एवं प्रकल्पये द्यज्ञं कोटिहोमाख्यमुत्तमम्
अशा प्रकारे, कोटीहोम नावाचा श्रेष्ठ यज्ञ आरंभ करावा.
होतव्याः कोटिहोमे तु समिधश्च पलाशजाः पञ्चमे तन्मुखे राजन्सर्वकामार्थसिद्धये
कोटीहोमामध्ये, राजा, समिधा पळसाच्या असाव्यात, आणि पाचव्या मुखात सर्व इच्छा पूर्ण होण्यासाठी होम करावा.
पूर्णाहुत्यः समाख्याताः कोटिहोमे नराधिप
कोटीहोमामध्ये पूर्णाहुती सांगितल्या आहेत, हे नराधिपा.
प्रारंभदिनमारभ्य ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभिः
सुरुवातीच्या दिवसापासूनच, वेदज्ञ ब्राह्मणांनी हे करावे.
क्रोधलोभादयो दोषा वर्जनीयाः प्रयत्नतः 4.142.
कोप, लोभ यांसारखे दोष अत्यंत काळजीपूर्वक टाळावेत.
कालेन महता चैव शक्यः प्राप्तुं कथंचन
मोठा काळ गेला तर कसेही करून हे साध्य करता येते.
नियमाद्ब्रह्मचर्याद्वा दुष्करो हीति मे मतिः
पण कडक नियम पाळल्याने किंवा ब्रह्मचर्याने हे कठीण आहे, असे माझे मत आहे.
कार्याद्गुरुतया यस्मात्पर्वकालाद्यपेक्षया कोटिहोमस्य संक्षेपं वद मे ब्रह्म संभव
हे कार्य मोठे असल्याने आणि शुभ काळाची आवश्यकता असल्याने, ब्रह्मा-सुत, मला कोटीहोमाचा संक्षेप सांग.
चतुर्विधो महाराज कोटिहोमो विधीयते
राजा, कोटीहोम चार प्रकारांनी सांगितला आहे.
कार्यस्य गुरुतां ज्ञात्वा नैव कुर्यादपर्वणि
कार्य किती मोठं आहे हे समजून, अशुभ दिवशी तो करायला नको.
कृत्वा कुंडशतं दिव्यं यथोक्तं हस्त संमितम्
जसा सांगितला आहे तसा, हाताच्या मापाने, शंभर पवित्र वेदिका तयार कराव्यात.
सद्यः पक्षे तु विप्राणां सहस्रं परिकीर्तितम्
त्या वेळी, एकाच वेळी, हजार ब्राह्मणांना बोलावावं असं सांगितलं आहे.
होमं कुर्युर्द्विजाः सर्वे कुण्डे कुण्डे यथोदितम्
सर्व द्विजांनी प्रत्येक वेदिकेत, जसं सांगितलं तसं, होम करावा.
न च वह्निबहुत्वं स्यात्तत्र यज्ञे विधीयते
त्या यज्ञात एकापेक्षा जास्त अग्नी ठेवू नये.
एक एव भवेद्यज्ञः कोटिहोमो न संशयः शताननः स विज्ञेयः कोटिहोमो न संशयः ।। 4.142.
यज्ञ एकच असावा; कोटीहोम असाच असतो, यात शंका नाही. तो शंभरमुखी कोटीहोम आहे, यातही शंका नाही.
स्वल्पैरहोभिः कार्यः स्याद्वर्षाकालादिकेऽपि वा
तो काही दिवसांत पूर्ण करता येतो, किंवा पावसाळ्याच्या सुरुवातीला सुद्धा करता येतो.
विप्राणां द्वे शते तत्र सुविभज्य नियोजयेत्
तिथे दोनशे ब्राह्मणांना नीट विभागून नेमावं.
भूप कुंडद्वयं कृत्वा विभज्य च विभावसुम्
राजा, दोन वेदिका करून, अग्नीही विभागावा.
शतं तत्र नियोज्यं स्याद्विप्राणां प्रविभज्य वै
प्रत्येक वेदिकेसाठी शंभर ब्राह्मण योग्य प्रकारे नेमावेत.
एवं च द्विमुखं कार्यः कोटिहोमो विचक्षणैः
अशा प्रकारे, ज्ञानी लोकांनी दोन भागांत कोटीहोम करावा.
यदा तु स्वेच्छया यज्ञं यजमानः समापयेत्
यजमानाला ज्या वेळी इच्छा असेल, त्या वेळी यज्ञ पूर्ण करता येतो.
एककुंडस्थितो वह्निरेकचित्तैः समाहितैः
एकाच वेदिकेत अग्नी ठेवून, एकचित्ताने आणि एकाग्रतेने यज्ञ करावा.
न संख्यानियमश्चात्र ब्राह्मणानां नरोत्तम
इथे ब्राह्मणांची संख्या ठरवलेली नाही, श्रेष्ठ पुरुषा.
आवृत्त्या सर्वकामस्य चातुर्मास्यानुकर्मवत्
पुनःपुन्हा केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात, जसं चातुर्मास्याच्या उपयज्ञांनी होतं.
अयमेकमुखो राजन्कालेन बहुना भवेत् 4.142.
राजा, हा एकमुखी प्रकार आहे; काळानुसार तो अनेक प्रकारांनी होऊ शकतो.
यतो हि चित्तवित्ताद्यमायुश्चैवास्थिरं सदा
कारण मन, संपत्ती आणि आयुष्य हे नेहमीच अस्थिर असतात.
ततः समाप्ते यज्ञे तु कारयेत्सुमहोत्सवम्
यज्ञ पूर्ण झाल्यावर मोठा उत्सव करावा.
ततस्तु दीक्षयेद्विन्प्रान्होतॄंश्च श्रद्धयान्वितः
नंतर श्रद्धेने विद्वान ब्राह्मण आणि होतारू यांना दीक्षा द्यावी.
गोशतं चैव दातव्यमश्वानां च शतं तदा
त्या वेळी शंभर गायी आणि शंभर घोडे द्यावे.
ग्रामैर्गजै रथैरश्वैः पूजयेच्च पुरोहितम्
गाव, हत्ती, रथ आणि घोडे याने पुरोहिताचा सन्मान करावा.