कन्याप्रदानवर्णनम् ( अथ कन्यादानम्) सप्तपूर्वान्भविष्यांश्च स्वकुले सप्त मानवान्
कन्यादान केल्याने आपल्या कुळातील सात पिढ्या पूर्वज आणि सात पिढ्या पुढील संतती उध्दारित होतात.
तेन कन्याप्रदानेन स तारयत्यसंशयम्
त्या कन्यादानामुळे तो नक्कीच सर्वांना तारतो, यात काहीच शंका नाही.
प्राजापत्येन विधिना आत्मानं च समुद्धरेत्
प्रजापतीच्या विधीनुसार कन्यादान केल्याने स्वतःचाही उद्धार होतो.
भूगवाश्वप्रदानानि गजदानं तथैव च
भूमी, गायी, घोडे आणि हत्ती यांचे दान—
बहुवर्षसहस्राणि पुरीषं काकमश्नुते
असं केल्यावर हजारो वर्षे कावळ्यासारखं घाण खावं लागतं.
बहून्यब्दसहस्राणि तथा अशुचिभुङ्नरः
अशा प्रकारे, अनेक हजारो वर्षे मनुष्य अपवित्र अन्न खातो.
दत्त्वा चाधिकवर्णाय द्विगुणं निर्गुणं तथा
पण जर उच्च वर्णातील व्यक्तीला दान दिलं, तर त्याचं पुण्य दुप्पट मिळतं, जरी तो गुणहीन असला तरी.
चूडोपनयाद्यैश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत्
चूडाकर्म आणि उपनयन यांसारख्या विधी केल्याने अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं.
कन्यया सह दत्तं च सुवर्णं वह्निमूलकम्
कन्येसोबत, अग्नीसमोर, सुवर्णाचं दान केल्याने—
कन्यादानादवाप्नोति दक्षलोकं नरोत्तम 4.148.
हे उत्तम पुरुषा, कन्यादान केल्याने दक्षलोक मिळतो.
विमानमाहृत्य मनोभिरामं सुराङ्गनागीतविलासहृद्यम्
त्याला सुंदर आणि मनाला आनंद देणारं विमान मिळतं, जिथे देवांगना गातात आणि खेळ करतात.
ब्राह्मणशुश्रूषाविधिवर्णनम् ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति नास्ति भूतं जगत्त्रये
या तिन्ही जगात ब्राह्मणांपेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही, आणि कधीच नव्हतं.
अदेवं दैवतं कुर्युः कुर्युर्देवमदैवतम्
ते जे दैवत नाही त्यालाही दैवत बनवू शकतात, आणि दैवत असलेल्यालाही सामान्य करू शकतात.
ब्राह्मणेभ्यः समुत्पन्ना देवाः पूर्वमिति स्मृतिः
स्मृती सांगते की, देवताही पूर्वी ब्राह्मणांपासूनच जन्मले.
येषामश्नंति वक्त्रेण देवताः पितरस्तथा
ज्यांच्या तोंडातून देवता आणि पितर अन्न ग्रहण करतात.
यदैव मनुजो भक्त्या ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
जेव्हा मनुष्य भक्तीने ब्राह्मणांना काही देतो—
तालवृंतानिलेनैव श्रांतसंवाहनेन च
ताळपत्राच्या वाऱ्याने आणि दमलेल्या अंगाची मालिश करून,
पादशौचप्रदानेन पादयोः सेचनेन च
पाय धुण्यासाठी पाणी देऊन आणि पायांवर पाणी शिंपडून,
अनिष्ट्वापि समाप्नोति स्वर्गलोकं च शाश्वतम्
यज्ञ न करता सुद्धा, माणूस शाश्वत स्वर्गलोक प्राप्त करतो.
यद्ब्राह्मणास्तुष्टिमन्तो वदंति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः
ब्राह्मणांना जे आवडते, तेच ते सांगतात; प्रत्यक्ष देव म्हणजे ब्राह्मण आणि अप्रत्यक्ष देव म्हणजे देवता.
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे ब्राह्मणशुश्रूषाविधिवर्णनं नामैकोनपंचा शदुत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीभविष्य महापुराणाच्या उत्तरपर्वात श्रीकृष्ण आणि युधिष्ठिर यांच्या संवादात ब्राह्मणांची सेवा कशी करावी याचे वर्णन असलेला एकशेपंचावन्नावा अध्याय संपला.
वृषदानविधिवर्णनम् न तृप्तिमधिगच्छामि जातं कौतूहलं हि मे
माझे मन अजूनही तृप्त झाले नाही; माझ्या मनात कुतूहल निर्माण झाले आहे.
गोपतिः किल गोविन्दस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
गोपालक गोविंद तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
तस्माद्गोवृषकल्पस्य विधानं कथयाच्युत
म्हणून अच्युत, गोमाता आणि वृषभ यांचा विधी मला सांग.
पवित्रं पावनं चैव सर्वदानोत्तमं तथा
तो विधी पवित्र, शुद्ध करणारा आणि सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
दशधेनुसमोऽनड्वानेकश्चैव धुरंधरः
दहा गायींइतका एक वृषभ, जो नपुंसक नसतो आणि ओझे वाहतो,
वोढा च चारुपृष्ठांगो ह्यरोगः पांडुनंदन
जो ओझे वाहतो, सुंदर शरीराचा आहे आणि निरोगी आहे, हे पांडुनंदना,
धुरंधरः स्थापयते एक एव कुलं महत्
ओझे वाहणारा असा एक वृषभ मोठ्या कुटुंबाचा आधार असतो.
अलंकृत्य वृषं शांतं पुण्येह्नि समुपस्थिते
पवित्र दिवस आल्यावर शांत वृषभाला अलंकार घालून,
मंत्रेणानेन राजेन्द्र तं शृणुष्व वदामि ते
राजेंद्र, या मंत्राने मी तुला सांगतो, ऐक.