गोसहस्राद्विनिष्कृष्य सवत्सं दशकं गवाम् अतः प्रवेश्य दशकं वस्त्रैर्माल्यैश्च पूजयेत्
त्या हजार गायींपैकी दहा गायी वासरांसह निवडाव्यात; मग त्या आत आणून, वस्त्र व फुलांच्या माळांनी त्यांची पूजा करावी.
सुवर्णघंटिकायुक्तं ताम्रदोहनकान्वितम् हेमरत्नमयैः शृंगैश्चामरैश्चोपशोभितम्
त्यांना सोन्याच्या घंटा, तांब्याची दूध काढण्याची भांडी, सोनं व रत्नांनी मढवलेली शिंगं आणि चामरांनी सजवावं.
मुनयः केचिदिच्छन्ति कांचनं नंदिकेश्वरम्
काही ऋषी सोन्याचा नंदीकेश्वर मिळावा अशी इच्छा करतात.
एका प्रत्यक्षऋषभे केषांचिद्दानमिष्यते
काही जणांसाठी एक बैल थेट दान म्हणून दिला जातो.
पताकाभिरलंकृत्य देवतायतनानि च
ध्वजांनी आणि देवांच्या मंदिरांनी सजावट केली जाते.
यदि सर्वा न विद्यन्ते गावः सर्वगुणोत्तमाः
सर्व उत्तम गुण असलेल्या गायी जर सर्वत्र उपलब्ध नसतील,
पुष्पकालमथो वाद्यगीतमंगलनिस्वनैः इममुच्चारयेन्मंत्रं गृहीतकुसुमांजलिः ।। 4.159.
फुलांच्या ऋतूमध्ये, वाद्य आणि मंगल गीतांच्या गजरात, फुलांची अंजली हातात घेऊन हा मंत्र उच्चारावा.
नमो वो विश्वमूर्तिभ्यो विश्वमातृभ्य एव च
विश्वाची मूर्ती असणाऱ्या आणि विश्वमाते असणाऱ्या तुम्हा सर्वांना नमस्कार.
गवामंगेषु तिष्ठन्ति भुवनान्येकविंशतिः
गायींच्या अंगात एकवीस लोकांचे निवासस्थान आहे.
गावो ममाग्रतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः
गायी माझ्या पुढे असोत, गायी माझ्या मागे असोत.
यस्मात्त्वं वृषरूपेण धर्मश्चैव सनातनः
कारण तू वृषभाच्या रूपातच सनातन धर्म आहेस.
इत्यामन्त्र्य ततो दयाद्गुरवे नंदिकेश्वरम्
असे म्हणून मग दयाळूपणे गुरूंना, नंदीकेश्वराला,
गवां शतमथैकैकं तदर्धं चापि विंशतिः
शंभर गायी, किंवा प्रत्येकी एक, किंवा त्याच्या अर्ध्या आणि वीसही,
नैका बहुभ्यो दातव्या दाता दोषकरो भवेत्
एक गाय अनेकांना देऊ नये; देणारा दोषी ठरतो.
पयोव्रतस्ततस्तिष्ठेदेकाहं गोसहस्रदः
मग ज्याने हजार गायी दिल्या, त्याने एक दिवस दूधाचे व्रत घ्यावे.
न देया दुर्बला धेनुर्नाल्पक्षीरा न रोगिणी
दुर्बळ गाय, कमी दूध देणारी किंवा आजारी गाय द्यावी नाही.
अनेन विधिना यस्तु गोसहस्रप्रदो भवेत् ।। 4.159.
जो कोणी या पद्धतीने हजार गायी दान करतो,
विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना
सूर्यप्रमाणे तेजस्वी आणि घंटांच्या जाळ्याने सजवलेल्या विमानात,
सप्तावरान्सप्त परान्सप्त चैव परावरान्
सात वरलोक, सात अधोलोक आणि सात मधले लोक,
स्वर्गलोकाच्च्युतो वाथ नारी वा सत्परायणा
स्वर्गलोकातून खाली पडलेला असो, किंवा धर्मनिष्ठ स्त्री असो,
न त्वेवेदं दानमात्रं प्रशस्तं पात्रं कालो गोविशेषो विघिश्च
फक्त दान देणे हेच योग्य मानले जात नाही; ज्याला दान दिले जाते, वेळ, गाईची गुणवत्ता आणि शुद्धता या सगळ्यांचा विचार करावा लागतो.
एकापि गौर्बहुगुणा गुणिने प्रदत्ता दातुः कुलं त्रिपुरुषं विधिवत्पुनाति
एकच गाय, जर ती अनेक गुणांनी युक्त असेल आणि योग्य व्यक्तीस दिली गेली, तर ती दात्याच्या तीन पिढ्यांना शुद्ध करते.
वृषभदानव्रतवर्णनम् thumb|500px|ओंकारेश्वर क्षेत्रे नन्दिनः प्रतिमानि। प्रतिमा बाह्यमुखी अथवा अन्तर्मुखी अस्ति। न तृप्तिमधिगच्छामि जातं कौतूहलं हि मे
वृषभदानाच्या व्रताचे वर्णन: ओंकारेश्वर क्षेत्रात नंदीच्या बाहेर किंवा आत पाहणाऱ्या मूर्ती आहेत. मला समाधान वाटत नाही; उलट माझी उत्सुकता वाढली आहे.
गोपतिः किल गोविन्दस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
गोपाल म्हणजे गोविंद, हा तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे असे म्हणतात.
तद्गोवृषभदानस्य फलं मे कथायाच्युत श्रीकृष्ण उवाच वृषदानफलं पुण्यं शृणुष्व कथयामि ते
गोवृषभदानाचे फळ काय, हे मला सांग, अच्युत. श्रीकृष्ण म्हणाले: ऐक, मी तुला वृषभदानाचे पुण्य फळ सांगतो.
पवित्रं पावनं चैव सर्वदानोत्तमोत्तमम् दशधेनुप्रदानाद्धि स एवैको विशिष्यते
हे अत्यंत पवित्र आणि सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ आहे; एक वृषभ दान देणे हे दहा गाई दान देण्यापेक्षा मोठे मानले जाते.
यो हृष्टश्चातिपुष्टांगो ह्यरोगः पांडुनन्दन
जो आनंदी, मजबूत आणि निरोगी वृषभ दान करतो, पांडुनंदना—
धुरंधरः स्थापयते एक एव कुलं महत्
—असा ओझे वाहू शकणारा वृषभ दान दिल्यास, तो मोठ्या कुळाची स्थापना करतो.
अलंकृत्य वृषं शांतं पुण्यकाल उपस्थिते
शांत वृषभाला शुभवेळी सजवून—
मंत्रेणानेन राजेन्द्र तं शृणुष्व वदामि ते
हा मंत्र म्हणून, राजेंद्र, ऐक, मी तुला सांगतो.