इति ते कथितं विप्र व्रतानामुत्तमं व्रत 3.2.29.
हे ब्राह्मण, मी तुला व्रतांमधील श्रेष्ठ व्रत सांगितले.
व्रतानां चैव सर्वेषां श्रेष्ठं नारायणव्रतम्
सर्व व्रत्यांमध्ये नारायणव्रत हे सर्वात श्रेष्ठ आहे.
त्वन्मुखेन श्रुतं सूत तापत्रयविनाशनम्
सूत, तुझ्या तोंडून आम्ही ऐकले की हे व्रत तीन प्रकारच्या दुःखांचा नाश करते.
सर्वेषां ब्रह्मचर्याणां ब्रह्मचर्ये हि किं परम्
सर्व ब्रह्मचर्यांमध्ये खरेच ब्रह्मचर्यापेक्षा श्रेष्ठ काय आहे?
वेदवेदांगतत्त्वज्ञो यमलोकभयान्वितः
जो वेद आणि त्यांचे तत्त्व जाणतो, पण यमाच्या लोकाचे भय त्याला सतावत असते,
ज्ञात्वा घोरतमं कालं कलि कालमधर्मजम्
जो हा अत्यंत भयंकर, अधर्मातून जन्मलेला कलियुगाचा काळ ओळखतो,
केनाश्रमेण वर्णेन मम श्रेयो भवेदिह
माझ्या कल्याणासाठी इथे कोणत्या आश्रमाने किंवा वर्णाने मला लाभ होईल?
वानप्रस्थः कलौ नास्ति ब्रह्मचर्यं क्वचित्क्वचित्
कलियुगात वानप्रस्थ नाही आणि ब्रह्मचर्य क्वचितच आढळते.
अतः स्त्री संग्राह्यो मया घोरे कलौ युगे तर्हि मे सफलं जन्म मम श्रेयो भवेदिह
म्हणून या भयंकर कलियुगात मी पत्नी स्वीकारली पाहिजे; त्यामुळे माझा जन्म सफल होईल आणि मला इथे कल्याण मिळेल.
इत्येवं संमतं कृत्वा शिवां मंगलदायिनीम् विश्वेश्वरीं जगन्मूर्तिं सच्चिदानंदरूपिणीम्
अशी संमती करून मी शुभ, मंगल देणारी, विश्वेश्वरी, जगाची मूर्ती आणि सच्चिदानंदरूप असलेल्या देवीची पूजा करतो.
पितृशर्मोवाच त्रिगुणैक्यस्वरूपायै तुरीयायै नमोनमः ।। 3.2.30.
पितृशर्मा म्हणाला: तीन गुणांचे ऐक्य असलेल्या आणि तुरीय रूप असलेल्या तिला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
महत्तत्त्वजनन्यै च द्वंद्वकर्त्र्यै नमोनमः
महत्तत्त्वाची जननी आणि द्वैताची निर्माती असलेल्या तिला मी वारंवार नमस्कार करतो.
पृथग्गुणायै शुद्धायै नमो मातर्नमोनमः
स्वतंत्र गुण असलेल्या, शुद्ध असलेल्या आईला मी नमस्कार करतो, पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
नमो मातरविद्यायै ततः शुद्ध्यै नमोनमः
विद्येची आई आणि शुद्धतेला मी नमस्कार करतो, पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
स्त्रियै शुद्धरजोमूर्त्यै नमस्त्रैलोक्यवासिनि
तीनही लोकांत वास करणाऱ्या, शुद्ध रजोगुणाची मूर्ती असलेल्या स्त्रीला मी नमस्कार करतो.
इति श्रुत्वा स्तवं देव्या प्रसादः स्थापितस्तया
हा स्तोत्र ऐकल्यावर देवीने आपला प्रसाद दिला.
तामुद्वाह्य द्विजो देवीं नाम्ना वै ब्रह्मचारिणीम्
त्या ब्रह्मचारीण नावाच्या देवीशी त्या ब्राह्मणाने विवाह केला.
प्रियायै स रजोवत्यै ऋतुदानं करोति हि
आपल्या प्रिय पत्नीला, जी त्या काळात ऋतुमती होती, त्याने योग्य तो दान दिला.
ऋग्यजुश्च तथा साम तुर्यश्चासी दथर्वणः
ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि चौथा अथर्ववेद हे सर्व तिथे उपस्थित होते.
यजुषस्तु सुतो जातो मीमांसो लोकविश्रुतः
यजुर्वेदापासून मिमांसा नावाचा, जगात प्रसिद्ध असा एक पुत्र जन्माला आला.
पुत्रो वररुचिः श्रेष्ठोऽथर्वणस्य नृपप्रियः ।। ते गता मागधेशस्य चन्द्रगुप्तस्य वै सभाम् 3.2.30.
अथर्ववेदाचा श्रेष्ठ पुत्र वररुचि, जो राजांना प्रिय होता, हे सर्व मगध देशाच्या चंद्रगुप्त राजाच्या सभेत गेले.
नृपस्तान्पूजयामास बहुमानपुरःसरम्
राजाने त्यांचा मोठ्या आदराने सत्कार केला.
व्याडिराह महाराज यः स्तुतौ तत्परः पुमान्
व्याढी म्हणाला, 'महामना राजा, जो मनुष्य स्तुतीमध्ये मन लावतो—'
मीमांसश्चाह भो राजन्यज्ञे यो हि पुमान्परः
मिमांसा म्हणाला, 'राजा, जो मनुष्य यज्ञात सर्वश्रेष्ठ असतो—'
हवनं तर्पणं कृत्वा ब्रह्मादिकसुरान्प्रति
जो ब्रह्मा आणि इतर देवतांसाठी हवन आणि तर्पण करतो—
श्रुत्वेदं पाणिनिश्चाह चन्द्रगुप्त शृणुष्व भोः
श्रुतवेद आणि पाणिनी यांनीही सांगितले, 'चंद्रगुप्त राजा, ऐका—'
तथैव सूत्रपाठैश्च लिंगधातुगणावृतैः
त्याचप्रमाणे, सूत्रांचे पठण आणि धातू-लिंगांच्या यादीसह—
श्रुत्वा वररुचिश्चाह शृणु मागधभूपते
हे ऐकून वररुचि म्हणाला, 'मगधराजा, ऐका—'
दंडलोमनखाधारी भिक्षार्थी वेदतत्परः
जो दंड, केस आणि नख ठेवतो, भिक्षा मागतो, आणि वेदात मन लावतो—
इति तेषां वचः श्रुत्वा पितृशर्माब्रवीदिदम्
त्यांचे बोलणे ऐकून पितृशर्मा म्हणाला—