत.
निष्पादयित्वा तच्छास्त्रं शैवं वाप्यथ वैष्णवम्
ते शास्त्र, शैव असो वा वैष्णव, पूर्ण केल्यावर,
संपूजयित्वा तच्छास्त्रं देयं गुणवते तदा 4.174.
त्या शास्त्राची योग्य रीतीने पूजा करून, ते गुणी व्यक्तीस द्यावे.
वस्त्रयुग्मेन संवीतं पुस्तकं प्रतिपादयेत्
पुस्तक दोन वस्त्रांनी गुंडाळून द्यावे.
अनेन विधिना दत्त्वा यत्फलं प्राप्नुयान्नरः
या पद्धतीने दिल्यास मनुष्याला कोणते फळ मिळते?
यत्पुण्यं तीर्थयात्रायां यत्पुण्यं यज्वनां तथा
तीर्थयात्रेचे पुण्य आणि यज्ञ करणाऱ्यांचे पुण्य,
कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तेन यत्फलम्
कपिला गायींचे हजार दान केल्याने जे फळ मिळते,
पुराणं भारतं वापि रामायणमथापि वा
पुराण, भारत किंवा अगदी रामायण असो,
प्रातरुत्थाय यः शिष्यानध्यापयति यत्नतः
जो माणूस सकाळी लवकर उठून मन लावून शिष्यांना शिकवतो,
उपाध्यायस्य यो वृत्तिं दत्त्वाऽध्यापयते जनः
जो उपाध्यायाला निर्वाह देऊन शिक्षण घडवतो,
छात्राणां भोजनाभ्यंगं वस्त्रं भिक्षामथापि वा
विद्यार्थ्यांना भोजन, उटणे, वस्त्र किंवा भिक्षा देतो,
विवेको जीवितं दीर्घं धर्मकामार्थसंपदः
विवेक, दीर्घायुष्य आणि धर्म, काम, अर्थ यांची संपत्ती,
शास्त्रं शस्त्रकलाशिल्पं यो यदिच्छेदुपार्जितुम् 4.174.
जो कोणी शास्त्र, शस्त्रविद्या, कला किंवा हस्तकला मिळवू इच्छितो,