एतद्राशिव्रतं नाम सर्वोपद्रवनाशनम्
हेच राशीव्रत म्हणतात, जे सर्व संकटांचा नाश करते.
पञ्चाशीतिर्व्रतानां ते कथिता पांडुनंदन
पांडुनंदना, पन्नास-पाच व्रते तुला सांगितली आहेत.
मुच्यते तत्क्षणादेव पातकैः सोपपातकैः
यामुळे मनुष्य त्या क्षणीच पापांपासून आणि त्यासोबतच्या दोषांपासून मुक्त होतो.
पंचाधिका तव मया कथिता व्रतानां राजन्नशीतिरतिसौख्यधनप्रदानाम्
राजा, मी तुला आणखी पाच व्रते सांगितली, म्हणजे एकूण ऐंशी व्रते झाली, जी मोठे सुख आणि धन देतात.
माघस्नानविधिवर्णनम् वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्
वैश्य युग द्वापार मानतात; शूद्र युग म्हणजे कलियुग असे स्मरणात आहे.
कलौ राजन्मनुष्याणां शैथिल्यं स्नानकर्मणि
राजा, कलियुगात लोकांना स्नानाच्या कर्मात शिथिलता येते.
यस्य हस्तौ च पादौ च वाङ्मनस्तु सुसंयतम्
ज्याचे हात, पाय, वाणी आणि मन नीट संयमित असतात—
अश्रद्दधानः पापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंशयः
जो श्रद्धाहीन, पापी, नास्तिक आणि कायम शंका असलेला असतो—
प्रयागं पुष्करं प्राप्य कुरुक्षेत्रमथापि वा
जो प्रयाग, पुष्कर किंवा कुरुक्षेत्र येथे पोहोचतो—
त्रिरात्रफलदा नद्यो याः काश्चिदसमुद्रगाः
ज्या काही नद्या समुद्रात मिळत नाहीत, त्या तीन रात्रीचे फळ देतात.
उषःसमीपे यः स्नानं संध्यायामुदिते रवौ
जो पहाटे, सूर्य उगवताना स्नान करतो—
प्रातरुत्थाय यो विप्रः प्रातःस्नायी सदा भवेत्
जो ब्राह्मण रोज पहाटे उठून सकाळी स्नान करतो—
वृथा चोष्णोदकस्नानं वृथा जाप्यमवैदिकम्
गरम पाण्याने स्नान करणे व्यर्थ आहे, तसेच वेदांचे जपही निष्फळ असतात.
स्नानं चतुर्विधं प्रोक्तं स्नानविद्भिर्युधिष्ठिर ।। वायव्यं वारुणं ब्राह्मं दिव्यं चेति पृथक्शृणु । 4.122.
युधिष्ठिरा, स्नान जाणणाऱ्यांनी चार प्रकारचे स्नान सांगितले आहे: वाऱ्याने, पाण्याने, ब्रह्माने आणि दिव्य; ते वेगळे ऐक.
ब्राह्मं ब्राह्मणमंत्रोक्तं दिव्यं मेघांबुभास्करम्
ब्राह्मणांसाठी मंत्रांनी सांगितलेले स्नान ब्रह्मस्नान आहे; पावसाच्या पाण्याने आणि सूर्यप्रकाशात केलेले स्नान दिव्य स्नान आहे.
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः
ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वनवासी आणि भिक्षुक—
बालास्तरुणका वृद्धा नरनारीनपुंसकाः
मुलं, तरुण, वयोवृद्ध, पुरुष, स्त्रिया आणि ज्यांचे लिंग ठरलेले नाही असे सर्वजण—
ब्रह्मक्षत्रविशां चैव मन्त्रवत्स्नानमिष्यते
ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांच्यासाठी मंत्र म्हणत आंघोळ करणे सांगितले आहे.
माघमासे रटंत्यापः किञ्चिदभ्युदिते रवौ
माघ महिन्यात, सूर्य नुकताच उगवला असताना, वाहत्या पाण्यात स्नान करावे.
प्रासादा यत्र सौवर्णाः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः तत्र ते यांति मज्जंति ये माघे भास्करोदये
जिथे सोन्याचे महाल आहेत आणि अप्सरेसारख्या सुंदर स्त्रिया आहेत, तिथे माघ महिन्यात सूर्य उगवताना स्नान करणारे पोहोचतात आणि तिथे रममाण होतात.
पौषफाल्गुनयोर्मध्ये प्रातःस्नायी भवेन्नरः
पौष आणि फाल्गुन या दोन महिन्यांच्या मध्ये, माणसाने सकाळी आंघोळ करावी.
त्रिंशद्दिनानि पुण्याणि मकरस्थे दिवाकरे
सूर्य मकर राशीत असताना तीस दिवस केलेली सर्व पुण्यकर्मे फलदायी होतात.
माघमासमिमं पूर्णं स्थाप्येहं देवमाधवम् 4.122.
माघ महिनाभर येथे देव माधवाची स्थापना करावी.
अप्रावृतशरीरस्तु यः कष्टं स्नानमाचरेत्
जो माणूस अंग झाकले नाही आणि कठीण स्नान करतो—
तत्र स्नात्वा शुभे तीर्थे दत्त्वा शिरसि वै मृदम्
त्या पवित्र तीर्थावर स्नान करून, डोक्यावर माती लावावी.
पितॄन्संतर्प्य तत्रस्थो ह्यवतीर्य ततो जलात्
त्या ठिकाणी पितरांना तृप्त करून, नंतर पाण्यातून बाहेर यावे.
शङ्खचक्रधरं देवं माधवं नाम पूजयेत्
शंख आणि चक्र धारण करणाऱ्या माधव या देवतेची पूजा करावी.
भूशय्याब्रह्मचर्येण शक्तः स्नानं समाचरेत्
जो समर्थ असेल त्याने जमिनीवर झोपून आणि ब्रह्मचर्य पाळून स्नान करावे.
अवश्यमपि कर्तव्यं माघे स्नानमिति श्रुतिः
माघ महिन्यात स्नान करणे हे नक्कीच करावे, असे श्रुती सांगते.
तिलस्नायी तिलोद्वर्ती तिलभोक्ता तिलोदकी
जो तिळाने स्नान करतो, तिळाचा उटणे लावतो, तिळ खातो आणि तिळाचे पाणी पितो—