येनायुतं सहस्रं वा भोजितं स्याद्द्विजन्मनाम् 4.169.
ज्याच्यामुळे दहा हजार किंवा हजार द्विजांना जेवायला मिळतं—
वाराणस्यां पुरा पार्थ वणिगापणजीवनः
पार्था, काशीमध्ये एकदा एक व्यापारी होता, जो व्यापार करून उपजीविका करत असे.
तस्यापणैकदेशे तु मुक्त्वांडं पांडुरच्छवि
त्याच्या दुकानाच्या एका कोपऱ्यात पांढऱ्या रंगाचं एक अंडं होतं.
तदंडं वणिजा तेन दृष्टं कारुण्यबुद्धिना
तो व्यापारी दयाळू मनाने ते अंडं पाहत होता.
निर्जगाम दिनैः कैश्चिद्भित्वांडं सर्पपोतकः
काही दिवसांनी, ते अंडं फुटलं आणि त्यातून एक लहान साप बाहेर आला.
लिलिहे घृतभांडानि जिघ्रे च गंधसंचयान्
त्याने तुपाच्या भांड्यांना चाटलं आणि सुवासिक वस्तूंचा वास घेतला.
वणिजा रक्ष्यमाणः स स्नेहाच्चाहरहः पुनः
तो व्यापाऱ्याने प्रेमाने रोज जपला आणि सांभाळला.
अथैकस्मिन्दिने गंगां गतः स्नातुं त्रिलोकगाम्
नंतर एके दिवशी तो व्यापारी त्रैलोक्याला व्यापणाऱ्या गंगेत स्नान करायला गेला.
व्यवहर्तुं समारब्धं वणिक्पुत्रेण धीमता
व्यापार सुरू करण्याचा निर्णय त्या हुशार व्यापाऱ्याच्या मुलाने घेतला होता.
व्यवहाराकुलतया पादयोरंतरेण सः
व्यवहारातील गोंधळामुळे तो आपल्या पायातच अडकून गेला.
जानन्नपि तद्वृत्तांतं निदाने नियतेर्वशात् ।। 4.169.
सर्व घडामोडी माहिती असूनही, नियतीच्या प्रभावाखाली त्याने तसेच वागले.
स महीतः समुत्थाय मूर्द्धानमवरुह्य च
तो जमिनीवरून उठला आणि आपले डोके खाली झुकवले.
शरणागतं पोषितं च तव पित्रा प्रियंकरम्
तुझ्या वडिलांनी शरण आलेल्याला आधार दिला आणि त्याला आनंद दिला.
अनंतरं कलकलः संजातो रोदतां नृणाम्
त्याक्षणी लोकांत रडण्याचा गोंगाट पसरला.
अच्युतानंत गोविंद कृष्णकृष्णेत्युदीरयन्
ते सर्वजण 'अच्युत, अनंत, गोविंद, कृष्ण, कृष्ण' असे हाक मारू लागले.
किं कृतं मम पुत्रेण तव पव्रग विप्रियम्
पव्रग, माझ्या मुलाने तुझ्याशी काय वाईट केलं आहे?
मूर्ख मित्रं सुसंबंधं हीनजातिजनो हि यः
मूर्ख मित्र, जरी नात्याने जवळचा असला तरी, तो नीच कुळातला असतो.
तमुवाच च सर्पोऽसौ वाष्पगद्गदया गिरा
मग तो सर्प अश्रूंनी भरलेल्या कंठाने बोलू लागला.
तदहं पश्यतस्तेऽद्य दशाम्येनं नराधिप
राजा, आज तुझ्या समोर मी त्याला दंश करीन.
सतां मार्गमपाक्रम्य प्रयातः केन वार्यते
सज्जनांचा मार्ग सोडून जो निघून जातो, त्याला कोण थांबवू शकतो?
क्षणमात्रं प्रतीक्षस्व यावदेव शिशुर्मम 4.169.
फक्त एक क्षण थांब, माझं मूल येईपर्यंत.
एवमुक्ता गृहं गत्वा यतीनां ब्रह्मचारिणाम्
असं म्हणून ती घरी गेली, जिथे यती आणि ब्रह्मचारी होते.
समुत्थाय ततः सर्वे ब्राह्मणा हृष्टमानसाः
तेव्हा सर्व ब्राह्मण आनंदाने उठून उभे राहिले.
वणिक्पुत्र चिरं जीव नश्यंतु तव शत्रवः
व्यापाऱ्याच्या मुला, तू दीर्घायुषी हो; तुझे शत्रू नष्ट होवोत.
ततः स दुष्टप्रकृतिर्विप्र वाग्वज्रताडितः
मग त्या दुष्ट स्वभावाच्या ब्राह्मणाला वज्रासारख्या कठोर शब्दांनी घायाळ केलं.
विपन्नं पन्नगं दृष्ट्वा त्रस्तचक्षुर्धनेश्वरः
पडलेला सर्प पाहून धनाचा स्वामी घाबरला आणि त्याच्या डोळ्यांत भीती दिसली.
पोषितोऽयं मया बालः पालितो लालितस्तथा
हा मुलगा मी वाढवला, जपला आणि प्रेमाने लहानाचा मोठा केला.
उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः
जेव्हा कोणी केवळ उपकार करणाऱ्यांशीच चांगुलपणा दाखवतो, तर अशा चांगुलपणात काय विशेष आहे?
इत्येवमवधार्यासौ दुःखसंतप्तमानसः
हे समजून त्याचे मन दुःखाने व्याकुळ झाले.
ततः प्रभाते गंगायां स्नात्वा संतर्प्य देवताः
मग पहाटे त्याने गंगेत स्नान केले आणि देवतांना तर्पण अर्पण केले.