भार्गवेणैवमुक्तास्ते दानवा विगतज्वराः
भार्गवाने असे सांगितल्यावर दैत्यांचे दुःख दूर झाले.
एष प्रभावो रक्षायाः कथितस्ते युधिष्ठिर
युधिष्ठिरा, तुला सांगितलेली ही रक्षेची शक्ती आहे.
कस्यां तिथौ कदा देव एतन्मे वक्तुमर्हसि
हे देव, हे कधी आणि कोणत्या तिथीला करावं, हे मला कृपया सांग.
यथा यथा हि भगवान्विचित्राणि प्रभाषते
जसं भगवंत वेगवेगळ्या विधींचं वर्णन करतात,
संप्राप्ते श्रावणे चैव पौर्णमास्यां दिनोदये ।। 4.137.
श्रावण महिन्यात पौर्णिमेच्या दिवशी, सूर्य उगवल्यावर,
स्नानं कुर्वीत मतिमाञ्श्रुतिस्मृतिविधानत
शास्त्र आणि परंपरेनुसार बुद्धिमान माणसाने स्नान करावं.
उपाकर्मादिवेदोक्तमृषीणां चैव तर्पणम्
नंतर, वेदांप्रमाणे उपाकर्म आणि ऋषींचं तर्पण करावं.
शूद्राणां मंत्रसहितं स्नानं दानं च शस्यते
शूद्रांसाठी मंत्रांसह स्नान आणि दान करणं योग्य आहे.
ततोपराह्नसमये रक्षापोटलिकाः शुभाः
मग दुपारी शुभ रक्षाबंधनाच्या गाठी तयार कराव्यात.
वस्त्रैर्विचित्रैः कार्पासैः क्षौमैर्वा मलवर्जितैः
त्या विविध स्वच्छ कापूस किंवा रेशमी वस्त्रांनी, मळमळीपासून मुक्त अशा कापडांनी बनवाव्यात.
कार्या गृहस्य रक्षा गोमयरहितैः सुवृत्तकुंडूकैः
घराच्या रक्षणासाठी गायीच्या शेणाशिवाय, नीट आकाराच्या भांड्यांनी व्यवस्था करावी.
उपलिप्तगृहमध्ये चतुष्कोपरि न्यसेच्छुभं पीठम्
नवीन लिंपलेल्या घराच्या मधोमध, चार पायांचं शुभ आसन ठेवावं.
वेश्याजनेनसहितो मंगलशब्दैः सुहसितैश्चिह्नैः
वेश्या, मंगलध्वनी, आनंदी हास्य आणि शुभ चिन्हांसह,
देवद्विजातिशस्ता सुस्त्रीरर्घ्यैः समर्चयेत्प्रथमम्
सर्वप्रथम देव, ब्राह्मण आणि सन्माननीय स्त्रियांना योग्य वस्तूंनी पूजन करावं.
महानवमीव्रतवर्णनम् श्रीकृष्ण उवाच पुण्या महानवम्यस्ति तिथीनां प्रवरा तिथिः । सानुष्ठेया सुरैः सर्वैः प्रजापालैर्विशेषतः । । १ भवानुत्थापयेत्पार्थ सम्वत्सरसुखाय वै । भूतप्रेतपिशाचानां प्रीत्यर्थं चोत्सवाय वा । । २ युधिष्ठिर उवाच कस्मात्कालात्प्रवृत्तेयं नवमी महशब्दयुक् । किमादावुपपन्नोऽस्ति भगवन्नवमीविधिः । । ३ यशोदागर्भसम्भूतेरुत यात्रा प्रवर्तते । उताहो पूर्वमेवासीत्कृतत्रेतायुगादिषु । । ४ यदस्यां प्राणिनः केचिन्मन्यन्ते घातयन्ति च । हतानां प्राणिनां तेषां का गतिः पारलौकिकी । । ५ स्वयं घ्नतां घातयतामनुमोदयतां तथा । एतन्मे संशयं पूर्वं वक्तुमर्हसि केशव । । ६ श्रीकृष्ण उवाच पार्थ या परमा शक्तिरनन्ता लोकविश्रुता । आद्या सर्वगता शुद्धा भावगम्या मनोहरा । । ७ आद्याष्टमी कलाकाली द्वितीया सर्वमङ्गला । माया कात्यायनी दुर्गा चामुण्डा शङ्करप्रिया । । ८ ध्यायन्ति यां योगरतां सा देवी परमेश्वरी । रूपभेदैर्नामभेदैर्भवानी पूज्यते शिवा । । ९ अष्टम्यां तु नवम्यां तु देवदानवराक्षसैः । गन्धर्वैरुरगैर्यज्ञैः पूज्यते किन्नरैर्नरैः । । 4.138.१० अन्येष्वपि युगेष्वादौ सृष्टेः पूर्वं प्रदर्शिता । पूज्यतेयं पुरा देवी तेभ्यः पूर्वतरैः शुभैः । । ११ आश्वयुक्छुक्लपक्षे च याष्टमी मूलसंयुता । सा महानवमी नाम त्रैलोक्येऽपि सुदुर्लभा । । १२ कन्यागते सवितरि शुक्लपक्षेऽष्टमी तु या । मूलनक्षत्रसंयुक्ता सा महानवमी स्मृता । । १३ अष्टम्यां च नवम्यां च जगन्मातरमम्बिकाम् । पूजयित्याऽऽश्विने मासि विशोको जयति द्विषः । । १४ सन्तर्जयन्ती हुंकारैः खड्गादिभिरहर्निशम् । नवम्यां पूजिता देवी ददाति नवमं फलम् । । १५ सा पुण्या सा पवित्रा च सा धर्मसुखदायिनी । तस्मात्सदा पूजनीया चामुण्डामुण्डमालिनी । । १६ तस्यां यद्युपयुज्यन्ते प्राणिनो महिषादयः । सर्वे ते स्वर्गतिं यान्ति घ्नतां पापं न विद्यते । । १७ न तथा बलिदानेन पुष्पधूपविलेपनैः । यथा संतुष्यते लोके महिषैर्विन्ध्यवासिनी । । १८ उद्दिश्य दुर्गां हन्यन्ते विधानाद्येऽत्र जन्तवः । स्वर्गं ते यान्ति कौन्तेय घातयन्तोऽपि भक्तितः । । १९ भवानीप्राङ्गणे प्राणा येषां याता युधिष्ठिर । तेषां स्वर्गे ध्रुवं वासो वरास्तेऽप्सरसां प्रियाः । । 4.138.२० मन्वन्तरेषु सर्वेषु कल्पेषु कुरुनन्दन । तेषु सर्वेषु चैवासीन्नवमीयं पुरार्चिता
महानवमी व्रताचं वर्णन पुढे येतं.
प्रसिद्धानादिनिधना वर्षेवर्षे युधिष्ठिर
हे युधिष्ठिरा, प्रत्येक वर्षी, सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत, हे सर्वांना परिचित आहे.
अवतीर्णा भुवि सदा नित्यं दैत्यनिबर्हिणी
ती देवी नेहमी पृथ्वीवर अवतरते आणि दैत्यांचा नाश करणारी आहे.
पुनश्चैषा महादेवी यशोदा गर्भसंभवा
पुन्हा, ही महादेवी यशोदेच्या पोटी जन्माला आली.
ततः प्रभृति लोकेषु यशोदानंददायिनीम्
त्या वेळेपासून लोकांत तिला यशोदेची मुलगी म्हणून ओळखतात.
पूर्वप्रवृद्धोऽपि पुनर्भगिन्या महिमा कृतः
पूर्वीपासून प्रसिद्ध असली तरी, तिचा महिमा भावाने पुन्हा प्रस्थापित केला.
एवं विंध्योपवासिन्या नवरात्रोपवासिनः
हे केशव, जी लोक मारतात, मारायला सांगतात किंवा मारण्यास संमती देतात, त्यांच्याबद्दल माझ्या मनातील हा शंका कृपया दूर कर.
यजनैर्याजनैर्देवाः स्थानेस्थाने पुरेपुरे
श्रीकृष्ण म्हणाले: पार्था, ती परमशक्ती सर्व जगांत प्रसिद्ध, अनंत, सर्वव्यापी, शुद्ध, भक्तीने सहज प्राप्त होणारी आणि सर्वांना आकर्षित करणारी आहे.
स्नातैः प्रमुदितैर्हृष्टैर्ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्नृपैः
पहिली अष्टमी 'काळी' म्हणून ओळखली जाते; दुसरी 'सर्वमंगल' आहे. तीच माया, कात्यायनी, दुर्गा, चामुंडा आणि शंकराला प्रिय अशी देवी आहे.
स्त्रीभिश्च कुरुशार्दूल तद्विधानमिदं शृणु 4.138.
ज्या देवीचे योगी ध्यान करतात, तीच परमेश्वरी आहे. भवानीच्या विविध रूपांना आणि नावांना शिवा म्हणून पूजले जाते.
लोहाभिहारिकं कर्म कारयेद्यावदष्टमि
आश्विन महिन्यातील शुद्ध अष्टमी आणि नवमीला, देव, दैत्य, राक्षस, गंधर्व, सर्प, किन्नर आणि माणसे यज्ञाद्वारे देवीची पूजा करतात.
मण्डपं कारयेद्दिव्यं नवसप्तकरं वरम्
इतर युगांतही, सृष्टीच्या आरंभी, ही देवी प्रकट झाली होती; त्या काळीही श्रेष्ठ लोकांनी तिची पूजा केली.
मेखलात्रयसं युक्तं योन्यश्वत्थदलाभया
आश्वयुज महिन्यातील शुद्ध अष्टमी, मुळ नक्षत्रासह येते, तिला 'महानवमी' म्हणतात, ती तिन्ही लोकांत दुर्मिळ आहे.
आनीय मण्डपे तानि सर्वाण्येवाधिवासयेत्
सूर्य कन्या राशीत असताना, शुद्ध अष्टमी आणि मुळ नक्षत्र एकत्र येतात, तेव्हा तिला 'महानवमी' म्हणून ओळखले जाते.
ॐकाररपूर्वकैर्मन्त्रैस्तल्लिंगैर्जुहुयाद् घृतम्
जो कोणी आश्विन महिन्यातील अष्टमी आणि नवमीला जगदंबेची भक्तीपूर्वक पूजा करतो, तो सर्व दुःखातून मुक्त होतो आणि शत्रूंवर विजय मिळवतो.
स देवैः समरे क्रुद्धैर्बहुधा शकलीकृतः
नवमीच्या दिवशी पूजलेली देवी, तिच्या गर्जनेने आणि शस्त्रांनी शत्रूंना दिवस-रात्र नष्ट करते आणि नवम फळ प्रदान करते.