अन्नं वै प्राणिनां प्राणा अन्नमोजो बलं सुखम् 4.169.
अन्न हेच सर्व प्राण्यांचं जीवन आहे; अन्नामुळेच ताकद, बळ आणि आनंद मिळतो.
सुदूरादाशया यस्य गृहं प्राप्ता बुभुक्षिताः
जेव्हा भुकेले लोक दूरवरून आशेने कुणाच्या तरी घरी येतात—
दीक्षितः कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः
ते भिक्षुक असो, तांबडी गाय असो, सद्गुणी स्त्री असो, राजा असो, भिकारी असो किंवा मोठा समुद्र असो—
एकस्याप्यतिथेरन्नं यः प्रदातुमशक्तिमान्
कोणाला जरी एका पाहुण्याला अन्न द्यायला जमलं नाही—
शक्यते दुष्करेऽप्यर्थे चिररात्राय जीवितुम्
अगदी कठीण प्रसंगातही माणूस खूप दिवस जगू शकतो.
भुक्त्वा गृहे गृहस्थस्य मैथुनं यश्च सेवते
जो गृहस्थाच्या घरी जेवून मग मैथुन करतो—
दुष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति
माणसांची वाईट कर्मे अन्नावरच टिकून राहतात.
वनस्पतिगते सोमे परान्नं यस्तु भुंजति
झाडांवर सोम असतानाही जो दुसऱ्याचं अन्न खातो—
कस्मान्न दीयते नित्यं कस्मादन्नं न दीयते
अन्न नेहमी का दिलं जात नाही? अन्न का दिलं जात नाही?
भिक्षां वा पुष्कलां वापि हंतकारं द्विजातये
भिक्षा असो किंवा भरपूर अन्न असो, आलेल्या द्विजाला द्यावं.
येनायुतं सहस्रं वा भोजितं स्याद्द्विजन्मनाम् 4.169.
ज्याच्यामुळे दहा हजार किंवा हजार द्विजांना जेवायला मिळतं—
वाराणस्यां पुरा पार्थ वणिगापणजीवनः
पार्था, काशीमध्ये एकदा एक व्यापारी होता, जो व्यापार करून उपजीविका करत असे.
तस्यापणैकदेशे तु मुक्त्वांडं पांडुरच्छवि
त्याच्या दुकानाच्या एका कोपऱ्यात पांढऱ्या रंगाचं एक अंडं होतं.
तदंडं वणिजा तेन दृष्टं कारुण्यबुद्धिना
तो व्यापारी दयाळू मनाने ते अंडं पाहत होता.
निर्जगाम दिनैः कैश्चिद्भित्वांडं सर्पपोतकः
काही दिवसांनी, ते अंडं फुटलं आणि त्यातून एक लहान साप बाहेर आला.
लिलिहे घृतभांडानि जिघ्रे च गंधसंचयान्
त्याने तुपाच्या भांड्यांना चाटलं आणि सुवासिक वस्तूंचा वास घेतला.
वणिजा रक्ष्यमाणः स स्नेहाच्चाहरहः पुनः
तो व्यापाऱ्याने प्रेमाने रोज जपला आणि सांभाळला.
अथैकस्मिन्दिने गंगां गतः स्नातुं त्रिलोकगाम्
नंतर एके दिवशी तो व्यापारी त्रैलोक्याला व्यापणाऱ्या गंगेत स्नान करायला गेला.
व्यवहर्तुं समारब्धं वणिक्पुत्रेण धीमता
व्यापार सुरू करण्याचा निर्णय त्या हुशार व्यापाऱ्याच्या मुलाने घेतला होता.
व्यवहाराकुलतया पादयोरंतरेण सः
व्यवहारातील गोंधळामुळे तो आपल्या पायातच अडकून गेला.
जानन्नपि तद्वृत्तांतं निदाने नियतेर्वशात् ।। 4.169.
सर्व घडामोडी माहिती असूनही, नियतीच्या प्रभावाखाली त्याने तसेच वागले.
स महीतः समुत्थाय मूर्द्धानमवरुह्य च
तो जमिनीवरून उठला आणि आपले डोके खाली झुकवले.
शरणागतं पोषितं च तव पित्रा प्रियंकरम्
तुझ्या वडिलांनी शरण आलेल्याला आधार दिला आणि त्याला आनंद दिला.
अनंतरं कलकलः संजातो रोदतां नृणाम्
त्याक्षणी लोकांत रडण्याचा गोंगाट पसरला.
अच्युतानंत गोविंद कृष्णकृष्णेत्युदीरयन्
ते सर्वजण 'अच्युत, अनंत, गोविंद, कृष्ण, कृष्ण' असे हाक मारू लागले.
किं कृतं मम पुत्रेण तव पव्रग विप्रियम्
पव्रग, माझ्या मुलाने तुझ्याशी काय वाईट केलं आहे?
मूर्ख मित्रं सुसंबंधं हीनजातिजनो हि यः
मूर्ख मित्र, जरी नात्याने जवळचा असला तरी, तो नीच कुळातला असतो.
तमुवाच च सर्पोऽसौ वाष्पगद्गदया गिरा
मग तो सर्प अश्रूंनी भरलेल्या कंठाने बोलू लागला.
तदहं पश्यतस्तेऽद्य दशाम्येनं नराधिप
राजा, आज तुझ्या समोर मी त्याला दंश करीन.
सतां मार्गमपाक्रम्य प्रयातः केन वार्यते
सज्जनांचा मार्ग सोडून जो निघून जातो, त्याला कोण थांबवू शकतो?