स्वर्णशृंगीं रौप्यखुरां मुक्तालाङ्गूलभूषिताम् प्रसूयमानां गां दत्त्वा महत्पुण्यफलं लभेत्
सोन्याचे शिंग, चांदीचे खुर आणि मण्यांनी सजवलेली शेपटी असलेली गाय दान दिल्यास मोठे पुण्य मिळते.
यावंति धेनुरोमाणि वत्सस्यापि नराधिप
राजा, गाय आणि तिच्या वासरावर जितके केस आहेत—
पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् 4.158.
तितकेच पितर, वडील, आजोबा आणि पणजोबा यांनाही लाभ होतो.
घृतक्षीरवहा नद्यो दधिपायसकर्दमाः
तूप, दूध वाहणाऱ्या आणि दही, दूध, चिखलाने भरलेल्या नद्या—
यो ददाति सुवर्णेन बहुना सह भाविनीम्
जो कोणी भरपूर सोन्यासह गाभण गाय दान देतो—
न देया दुर्बला राजन्धेनुर्नैवाल्पदक्षिणा
राजा, दुर्बल गाय किंवा फारच कमी दक्षिणा असलेली गाय द्यावी नाही.
स्त्रियश्च त चंद्रसमानवक्त्राः प्रतप्तजांबूनदतुल्यवर्णाः
ज्यांच्या चेहऱ्याचा तेज चंद्रासारखा आहे आणि रंग शुद्ध सोन्यासारखा आहे अशा स्त्रिया—
गोसहस्रप्रदानविधिवर्णनम् कस्मिन्काले प्रदातव्यं कथं देयं च तद्भवेत्
हजार गायी दान देण्याची विधी: कोणत्या वेळी द्यावी आणि कशी द्यावी हे सांगितले आहे.
ब्रह्मणा सृजता लोकान्वृत्तिहेतोः प्रजेश्वर
प्रजेच्या पालनासाठी ब्रह्मदेवाने जग निर्माण केले, हे प्रजाधिपती—
यासां मूत्रपुरीषेण देवतायतनान्यपि
ज्यांच्या मूत्र व विष्ठेने देवतांचे स्थानही पवित्र होते—
मूलं यज्ञस्य काम्यस्य सर्वदेवमयाः शुभाः
त्या सर्व यज्ञांचे मूळ आहेत, शुभ आहेत आणि सर्व देवतांचे स्वरूप आहेत.
ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधा कृतम्
ब्राह्मण आणि गायी हे एकाच कुळाचे दोन भाग आहेत.
यासां पुत्रैर्धृता लोका धारिताः सर्वदेवताः
ज्यांच्या पिल्लांमुळे जग टिकून आहे आणि सर्व देवता आधारले आहेत.
एकाऽपि गौर्गुणोपेता कृत्स्नं तारयते कुलम्
गुणांनी युक्त एकच गाय संपूर्ण कुळाचा उद्धार करते.
सुवत्सा सुदुहा चैव पापरोगविवर्जिता
ती वासरू चांगली असून, भरपूर दूध देते आणि कुठलाही पापाचा किंवा रोगाचा स्पर्श तिला नाही.
किं पुनर्दश यो दद्याच्छतं वा विधिपूर्वकम्
मग जो कोणी विधीपूर्वक दहा किंवा शंभर गायी दान करतो, त्याचं महत्त्व किती मोठं असेल!
गोसहस्रं पुरा दत्तं नहुषेण महीभृता 4.159.
पूर्वी नहुष या राजाने एक हजार गायी दान केल्या होत्या.
गंगातीरे महद्दत्तमदित्या पुत्रकाम्यया
गंगाच्या काठी, पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने, आदित्याने मोठं दान केलं होतं.
श्रूयते पितृभिर्गीता गाथास्ताः शृणु भूपते
पूर्वजांनी गायलेल्या त्या गाथा ऐकायला मिळतात; त्या ऐक, राजन.
यदि कश्चित्कुलेऽस्माकं गोसहस्रं प्रदापयेत्
आपल्या कुळात कोणी एक हजार गायी दान केल्या, असं जर कोणी घडवलं,
दुहिता वा कुले काचिद्गोसहस्रप्रदायिनी
किंवा आपल्या कुळातील एखादी कन्या एक हजार गायी दान करणारी असेल,
अतः परं प्रवक्ष्यामि यज्ञं वै सर्वकामिकम्
यापुढे मी सर्व इच्छा पूर्ण करणारा यज्ञ सांगतो.
तीर्थे गोष्ठे गृहे वापि मंडपं कारयेच्छुभम्
तीर्थस्थळी, गोशाळेत किंवा घरी, शुभ असा मंडप उभारावा.
तन्मध्ये कारयेद्वेदिं चतुर्हस्तामनूपमाम्
त्या मंडपाच्या मध्यभागी, चार हात लांब आणि नीटस अशी वेदी तयार करावी.
पूर्वोत्तरेऽथदिग्भागे ग्रहवेदिं प्रकल्पयेत्
पूर्व आणि उत्तर दिशेला ग्रहांची वेदी मांडावी.
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च पूज्याः प्रथममेव हि
सर्वप्रथम ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र यांची पूजा करावी.
चत्वारो वा महाराज उपाध्यायश्च पंचमः 4.159.
किंवा चार जण, आणि पाचवा म्हणजे उपाध्याय, हे असावेत, हे महराजा.
शोभिताश्छत्रसंपन्नास्ताम्रपात्रद्वयान्विताः
ते छत्रांनी शोभलेले, दोन तांब्याच्या पात्रांनी सजलेले असतात.
वेद्याः पूर्वोत्तरे भागे शिवकुंडं नियोजयेत्
वेदीच्या पूर्वोत्तर भागात शिवकुंड स्थापावे.
कार्यं कुरुकुलश्रेष्ठ ततो होमं समारभेत्
हे कुरुकुळातील श्रेष्ठ, हे सर्व केल्यावर हवन सुरू करावे.