चान्द्रायणादभ्यधिकं कथितं तिलभक्षणम्
तीळ खाणं हे चांद्रायण व्रतापेक्षा मोठं मानलं गेलं आहे.
वाचा कृतं तु मनसा कर्मणा यच्च संचितम्
म्हणून, जी काही गोष्ट वाणीने, मनाने किंवा कर्माने केली आहे—
मुशलेनोद्यते नापि लंबिते ब्राह्मणे तथा
मुसळ उचललेलं असो किंवा ब्राह्मण झुलत असो, त्यातही नाही—
सुरापानेन यत्पापमभक्ष्यस्य च भक्षणात्
दारू पिण्याने किंवा निषिद्ध अन्न खाल्ल्याने जे पाप मिळतं—
यममार्गे महाघोरे नदी वैतरणी स्मृता
यमाच्या भयंकर मार्गावर वैतरणी नावाची नदी आहे.
यत्र लोहमुखाः काका यत्र श्वानो भयावहाः
जिथे लोखंडाच्या चोचीचे कावळे आणि भयंकर कुत्रे असतात.
असिपत्रवनं चैव लोहकंटकशाल्मलीम्
तलवारीच्या पानांनी भरलेलं अरण्य आणि लोखंडी काट्यांनी वेढलेला साळमली वृक्ष.
विमाने कांचने दिव्ये मणिरत्नविभूषिते
रत्नांनी व मौल्यवान दगडांनी सजवलेल्या दिव्य सोन्याच्या विमानात.
गुणहीने न दातव्या न दातव्या धनेश्वरे 4.152.
गुण नसलेल्या किंवा धनवान माणसाला हे दान देऊ नये.
एका एकस्य दातव्या मुनिभिः कथितं पुरा
हे एकच एक व्यक्तीला द्यावं, असं पूर्वी ऋषींनी सांगितलं आहे.
तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि सम्यक्फलसहस्रदम्
आता मी तुला ते सांगतो, जे हजारपट फळ देणारं आहे.
विप्राणां श्रावयेच्छ्राद्धे अनन्तफलमश्नुते
जर हे ब्राह्मणांना श्राद्धाच्या वेळी ऐकवलं, तर अनंत फळ मिळतं.
विभज्यमानान्येतानि दातारं पातयंत्यधः
ही गोष्ट विभागली गेल्यावर, दाता खाली पडतो.
अस्या दानप्रभावेन विमानं सर्वकामिकम्
या दानाच्या प्रभावाने सर्व इच्छा पूर्ण करणारं विमान मिळतं.
एषा चैव प्रदातव्या प्रयतेनान्तरात्मना
हे दान मनापासून आणि पूर्ण प्रयत्नाने द्यावं.
चन्द्रसूर्योपरागे तु विषुवे अयने तथा
चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी, विषुव किंवा अयनाच्या काळात.
वैशाख्यां मार्गशीर्ष्यां वा गजच्छायासु चैव हि
वैशाख किंवा मार्गशीर्ष महिन्यात, किंवा हत्तीच्या सावलीत.
यश्च गृह्णाति विधिवद्दीयमानां च पश्यति 4.152.
जो विधिपूर्वक हे स्वीकारतो किंवा दान दिलं जाताना पाहतो.
धेनुं धनाधिपतयो मगधोद्भवेन मानेन ये तिलमयीं चतुराढकेन
मगधातून आलेल्या गर्वाने भरलेले धनाचे स्वामी, जे चार आढक तिळांनी बनवलेली गाय स्वीकारतात.
प्रतिगृह्णामि देवि त्वां कुटुंबभरणाय च
हे देवी, मी तुला माझ्या कुटुंबाच्या पोषणासाठी स्वीकारतो.
जलधेनुदानव्रतविधिवर्णनम् देवदेवो हृषीकेशः पूजितः सर्वभावनः
देवतांचा देव, हृषीकेश, सर्वांचा पालनकर्ता, पूजिला जातो.
जलकुंभं नरव्याघ्र स्थापयित्वा सुपूजितम्
माणसांमध्ये वाघासारखा असलेल्या, पाण्याचा कलश नीट पूजा करून ठेवावा.
सितवस्त्रयुगच्छन्नं दूर्वापल्लवशोभितम्
पांढऱ्या वस्त्राच्या जोडाने झाकलेला, दुर्वा पल्लवांनी शोभलेला.
प्रियङ्गुपत्रसहितं सितयज्ञोपवीतिनम्
प्रियंगूच्या पानांसह, पांढऱ्या यज्ञोपवीताने सुशोभित.
चतुर्भिः संयुतं रौप्यं तिलपात्रैश्चतुर्दिशम् ।। स्थगितं दधिपात्रेण घृतक्षौद्रवता मुखम
चांदीचे चार भाग घेऊन, चारही दिशांना तीळाच्या पत्र्यांच्या वाट्या ठेवाव्यात, दहीच्या भांड्याने झाकून त्यावर तूप आणि मध लावावे.
सवत्सां च प्रतिष्ठाप्य गोमयेनोपशोभिताम्
गायी आणि तिच्या वासराला, शेणाने सुशोभित करून, तेथे ठेवावे.
ततः समभ्यर्च्य विभुं वासुदेवं सनातनम्
मग सर्वत्र व्यापून असलेल्या, सनातन वासुदेवाची योग्य रीतीने पूजा करावी.
संकल्प्य जलधेनुं च कुंभं तमभिमंत्र्य च सोमशक्रार्कशक्तिर्या धेनुरूपेण सास्तु मे
पाण्याच्या गायीचा संकल्प करून, त्या कुंभाचे मंत्रोच्चाराने पूजन करावे. सोम, इंद्र, सूर्य आणि शक्ती या सर्वांची जी गायीच्या रूपात शक्ती आहे, ती माझ्यासाठी तेथे असो.
एवमामंत्र्य विधिवत्सफलां वत्सकान्विताम्
अशा रीतीने, फळांनी व वासरासह त्या गायीचे विधिपूर्वक आवाहन करावे.
सितवस्त्रधरः शांतो वीतरागो विमत्सरः 4.153.
पांढरे वस्त्र परिधान करून, शांत, रागरहित आणि मत्सररहित व्हावे.