यस्मात्त्वं वृषरूपेण धर्मश्चैव सनातनः
कारण तू वृषभाच्या रूपातच सनातन धर्म आहेस.
इत्यामन्त्र्य ततो दयाद्गुरवे नंदिकेश्वरम्
असे म्हणून मग दयाळूपणे गुरूंना, नंदीकेश्वराला,
गवां शतमथैकैकं तदर्धं चापि विंशतिः
शंभर गायी, किंवा प्रत्येकी एक, किंवा त्याच्या अर्ध्या आणि वीसही,
नैका बहुभ्यो दातव्या दाता दोषकरो भवेत्
एक गाय अनेकांना देऊ नये; देणारा दोषी ठरतो.
पयोव्रतस्ततस्तिष्ठेदेकाहं गोसहस्रदः
मग ज्याने हजार गायी दिल्या, त्याने एक दिवस दूधाचे व्रत घ्यावे.
न देया दुर्बला धेनुर्नाल्पक्षीरा न रोगिणी
दुर्बळ गाय, कमी दूध देणारी किंवा आजारी गाय द्यावी नाही.
अनेन विधिना यस्तु गोसहस्रप्रदो भवेत् ।। 4.159.
जो कोणी या पद्धतीने हजार गायी दान करतो,
विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना
सूर्यप्रमाणे तेजस्वी आणि घंटांच्या जाळ्याने सजवलेल्या विमानात,
सप्तावरान्सप्त परान्सप्त चैव परावरान्
सात वरलोक, सात अधोलोक आणि सात मधले लोक,
स्वर्गलोकाच्च्युतो वाथ नारी वा सत्परायणा
स्वर्गलोकातून खाली पडलेला असो, किंवा धर्मनिष्ठ स्त्री असो,
न त्वेवेदं दानमात्रं प्रशस्तं पात्रं कालो गोविशेषो विघिश्च
फक्त दान देणे हेच योग्य मानले जात नाही; ज्याला दान दिले जाते, वेळ, गाईची गुणवत्ता आणि शुद्धता या सगळ्यांचा विचार करावा लागतो.
एकापि गौर्बहुगुणा गुणिने प्रदत्ता दातुः कुलं त्रिपुरुषं विधिवत्पुनाति
एकच गाय, जर ती अनेक गुणांनी युक्त असेल आणि योग्य व्यक्तीस दिली गेली, तर ती दात्याच्या तीन पिढ्यांना शुद्ध करते.
वृषभदानव्रतवर्णनम् thumb|500px|ओंकारेश्वर क्षेत्रे नन्दिनः प्रतिमानि। प्रतिमा बाह्यमुखी अथवा अन्तर्मुखी अस्ति। न तृप्तिमधिगच्छामि जातं कौतूहलं हि मे
वृषभदानाच्या व्रताचे वर्णन: ओंकारेश्वर क्षेत्रात नंदीच्या बाहेर किंवा आत पाहणाऱ्या मूर्ती आहेत. मला समाधान वाटत नाही; उलट माझी उत्सुकता वाढली आहे.
गोपतिः किल गोविन्दस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
गोपाल म्हणजे गोविंद, हा तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे असे म्हणतात.
तद्गोवृषभदानस्य फलं मे कथायाच्युत श्रीकृष्ण उवाच वृषदानफलं पुण्यं शृणुष्व कथयामि ते
गोवृषभदानाचे फळ काय, हे मला सांग, अच्युत. श्रीकृष्ण म्हणाले: ऐक, मी तुला वृषभदानाचे पुण्य फळ सांगतो.
पवित्रं पावनं चैव सर्वदानोत्तमोत्तमम् दशधेनुप्रदानाद्धि स एवैको विशिष्यते
हे अत्यंत पवित्र आणि सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ आहे; एक वृषभ दान देणे हे दहा गाई दान देण्यापेक्षा मोठे मानले जाते.
यो हृष्टश्चातिपुष्टांगो ह्यरोगः पांडुनन्दन
जो आनंदी, मजबूत आणि निरोगी वृषभ दान करतो, पांडुनंदना—
धुरंधरः स्थापयते एक एव कुलं महत्
—असा ओझे वाहू शकणारा वृषभ दान दिल्यास, तो मोठ्या कुळाची स्थापना करतो.
अलंकृत्य वृषं शांतं पुण्यकाल उपस्थिते
शांत वृषभाला शुभवेळी सजवून—
मंत्रेणानेन राजेन्द्र तं शृणुष्व वदामि ते
हा मंत्र म्हणून, राजेंद्र, ऐक, मी तुला सांगतो.
धर्मस्त्वं वृषरूपेण जगदानन्दकारकः
तू वृषभाच्या रूपातील धर्म आहेस, जगाला आनंद देणारा आहेस.
दत्त्वैवं दक्षिणायुक्तं प्रणिपत्य विसर्जयेत् तत्सर्वं विलयं याति गोदानसुकृतेन च ।। 4.160.
अशा प्रकारे, योग्य दक्षिणेसह वृषभ दान करून, नमस्कार करून त्याला सोडावे; गोधनाच्या पुण्यामुळे सर्व दोष नाहीसे होतात.
यानं वृषभसंयुक्तं दीप्यमानं सुशोभनम्
वृषभ जोडलेल्या, तेजस्वी आणि सुंदर वाहनावर—
यावंति तस्य रोमाणि गोवृषस्य महीपते
राजा, त्या वृषभाच्या अंगावर जितके केस आहेत—
गोलोकादवतीर्णस्तु इह लोके द्विजो भवेत्
गोलोकातून खाली येऊन, तो या जगात द्विज होतो.
यथोक्तं ते महाराज कस्य देयो वृषोत्तमः
माझ्या सांगितल्याप्रमाणे, महाराज, सर्वोत्तम वृषभ कोणाला द्यावा?
ये क्षांतदांताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेंद्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः
जे क्षमाशील, संयमी, वेदांनी कान भरलेले, इंद्रियांवर विजय मिळवलेले आणि प्राण्यांना मारण्यापासून दूर राहतात—
ऊर्जस्विनं भरसहं दृढकंधरं च यच्छंति ये वृषमशेषगुणोपपन्नम्
—अशा लोकांना, जे सर्व गुणांनी युक्त, बलवान, सहनशील आणि मजबूत मान असलेला वृषभ देतात—
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे वृषभदानव्रतवर्णनं नाम षष्टयुत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणाच्या उत्तर पर्वात, श्रीकृष्ण आणि युधिष्ठिर यांच्या संवादात, 'वृषभदान व्रताचे वर्णन' हा शंभर साठवा अध्याय येथे संपतो.
कपिलादानमाहात्म्यवर्णनम् पुण्यं यत्सर्वदानानां सर्वपातकनाशनम्
कपिला दानाचे महत्त्व सांगितले आहे. सर्व दानांमध्ये हे सर्वात पुण्यदायक असून, सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.