कार्त्तिक्यां दीपकस्तत्र प्रदत्तस्तेन चैकदा
एकदा कार्तिक महिन्यात त्याने तिथे दिवा दिला.
देवतायतनेऽवात्सं तत्राहमपि मूषिका
मीसुद्धा तिथल्या देवळात उंदीर म्हणून राहत होते.
गृहीताथ मया वर्तिर्वृकदंशो ररास च 4.130.
तेव्हा मी वात घेतली आणि एका लांडग्याने ती तोंडात धरून ओढली.
वक्त्रप्रांतेन पश्यंत्या स दीपः प्रेरितो मया
माझ्या चेहऱ्याच्या कडून पाहताना मी तो दिवा हलवला.
मृताहं च पुनर्जाता वैदर्भे राजकन्यका
मी मरण पावले आणि पुन्हा विदर्भात राजकन्या म्हणून जन्म घेतला.
एष प्रभावो दीपस्य कार्त्तिके मासि शोभनः
कार्तिक महिन्यात दिव्याचं हेच सुंदर सामर्थ्य आहे.
असंकल्पितमध्यस्य प्रेरणं यन्मया कृतम्
माझ्याकडून जे दिवा हलवला गेला, ते अनायासेच घडलं होतं.
एतस्मात्कार णाद्दीपानहमेतानहर्निशम्
म्हणून मी हे दिवे रात्रंदिवस अर्पण करते.
एवमुक्त्वा सपत्नीः सा दीपदानपरायणा
असं सांगून ती आपल्या इतर पत्नींसह दिवा देण्यात मन लावू लागली.
ततः कालेन महता सह राज्ञा महात्मना
खूप काळानंतर ती आणि तो महात्मा राजा दोघेही एकत्र होते.
तं लोकमासाद्य नृपेण सार्द्धं सा राजपत्नी कमलाभनेत्रा
कमलासारख्या डोळ्यांची ती राणी त्या राजासोबत त्या लोकात पोहोचली.
दीपप्रदानमपि पुण्यतरं वदंति विप्राग्निगोसुरकुलैकगृहांगणेषु
ब्राह्मण, गायी, देव आणि आपल्या घराच्या अंगणात दिवा देणं हे अधिक पुण्याचं आहे, असं ऋषी सांगतात.
इति श्रीभविष्ये महापुराण उत्तरपर्वणि श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे दीपदानविधिवर्णनं नाम त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणाच्या उत्तर पर्वातील श्रीकृष्ण आणि युधिष्ठिर यांच्या संवादात 'दिवा दान विधीचे वर्णन' नावाचा एकशेतीसावा अध्याय संपला.
वृषोत्सर्गविधिवर्णनम्
वृषोत्त्सर्ग विधीचे वर्णन
चैत्र्यामथ तृतीयायां वैशाख्यां द्वादशेऽह्नि वा
चैत्र महिन्यातल्या शुद्ध पक्षातील तिसऱ्या दिवशी किंवा वैशाख महिन्यातल्या बाराव्या दिवशी—
गोभिश्चतुर्भिः सहितं सृजेच्चैव विधिं शृणु
चार गायींसह ठरलेल्या विधीनुसार पूजा करावी; आता त्या विधीचं ऐक.
तत्तेहं च प्रवक्ष्यामि विधिं गर्गप्रचोदितम्
गर्ग ऋषींनी सांगितलेला हा विधी मी तुला सांगतो.
मातृश्राद्धं ततः कुर्यात्सदाभ्युदयकारकम्
यानंतर आईसाठी श्राद्ध करावं, जे नेहमीच कल्याण देणारं असतं.
तत्र विद्वाञ्जपित्वा तु स्थापयेद्रुद्रदेवताम्
तिथे विद्वानांनी मंत्र म्हणावे आणि रुद्र देवतेची स्थापना करावी.
अथैनं जुहुयात्षड्भिः पृथगाहुतिसंज्ञितैः
मग सहा वेगवेगळ्या आहुती द्याव्यात, प्रत्येक वेगळी ओळख असलेली.
एकवर्णं द्विवर्णं वा रोहितं श्वेतमेव वा
एकाच रंगाचा, दोन रंगांचा, लाल किंवा अगदी पांढरा (बैल)—
चतस्रो वत्सतर्यश्च ताभिः सार्ध मलंकृतम्
आणि चार दूध देणाऱ्या गायी, त्या सर्वांना एकत्र सुंदर अलंकार घालावेत—
समितास्तेन सहिताः क्रीडध्वं हृष्टमानसाः 4.131.
त्यांच्यासोबत सर्वांनी मिळून आनंदाने खेळावं.
अंकितं शंखचक्राभ्यां वर्षितं कुसुमादिना
शंख आणि चक्र यांची खूण असलेला, फुलांनी वगैरे सजवलेला—
विमुंचेद्वत्सकाभिश्च नीलाभिर्बलिनं वृषम्
निळ्या रंगाच्या वासरांसह बलवान बैल सोडावा.
इत्युक्ते गर्गमुनिना विधानं वृषमोक्षणे
गर्ग ऋषींनी बैल सोडण्याचा हा विधी सांगितला आहे.
ककुद्मिनं पतिं या धन्ये विमुञ्चन्ति गोवृषम्
ज्या स्त्रिया कळपाचा स्वामी असलेला बैल सोडतात, त्या खरोखरच भाग्यवान असतात.
वृषोत्सर्गे पुनात्येव दशातीतान्दशापरान्
बैल सोडल्याने दहा पिढ्या मागच्या आणि दहा पिढ्या पुढच्या शुद्ध होतात.
वृषोत्सृष्टं पितॄणां तु तदक्षयमुदाहृतम्
पितरांसाठी सोडलेला बैल कधीही संपत नाही असं मानलं जातं.
सर्वं तदक्षयं तस्य पितॄणां नात्र संशयः
त्याच्या पितरांसाठी सर्व काही कधीही संपणार नाही—याबद्दल शंका नाही.