प्रयातः स्वरथारूढः कृतकर्णकुलाकुलः
तो स्वतःच्या रथावर बसून, कानातील कुंडले डोलवत, निघून गेला.
रथारूढैरमूढात्मा मर्त्यलोकमवातरत्
रथावर आरूढ होऊन, स्थिरचित्ताने, तो मर्त्यलोकात उतरला.
नारदेन यथैवोक्तस्तावत्सर्वं तदक्षरम्
नारदाने जसे सांगितले होते, तसेच सर्व काही अक्षरशः घडले.
देवैः सार्द्धं पशुपतिर्यावत्पश्यति विस्मितः
देवतांसह पशुपतीही आश्चर्यचकित होऊन पाहू लागला.
गायंति केचित्सोत्कंठं लुठंत्यन्ये प्रहर्षिताः
काही जण उत्कंठेने गातात, तर काही आनंदाने लोळतात.
वादयंत्यन्यथा वाद्यं गायंत्यन्येन्यथा गणाः 4.134.
काही वेगवेगळ्या प्रकारे वाद्य वाजवतात, तर काही वेगळ्या तऱ्हेने गातात; सर्वजण आनंद साजरा करतात.
नीलोत्पलाभनयनैर्विलसत्प्रांततारकैः
नील कमळासारखी डोळे, जवळच्या ताऱ्यांसारखा तेज असलेली,
सुराणां क्षोभमालक्ष्य भगवान्गोवृषध्वजः
देवतांचा अस्वस्थपणा पाहून, गोवृषध्वज भगवंत,
अनर्थमुत्थितं तद्वत्तद्विघाताय ये जनाः
अशा प्रकारे संकट निर्माण झाले की, ते दूर करण्यासाठी जे लोक पुढे येतात,
वसंतः स्वामिभक्तत्वान्मान्यपुष्पाकरं यदा
वसंत, आपल्या स्वामीभक्तीमुळे, जेव्हा आदरयुक्त फुले आणतो,
संचिंत्यैवं समानाय्य वसंतं प्राह शंकरः
असे विचार करून, वसंताला बोलावून, शंकर म्हणाले,
सितपक्षः सहायोऽयं सर्वभूतसुखप्रदः
हा शुक्ल पक्षाचा मित्र सर्व जीवांना आनंद देणारा आहे.
यो यथा रथमारूढः समायातः समीक्षितुम्
जो कोणी, रथावर बसून, ज्या पद्धतीने पाहायला येतो,
कारयिष्यन्ति ये मर्त्या रथयात्रामहोत्सवम्
जे माणसे रथयात्रेचा मोठा उत्सव आयोजित करतात,
एवमाभाष्य भगवान्वसंतं च ततः सुरैः
असे वसंताशी बोलून, भगवंत देवतांसह,
आरोपयेत्कथं देवान्रथे वद जगत्पते ।। 4.134.
जगाच्या स्वामी, देवतांना रथावर कसे बसवावे ते मला सांग.
सुदृढाक्षं दृढाबंधं सुचक्ररथकूबरम्
मजबूत अक्ष असलेला, घट्ट बांधणीचा, सुंदर चाक व दांडा असलेला रथ,
अथ वा वंशविहितं नेत्रपट्टपटावृतम्
किंवा बांबूने बनवलेला, कापडी पट्ट्या व जाळ्यांनी झाकलेला,
सितगोयुगसंयुक्तं पञ्चबाणपताकिनम्
पांढऱ्या बैलांच्या जुळ्या जोड्यांनी जोडलेला, पाच बाणांचा ध्वज असलेला,
वैश्वदेवं ततः कुर्याद्ग्रहयज्ञविधानतः
मग ग्रहयज्ञाच्या पद्धतीने वैश्वदेव विधी करावा,
आरोपयेद्रथे देवं मूलमंत्रेण मंत्रवित्
मंत्र जाणणाऱ्याने मूळ मंत्राने देवतेला रथावर बसवावे.
रथे तिष्ठन्नयति वाजिनः पुरो यत्रयत्र कामयते सुषारथिः शंखदुंदुभिनिर्घोषैः काहलानां च निःस्वनैः
रथावर उभा राहून, उत्तम सारथी घोड्यांना जिथे हवे तिथे नेत असतो, शंख, डमरू आणि काहळ्यांच्या गजरात.
दोषासुखेन रमितं प्रेषणीयपुरःसरम्
रात्रीच्या आनंदात रमलेले, पुढे मिरवणूक चालू असते,
तांबूलानि रथे दद्यात्पुष्पमालायुतानि च
रथावर तांबूल ठेवावे, फुलांच्या माळांसह.
यस्ययस्य गृहेभ्येति प्रेरितो रथिना रथः । ।। 4.134.
ज्या ज्या घराकडे सारथ्याने रथ नेला जातो,
इतरोऽपि भवेत्पूज्यः संप्राप्ते गृहिणां गृहे
तेथेही, जेव्हा रथ गृहस्थाच्या घरी पोहोचतो, तेव्हा दुसऱ्यालाही सन्मान द्यावा.
कदाचिदक्षभङ्गः स्याद्ध्वजभंगोऽथ वा भवेत्
कधी कधी रथाचा आडवा तुटतो, किंवा ध्वज फाटतो.
ब्राह्मणांस्तत्र संपूज्य होमः कार्यो विजानता
तेथे ब्राह्मणांचे सन्मान करावे आणि समजून उमजून होम करावा.
प्रेरणीप्रेक्षणीयैश्च भ्रामयित्वा रथोत्तमम्
रथाला पुढे नेणाऱ्यांसह आणि पाहणाऱ्यांसह तो उत्तम रथ फिरवावा.
दोलाग्राहैश्चक्रदोलाभ्रमैर्डमरकैस्तथा
रथ झुलवणाऱ्यांनी, चाकाच्या झुल्यांनी आणि डमरूच्या आवाजाने,