एवं संपूजयित्वा तान्देवान्यत्नेन शुद्धधीः
शुद्ध मनाने आणि मोठ्या प्रयत्नाने त्या देवतांची पूजा केल्यावर,
ततस्तु तैर्द्विजैः सार्द्धं कुंडस्य विधिपूर्वकम्
मग त्या ब्राह्मणांसोबत, विधिप्रमाणे कुंडाची पूजा करावी.
ततः समाह्वयेद्वह्निं नाम्ना ख्यातं घृतार्चिषम् अलाभे तु बहूना च यथालाभं नियोजयेत्
यानंतर, घृतार्ची नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या अग्नीचे आवाहन करावे, आणि जर अनेक उपलब्ध नसतील तर जितके मिळतील तितके नेमावेत.
विद्यावृद्धान्वयोवृद्धान्गृहस्थान्संयतेन्द्रियान्
शिक्षणाने मोठे, वयाने ज्येष्ठ, गृहस्थ आणि इंद्रियांवर संयम असलेले असे लोक नेमावेत.
चिंतयेत्तत्र देवेशं पंचास्यं नृप पावकम् 4.142.
तेथे, राजन, देवांचा स्वामी म्हणजे पाच मुखांचा अग्नी याचा ध्यान करावे.
एकजिह्वमथैकं तु तत्स्मृतं सर्वकामदम्
एक जीभ आणि एक रूप असलेला, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा म्हणून तो स्मरणात ठेवावा.
ऋग्भिः पूर्वामुखैर्होमो यजुर्भिश्चोत्तरामुखैः। सामभिः पश्चिमे कार्योऽथर्वभिर्दक्षिणामुखैः
पूर्वेकडे ऋग्वेदाच्या ऋचांनी, उत्तरेकडे यजुर्वेदाच्या मंत्रांनी, पश्चिमेकडे सामवेदाच्या गीतांनी आणि दक्षिणेकडे अथर्ववेदाच्या मंत्रांनी होम करावा.
आघारावाज्य भागौ तु पूर्वं हुत्वा विचक्षणः
सुरुवातीला, ज्ञानी पुरुषाने आधी आघार आणि आज्य यांचा भाग होम करावा.
ब्रह्माणं पूर्वमप्येतत्सर्वं पश्चात्समाचरेत्
हे सर्व प्रथम ब्रह्मासाठी करावे, आणि नंतर इतरांसाठी करावे.
प्रणवादिभिस्तल्लिंगैः स्वाहाकारांतयोजितैः
ॐ आणि इतर चिन्हांसह, 'स्वाहा' या उच्चाराने एकत्र करून,
एवं प्रकल्पये द्यज्ञं कोटिहोमाख्यमुत्तमम्
अशा प्रकारे, कोटीहोम नावाचा श्रेष्ठ यज्ञ आरंभ करावा.
होतव्याः कोटिहोमे तु समिधश्च पलाशजाः पञ्चमे तन्मुखे राजन्सर्वकामार्थसिद्धये
कोटीहोमामध्ये, राजा, समिधा पळसाच्या असाव्यात, आणि पाचव्या मुखात सर्व इच्छा पूर्ण होण्यासाठी होम करावा.
पूर्णाहुत्यः समाख्याताः कोटिहोमे नराधिप
कोटीहोमामध्ये पूर्णाहुती सांगितल्या आहेत, हे नराधिपा.
प्रारंभदिनमारभ्य ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभिः
सुरुवातीच्या दिवसापासूनच, वेदज्ञ ब्राह्मणांनी हे करावे.
क्रोधलोभादयो दोषा वर्जनीयाः प्रयत्नतः 4.142.
कोप, लोभ यांसारखे दोष अत्यंत काळजीपूर्वक टाळावेत.
कालेन महता चैव शक्यः प्राप्तुं कथंचन
मोठा काळ गेला तर कसेही करून हे साध्य करता येते.
नियमाद्ब्रह्मचर्याद्वा दुष्करो हीति मे मतिः
पण कडक नियम पाळल्याने किंवा ब्रह्मचर्याने हे कठीण आहे, असे माझे मत आहे.
कार्याद्गुरुतया यस्मात्पर्वकालाद्यपेक्षया कोटिहोमस्य संक्षेपं वद मे ब्रह्म संभव
हे कार्य मोठे असल्याने आणि शुभ काळाची आवश्यकता असल्याने, ब्रह्मा-सुत, मला कोटीहोमाचा संक्षेप सांग.
चतुर्विधो महाराज कोटिहोमो विधीयते
राजा, कोटीहोम चार प्रकारांनी सांगितला आहे.
कार्यस्य गुरुतां ज्ञात्वा नैव कुर्यादपर्वणि
कार्य किती मोठं आहे हे समजून, अशुभ दिवशी तो करायला नको.
कृत्वा कुंडशतं दिव्यं यथोक्तं हस्त संमितम्
जसा सांगितला आहे तसा, हाताच्या मापाने, शंभर पवित्र वेदिका तयार कराव्यात.
सद्यः पक्षे तु विप्राणां सहस्रं परिकीर्तितम्
त्या वेळी, एकाच वेळी, हजार ब्राह्मणांना बोलावावं असं सांगितलं आहे.
होमं कुर्युर्द्विजाः सर्वे कुण्डे कुण्डे यथोदितम्
सर्व द्विजांनी प्रत्येक वेदिकेत, जसं सांगितलं तसं, होम करावा.
न च वह्निबहुत्वं स्यात्तत्र यज्ञे विधीयते
त्या यज्ञात एकापेक्षा जास्त अग्नी ठेवू नये.
एक एव भवेद्यज्ञः कोटिहोमो न संशयः शताननः स विज्ञेयः कोटिहोमो न संशयः ।। 4.142.
यज्ञ एकच असावा; कोटीहोम असाच असतो, यात शंका नाही. तो शंभरमुखी कोटीहोम आहे, यातही शंका नाही.
स्वल्पैरहोभिः कार्यः स्याद्वर्षाकालादिकेऽपि वा
तो काही दिवसांत पूर्ण करता येतो, किंवा पावसाळ्याच्या सुरुवातीला सुद्धा करता येतो.
विप्राणां द्वे शते तत्र सुविभज्य नियोजयेत्
तिथे दोनशे ब्राह्मणांना नीट विभागून नेमावं.
भूप कुंडद्वयं कृत्वा विभज्य च विभावसुम्
राजा, दोन वेदिका करून, अग्नीही विभागावा.
शतं तत्र नियोज्यं स्याद्विप्राणां प्रविभज्य वै
प्रत्येक वेदिकेसाठी शंभर ब्राह्मण योग्य प्रकारे नेमावेत.
एवं च द्विमुखं कार्यः कोटिहोमो विचक्षणैः
अशा प्रकारे, ज्ञानी लोकांनी दोन भागांत कोटीहोम करावा.