पुत्रो वररुचिः श्रेष्ठोऽथर्वणस्य नृपप्रियः ।। ते गता मागधेशस्य चन्द्रगुप्तस्य वै सभाम् 3.2.30.
अथर्ववेदाचा श्रेष्ठ पुत्र वररुचि, जो राजांना प्रिय होता, हे सर्व मगध देशाच्या चंद्रगुप्त राजाच्या सभेत गेले.
नृपस्तान्पूजयामास बहुमानपुरःसरम्
राजाने त्यांचा मोठ्या आदराने सत्कार केला.
व्याडिराह महाराज यः स्तुतौ तत्परः पुमान्
व्याढी म्हणाला, 'महामना राजा, जो मनुष्य स्तुतीमध्ये मन लावतो—'
मीमांसश्चाह भो राजन्यज्ञे यो हि पुमान्परः
मिमांसा म्हणाला, 'राजा, जो मनुष्य यज्ञात सर्वश्रेष्ठ असतो—'
हवनं तर्पणं कृत्वा ब्रह्मादिकसुरान्प्रति
जो ब्रह्मा आणि इतर देवतांसाठी हवन आणि तर्पण करतो—
श्रुत्वेदं पाणिनिश्चाह चन्द्रगुप्त शृणुष्व भोः
श्रुतवेद आणि पाणिनी यांनीही सांगितले, 'चंद्रगुप्त राजा, ऐका—'
तथैव सूत्रपाठैश्च लिंगधातुगणावृतैः
त्याचप्रमाणे, सूत्रांचे पठण आणि धातू-लिंगांच्या यादीसह—
श्रुत्वा वररुचिश्चाह शृणु मागधभूपते
हे ऐकून वररुचि म्हणाला, 'मगधराजा, ऐका—'
दंडलोमनखाधारी भिक्षार्थी वेदतत्परः
जो दंड, केस आणि नख ठेवतो, भिक्षा मागतो, आणि वेदात मन लावतो—
इति तेषां वचः श्रुत्वा पितृशर्माब्रवीदिदम्
त्यांचे बोलणे ऐकून पितृशर्मा म्हणाला—
गामी पाणिगृहीतायामृतुकाले यतेंद्रियः 3.2.30.
जो पुरुष योग्य वेळी, संयमित इंद्रियांनी स्त्रीचा हात धरतो—
स्वामिन्यद्भवता चोक्तं धर्मज्ञेन यशस्विना
स्वामी, आपण जे सांगितले ते खरं आहे, हे धर्म जाणणाऱ्या आणि कीर्ती असलेल्या व्यक्तीने सांगितले आहे.
इत्युक्त्वा तस्य शिष्योऽभूद्गुरुवाक्यपरायणः
असं सांगून, तो आपल्या गुरूच्या शब्दांना पूर्णपणे समर्पित शिष्य झाला.
पितृशर्मापि मनसा ध्यात्वा दामोदरं हरिम्
पितृशर्मा देखील मनात दामोदर हरिचा ध्यान करू लागला.
[https://sa.wikisource.org/s/d7d पूर्वपुटम्] यत्कृत्वा च कलौ घोरे परां निर्वृतिमाप्नुयात्
हे करून, कलियुगाच्या भीषण काळातसुद्धा, मनुष्याला सर्वोच्च आनंद मिळू शकतो.
कणभुग्वरशिष्यैश्च शास्त्रज्ञैः स पराजितः
कणभुग्वराच्या शिष्यांनी, जे शास्त्रज्ञ होते, त्याला पराभूत केले.
लज्जितः पाणिनिस्तत्र गतस्तीर्थान्तरं प्रति
लाजून, पाणिनी तिथून निघून दुसऱ्या तीर्थस्थळी गेला.
केदारमुदकं पीत्वा शिवध्यानपरोऽभवत्
केदारचे पाणी पिऊन, तो शिवाच्या ध्यानात मग्न झाला.
ततो दशदिनान्ते स वायुभक्षो दशाहनि
दहा दिवसांच्या शेवटी, त्याने दहा दिवस फक्त वायूवरच उपजीविका केली.
श्रुत्वामृतमयं वाक्यमस्तौद्गद्गदया गिरा
अमृतमय शब्द ऐकून, त्याने भावनेने गदगदलेल्या आवाजात स्तुती केली.
नन्दीसंस्थाय देवाय विद्याभयकराय च
नंदीच्या रूपात स्थिर असलेल्या, विद्या आणि भयमुक्ती देणाऱ्या देवाला,
पापान्तकाय भर्गाय नमोनन्ताय वेधसे
पापांचा नाश करणाऱ्या, भर्गाला, अनंत आणि सृष्टीकर्त्या देवाला मी नमस्कार करतो.
यदि प्रसन्नो देवेश विद्यामूलप्रदो भव
देवांचा अधिपती, तू प्रसन्न असशील तर, ज्ञानाचा मूळ देणारा हो.
सर्ववर्णमयान्येव अइउणादिशुभानि वै ।। 3.2.31.
‘अ’, ‘इ’, ‘उ’ या शुभ अक्षरांसह सर्व वर्ण खरेच शुभ आहेत.
ज्ञानह्रदे सत्यजले राग द्वेषमलापहे
ज्ञानाच्या सरोवरात, सत्याच्या पाण्याने, राग-द्वेषाच्या मळाचा नाश होतो.
मानसं हि महत्तीर्थ ब्रह्मदर्शनकारकम्
मानस म्हणजेच मोठं तीर्थ, जे ब्रह्मदर्शन घडवून आणतं.
इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रः पाणिनिः स्वगृहं ययौ
असं सांगून, रुद्र अदृश्य झाला आणि पाणिनी आपल्या घरी परतला.
लिंगसूत्रं तथा कृत्वा परं निर्वाणमाप्त वान्
लिंगसूत्र रचून, त्याने सर्वोच्च मोक्ष प्राप्त केला.
यतो याता स्वयं गंगा सर्वतीर्थमयी शिवा
तिथून, गंगा स्वतः सर्व तीर्थांचा सार घेऊन शुभरूपात प्रवाहित झाली.
बभूव कृष्णभक्तश्च वेदवेदांगपारगः
तो कृष्णभक्त झाला आणि वेद व वेदांगांचा पूर्ण ज्ञाता बनला.